“Vượt ra khỏi những hình khối hấp dẫn, vai trò của nhà phê bình là đánh giá và thúc đẩy những tác động tích cực mà kiến trúc có thể mang lại cho xã hội và cho thế giới”. Dưới đây là chân dung 5 người phụ nữ đã góp phần định hình sự phát triển kiến trúc bằng ngôn từ của họ.

Giới phê bình kiến trúc thường được trông đợi sẽ đưa ra những cái hay và cái dở trong kiến trúc và môi trường xây dựng. Tuy nhiên, mục đích của phê bình còn đi xa hơn thế. Như Michael Sorkin (nhà phê bình kiến trúc người Mỹ) đã nói: “Vượt xa khỏi những hình khối hấp dẫn, vai trò của nhà phê bình là đánh giá và thúc đẩy những tác động tích cực mà kiến trúc có thể mang lại cho xã hội và cho thế giới”. Nói cách khác, bằng cách cho chúng ta biết những gì họ thấy, các nhà phê bình cũng đang chỉ ra các điểm cần chú ý để xác định và giải quyết các vấn đề thách thức của kiến trúc. 

Lĩnh vực báo chí kiến trúc đã được dẫn đầu bởi các tác giả nữ. Ngay cả khi việc theo đuổi sự nghiệp kiến trúc không được khuyến khích và rất khó tiếp cận đối với phụ nữ. Ada Louise Huxtable đã đi đầu nghề làm báo kiến trúc bằng cách giữ vị trí nhà phê bình kiến trúc toàn thời gian đầu tiên tại một tờ báo cộng đồng của Mỹ. Năm 1970, bà cũng nhận được giải thưởng Pulitzer đầu tiên về phê bình. Esther McCoy bắt đầu sự nghiệp của mình với vị trí phụ trách bản vẽ kỹ thuật tại văn phòng kiến trúc, tuy nhiên, vì giới tính của mình, bà không được đào tạo để trở thành một kiến trúc sư chuyên nghiệp mặc dù có tham vọng nghiên cứu lĩnh vực này. Thông qua các bài viết của mình, bà đã cố gắng thu hút sự chú ý đến bối cảnh kiến trúc bị bỏ qua của Bờ Tây Hoa Kỳ và ủng hộ các giá trị của Chủ nghĩa Hiện đại trong khu vực.

Sau đây là năm người phụ nữ đã thay đổi và vẫn đang tiếp tục thay đổi kiến trúc thông qua ngôn từ của họ.

Ada Louise Huxtable

kienviet 5 phu nu dinh hinh moi truong xay dung 1
Ada Louise Huxtable. Photo: Beverly Willis Architecture Foundation

Là nhà phê bình kiến trúc đầu tiên làm việc cho The New York Times, Ada Louise Huxtable (1921-2013) được công nhận là một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất về kiến trúc của nước Mỹ giữa thế kỷ trước. Không quá chí trọng đến phong cách kiến trúc, các bài báo của bà tập trung nhiều hơn vào bản chất xã hội của kiến trúc, mời gọi độc giả xem các công trình như những tuyên bố công khai. Bà quan tâm đến việc bảo tồn môi trường đô thị, không phải vì hoài cổ, mà vươn lên từ nhận thức về sức sống của cảnh quan thành phố. Tuy vậy, điều này không làm cho bà trở thành kẻ thù của các hình thức kiến ​​trúc hiện đại, mà ngược lại.

kienviet 5 phu nu dinh hinh moi truong xay dung 4
New York. Hình ảnh © Simon Menges

Bà tôn vinh những công trình trân trọng giá trị của con người và lịch sử của cư dân sống tại đó,  đồng thời công nhận những hình thức mới của địa phương New York. Trong các bài viết, quan điểm của bà được thể hiện một cách tự tin với lập luận thông minh, sắc sảo và thường có phần châm biếm. Khi không đồng tình, bà không ngại khiển trách các nhà thiết kế, thậm chí còn so sánh họ với những kẻ độc tài thái quá như Hitler hay Mussolini. Nhìn chung, tình yêu bà dành cho thành phố New York tỏa sáng trong chính những lời phê bình mình đã đưa ra đối với những phát triển không phù hợp và trong nỗ lực xác định, bảo tồn và phát triển hơn nữa bản sắc chung của một thành phố.

“Tôi ước mọi người sẽ ngừng hỏi về những công trình yêu thích của tôi là gì. Tôi không nghĩ rằng sở thích cá nhân của tôi là gì thực sự quan trọng, ngoại trừ việc chúng làm sáng tỏ các nguyên tắc thiết kế và thực hành một cách hữu ích và cần thiết cho tinh thần tập thể mà chúng ta gọi là xã hội. Để có những ví dụ không thể thay thế về tinh thần đó, tôi sẽ thực sự chiến đấu” – Ada Louise Huxtable nói trên tờ The Times năm 1971. 

