“Sự kiến tạo các nền nghệ thuật” có thể trả lời hoặc gợi ý cho rất nhiều câu hỏi nhỏ và cả những câu hỏi lớn về nghệ thuật. 

Câu hỏi về bản sắc nghệ thuật dân tộc, trong đó có kiến trúc, là câu hỏi hết sức hệ trọng trong bối cảnh hội nhập toàn cầu hiện nay. Tuy nhiên, ở Việt nam, nhu cầu bức thiết về mặt lý luận nhằm giải đáp vấn đề này là chưa có bởi sự ngại ngần trước một vấn đề rộng lớn và phức tạp là tình trạng chung trong nghiên cứu nghệ thuật và văn hóa ở Việt Nam nói chung hiện nay.

kienviet gioi thieu sach su sang tao cac nen nghe thuat vu hiep 6
Kiến trúc được thể hiện bình dị qua góc nhìn của cuộc sống

KTS Vũ Hiệp đã có thời gian trau dồi tích lũy cộng với cái nhìn mới và hệ thống về những phạm trù thẩm mỹ của người Việt thể hiện qua hàng loạt công trình lý luận trước đó như “Các cấu trúc tinh thần của nghệ thuật”, “Nghệ thuật dưới góc độ di truyền”… Công trình mới “Sự kiến tạo các nền nghệ thuật” tiếp tục là những phát triển nhiều vấn đề đã được triển khai trước đó, đồng thời nhằm mục đích minh định, đối sánh nghệ thuật Việt Nam với những nền nghệ thuật lớn của thế giới và từ đó anh cố gắng hình dung khả năng phát triển nghệ thuật Việt Nam trong bối cảnh hiện nay.

kienviet gioi thieu sach su sang tao cac nen nghe thuat vu hiep 14
 KTS cố gắng hình dung khả năng phát triển nghệ thuật Việt Nam thông qua việc đối sánh với những nền nghệ thuật lớn của thế giới

“Sự kiến tạo các nền nghệ thuật” có sự nhất quán với các công trình trước đó ở chỗ dựa trên cách tiếp cận ký hiệu học và biểu tượng nghệ thuật. Cùng với đó, anh tiếp cận nghệ thuật nhìn từ văn hóa học và xã hội học, ở đây là vấn đề tâm lý dân tộc và kiến tạo luận về bản sắc cộng đồng. Từ đó, anh sử dụng ba khái niệm chính để hình dung về một nền nghệ thuật là Cá tính tập thể – Tự sự cộng đồng – Huyền thoại. Ở cuốn sách này, nội dung then chốt được anh luận giải dựa trên Nguyên lý đồng hiện chủ thể, một hằng số của nghệ thuật, bất kể ở đâu và ở thời đại nào. Theo đó, người nghệ sĩ khi sáng tạo tác phẩm không phải chỉ để thỏa mãi cái Tôi cá nhân mà còn tìm kiếm cái phổ quát vĩnh cửu, như quá trình Atman tìm thấy Braman trong tư tưởng triết học Ấn Độ. Luận điểm này thực ra thì không mới nhưng nó vẫn mơ hồ trong suy nghĩ nhiều người chứ chưa được luận chứng thuyết phục bằng tư duy lý luận. Anh đã chứng minh nó dựa trên việc luận giải các tác phẩm nghệ thuật từ nhiều nền văn hóa từ xưa tới nay. Theo tôi, đây là một nguyên lý nhận thức của triết học và có lẽ nghệ thuật là cách diễn giải tốt nhất điều này. 

kienviet gioi thieu sach su sang tao cac nen nghe thuat vu hiep 11
Nghệ thuật từ góc nhìn của văn hóa và xã hội học

Có thể thấy, KTS Vũ Hiệp luôn nhìn nhận người nghệ sĩ hay tác phẩm nghệ thuật trong bối cảnh không gian và thời gian. Khả năng khái quát và so sánh nghệ thuật của các nền văn hóa – dân tộc khác nhau là điểm mạnh nổi trội của tác giả, vốn đòi hỏi hiểu biết sâu rộng và con mắt tinh tường.

kienviet gioi thieu sach su sang tao cac nen nghe thuat vu hiep 31
KTS Vũ Hiệp luôn nhìn nhận tác phẩm trong bối cảnh không gian và thời gian.

Ba khái niệm chính mà anh sử dụng: Cá tính tập thể, Tự sự cộng đồng và Huyền thoại là rất khả thi trong việc nhận diện các nền nghệ thuật, nó vừa giúp ta thấy tính thống nhất và tiếp nối trong một nền nghệ thuật vừa giúp ta so sánh và nhìn ra sự khác biệt với các nền nghệ thuật khác. Điều này là vô cùng hiếm hoi trong nghiên cứu và phê bình mỹ thuật ở Việt Nam. Sự thuyết phục trong quan điểm này cũng như ở toàn bộ cuốn sách luôn là khả năng nhận định xác đáng và cái nhìn mới mẻ trong đánh giá về các tác phẩm nghệ thuật, nhất là chỉ ra các mã văn hóa- thẩm mỹ ẩn sau mỗi tác phẩm nghệ thuật. Vì thế, cuốn sách này theo tôi có sự kết hợp rất tốt giữa tư duy lý luận và kinh nghiệm thẩm mỹ, nhìn thấy nghệ thuật ở chiều kích rộng lớn và phức tạp với một cái nhìn nhất quán đáng kinh ngạc!