Jane Jacobs

kienviet 5 phu nu dinh hinh moi truong xay dung 9
Jane Jacobs. Photo: Wikimedia, Phil Stanziola

Về nhân vật Jane Jacobs (1916-2006) thì không cần phải giới thiệu. Cuộc đấu khét tiếng hiện giữa bà và Robert Moses không chỉ định hình thành phố New York mà còn cả thái độ đối với quy hoạch đô thị và sức mạnh của sự tham gia cộng đồng. Jacobs, một nhà báo trở thành nhà hoạt động, nhằm phá bỏ khái niệm quy hoạch san phẳng. Bà hiểu các thành phố như những hệ thống phức tạp trong sự cân bằng mong manh. Để bảo vệ nó, bà ủng hộ việc quy hoạch từ dưới lên với sự tham gia của cư dân. Vì bà tin tưởng rằng chỉ cư dân đô thị mới có thể hiểu rõ nhất những giải pháp nào sẽ phá vỡ hoặc củng cố sự cân bằng này. Di sản của Jane Jacobs tồn tại theo nhiều cách, một trong số đó là Jane’s Walks, các sự kiện cộng đồng tự tổ chức miễn phí diễn ra trên khắp thế giới, trong đó các công dân gặp gỡ để khám phá vùng lân cận xung quanh và thảo luận về các vấn đề cấp bách của cộng đồng. 

Esther McCoy

kienviet 5 phu nu dinh hinh moi truong xay dung 13
Photo: Esther McCoy papers / Archives of American Art / Smithsonian Institution

Nhà báo, nhà phê bình và nhà sử học kiến trúc Esther McCoy (1904-1989) đã trở thành người tiên phong trong lĩnh vực của mình bằng cách giới thiệu một khía cạnh đã bị bỏ qua trước đây: kiến trúc hiện đại ở Nam California. Ngày nay Chủ nghĩa Hiện đại ở Bờ Tây được công nhận rộng rãi và được hoan nghênh, với những nhân vật tiêu biểu như Richard Neutra, Rudolph Schindler và John Lautner. Tuy nhiên, trước khi Esther McCoy đưa ra trường hợp về những đặc trưng đáng chú ý của kiến trúc California, các trường học và nhà phê bình ở New York và Bờ Đông đã thống trị cuộc tranh luận ở Mỹ giữa thế kỷ 20.

kienviet 5 phu nu dinh hinh moi truong xay dung 8
wg051503_7, 5/17/03, 11:51 AM, 16C, 2664×2094 (78+1015), 50%, Repro 2.2 v2, 1/25 s, R64.8, G56.5, B92.0

Trong sự nghiệp kéo dài 60 năm của mình, Ester McCoy chưa bao giờ giữ một vị trí chính thức tại một nhà xuất bản lớn, nhưng các bài viết của bà đã được phổ biến rộng rãi và được tôn vinh trong suốt cuộc đời bà. Sau khi chuyển từ New York đến Los Angeles, ban đầu vì lý do y tế, bà đã quan sát và ghi lại sự phát triển một hình thức mới chủ nghĩa hiện đại ở khu vực Bờ Tây. Bà hiểu rằng đây không chỉ đơn giản là sự diễn giải lại những lý tưởng của Bờ Đông hay châu Âu thống trị thời bấy giờ. Các bài viết phê bình của bà nhấn mạnh đến một hình thức kiến trúc hiện đại mang tính bản địa, một hình thức được dung nạp bởi yếu tố địa lý, cũng như phản ứng với khí hậu và điều kiện địa phương, lấy cảm hứng từ các nguồn bản địa.

kienviet 5 phu nu dinh hinh moi truong xay dung 10
Casa Barragan / Luis Barragan. Ảnh © Rene Burri

Tuy nhiên, ngôn ngữ kiến trúc của Miền Nam California không phải là mối quan tâm duy nhất của McCoy. Trong suốt cuộc đời của mình, bà đã xây dựng tình bạn với các kiến trúc sư quốc tế. Vào đầu những năm 1950, bà đã nhiều lần đến Ý và Mexico, và những nơi khác. Từ đó, bà trở thành nhà báo kiến trúc người Mỹ đầu tiên nhìn nhận và viết một cách nghiêm túc về Chủ nghĩa Hiện đại địa phương ở Mexico, hiểu được giá trị của kiểu thiết kế đương đại mới này trong khu vực. Bằng việc giới thiệu các kiến trúc sư như Luis Barragán, Juan O’Gorman hoặc Felix Candela tới công chúng Mỹ, bà đã góp phần xóa bỏ định kiến của chủ nghĩa thực dân về kiến trúc Mexico, trước đây được coi là một hình thức phát sinh của văn hóa Bắc Mỹ.

Beatriz Colomina

kienviet 5 phu nu dinh hinh moi truong xay dung 6
Beatriz Colomina. Photo: © Denise Applewhite, Office of Communications

Beatriz Colomina là một nhà sử học và lý thuyết kiến trúc đã thách thức những câu chuyện nền tảng của kiến trúc hiện đại, để tìm kiếm một sự hiểu biết phức tạp hơn về các trào lưu tư tưởng làm nền tảng cho lý thuyết kiến trúc. Thông qua các bài viết của mình, bà đặt câu hỏi trong các câu chuyện kể và diễn ngôn, xem tính bản địa (domesticity) như một vũ khí mạnh mẽ được sử dụng trong Chiến tranh Lạnh và nhận ra các căn bệnh như lao là tác động đã hình thành nên hình ảnh của Chủ nghĩa hiện đại. Công nghệ và tính dục là những chủ đề khác được khám phá, cố gắng thách thức các lý thuyết đã có và phát triển những cách hiểu mới. Bằng cách này, Colomina muốn tạo ra nhận thức và từ đó là trách nhiệm của kiến trúc sư với xã hội nói chung khi tham gia và có tác động sâu rộng trong giới kiến trúc.

kienviet 5 phu nu dinh hinh moi truong xay dung 3
Aino và Alvar Aalto, viện điều dưỡng của Paimio, Phần Lan. Quang cảnh bên ngoài của mặt đứng hướng nam, những năm 1930. Quỹ Alvar Aalto (The Alvar Aalto Foundation). Photo: © Gustaf Welin

Alexandra Lange

kienviet 5 phu nu dinh hinh moi truong xay dung 12
Nhà phê bình kiến trúc Alexandra Lange. Photo: Mark Wickens

Khi có nền tảng về lịch sử kiến trúc, nhà phê bình kiến trúc và thiết kế, Alexandra Lange hiểu trách nhiệm của nhà phê bình là trở thành người đại diện cho công chúng, như bà đã tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn dành cho Madame Architect. Điều này có nghĩa là trực tiếp trải nghiệm không gian và tìm cách điều chỉnh cách kiến trúc ảnh hưởng đến chuyển động và giác quan. Trong cuốn sách của mình, “Viết về Kiến trúc” (Writing About Architecture), bà tìm cách trao quyền cho người đọc chú ý đến môi trường xây dựng, phát triển con mắt phê bình và phát triển các cách để giao tiếp và thảo luận về tác động mà kiến trúc có thể có đối với cuộc sống hàng ngày.

kienviet 5 phu nu dinh hinh moi truong xay dung 11
Cảnh quan sân chơi tại Quảng trường Santa María Mazzarello do HDH arquitectos thực hiện. Ảnh © David Zarzoso

Mọi người càng nhìn thấy và thưởng thức môi trường xây dựng nhiều hơn, họ càng hành động như những nhà phê bình kiến trúc, từ đó họ càng có khả năng nhận ra một quy hoạch tốt và trở thành người ủng hộ nó – Alexandra Lange viết trong Writing About Architecture.

kienviet 5 phu nu dinh hinh moi truong xay dung 5
Công trình Kings Road House bởi Rudolf Schindler. Ảnh © Joshua White

Biên dịch: Anh Tuấn | Nguồn: Archdaily

XEM THÊM:

Bình luận từ Facebook
BÀI VIẾT LIÊN QUAN
190 head
Phỏng vấn Jean Nouvel

Sinh năm 1950, tại Fumel (lot-etgaronne) miền nam nước Pháp, ông học tại trường Ecole Nationale Supérieure des beaux arts Read more

do hoa da phuong tien head
Đồ họa đa phương tiện

Công nghệ hình ảnh đang tiến theo xu hướng: từ hình ảnh 2D trên film, giấy ảnh, màn ảnh... tiến Read more

409 head
Khát vọng ánh sáng

Một câu chuyện về một người thanh niên trẻ châu Phi bằng khao khát được học hành đã đóng góp Read more

Khóa đào tạo quốc tế về quản lý dự án và quản lý xây dựng của ĐHTH Cincin

Nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về nâng cao năng lực quản lý dự án và quản lý Read more

carlabbott copy
Các phong trào quy hoạch – P1: Truyền thống cảnh quan

Học thuyết đầu tiên của Mỹ về quy hoạch đô thị ra đời từ việc quy hoạch cảnh quan và Read more

old new york
Các phong trào quy hoạch- P2: Kỹ thuật hạ tầng đô thị

Phần này đề cập tới kỹ thuật hạ tầng đô thị bao gồm các vấn đề vệ sinh, cấp thoát Read more