kienviet gioi thieu sach su sang tao cac nen nghe thuat vu hiep 10 1
KTS nhận diện một nền nghệ thuật qua 3 phương diện: Cá tính tập thể, Tự sự cộng đồng và Huyền thoại

Từ việc thông tỏ lý luận và có sự so sánh khá toàn diện với hầu hết các nền nghệ thuật lớn của thế giới, anh đã có sự định danh thuyết phục về các đặc trưng nghệ thuật của người Việt mà anh gọi đó là cá tính tập thể về nghệ thuật của người Việt là: Lai, Khắc, Tùy, Thực, Hòa, Bỡn, Ngoa… Bảng các khái niệm, quan niệm thẩm mỹ này đã đủ chứng minh nghệ thuật của Việt Nam rất đặc sắc vì chúng ta đã có những quán tính, tập quán thẩm mỹ và văn hóa riêng. Cuối cùng, vì nhìn thấy những vấn đề trong việc kiến tạo nền nghệ thuật Việt Nam, anh đã có những đề xuất về mặt định hướng, trong đó có “Đông Nam Á tâm luận” – nghệ thuật Việt Nam nên chủ động kiến tạo trong môi trường Đông Nam Á, thay vì mải miết chạy theo các nền nghệ thuật xa xôi theo cảm thức “tình đơn phương”. 

kienviet gioi thieu sach su sang tao cac nen nghe thuat vu hiep 12
Đặc trưng nghệ thuật của người Việt được tác giả cuốn sách gọi tên, định nghĩa rõ ràng

Cuối cùng, tôi muốn nói đến hai điểm ấn tượng nhất trong cuốn sách này. 

Thứ nhất, cuốn sách vẫn được anh viết với văn phong khúc chiết, dễ hiểu và hầu hết độc giả đại chúng có thể đọc được song vẫn thể hiện được những vấn đề lý luận phức tạp. Cuốn sách chắc chắn cần thiết đối với những công chúng yêu nghệ thuật, nhất là những nghệ sĩ và bộ phận quản lý văn hóa nghệ thuật vì ở đây có nhiều điều vẫn được chúng ta làm và nghĩ nhưng làm với sự mơ hồ về lý luận dẫn đến việc làm thiếu nhất quán và không triệt để. Có tư duy lý luận rõ ràng mới là điều kiện để hành động sáng suốt và hiệu quả! Luận điểm mà tôi thấy ấn tượng nhất và thuyết phục là “nếu biết sử dụng đồng tiền đúng nơi đúng lúc đúng đối tượng, nó sẽ tạo ra phẩm giá cho cả nền nghệ thuật!”

Thứ hai, cuốn sách có những gợi ý rất hay trong việc “đọc” tác phẩm nghệ thuật, ví dụ việc anh lý giải bài hát “Một đời người một rừng cây” của nhạc sĩ Trần Long Ẩn từ cổ mẫu Cây trong văn hóa Việt Nam. 

kienviet gioi thieu sach su sang tao cac nen nghe thuat vu hiep 17
Cuốn sách đã được KTS viết theo văn phong khúc chiết, dễ hiểu với hầu hết độc giả đại chúng

Đọc cuốn sách này, tôi cho rằng nó hấp dẫn từ từng chi tiết tới cấu trúc tổng thể, nó cần và có thể đọc lại nhiều lần! Nó có thể trả lời hoặc gợi ý cho rất nhiều câu hỏi nhỏ và cả những câu hỏi lớn về nghệ thuật!

Bài viết: Dương Cảnh

Xem thêm: 

Bình luận từ Facebook
BÀI VIẾT LIÊN QUAN
carlabbott copy
Các phong trào quy hoạch – P1: Truyền thống cảnh quan

Học thuyết đầu tiên của Mỹ về quy hoạch đô thị ra đời từ việc quy hoạch cảnh quan và Read more

old new york
Các phong trào quy hoạch- P2: Kỹ thuật hạ tầng đô thị

Phần này đề cập tới kỹ thuật hạ tầng đô thị bao gồm các vấn đề vệ sinh, cấp thoát Read more

gardencityheader
Các phong trào quy hoạch – P3: Thành phố vườn

Howard đã khích lệ nhiều người đi sau và đầu thế kỉ 20 những ý tưởng của ông đã hai Read more

20congtirnhtieubieu
Tuổi trẻ online: 20 công trình kiến trúc thời Đổi mới: Nhiều dấu hỏi…

Một vài ý kiến nhân đề cử 20 công trình kiến trúc thời kỳ đổi mới trên báo Tuổi trẻ Read more

GS TS KTSNguyenDucThiem1
Vị giáo sư và 11 giáo trình được Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia

GS.TS.KTS NGUYỄN ĐỨC THIỀM sinh năm 1938, mất ngày 8/12 2008. Lễ viếng từ 7 đến 9 h ngày hôm Read more

squordos 100 by multiplicities holguin west web
ORDOS 100 – Nhà (X)

Nguyên tắc tổ chức của ngôi nhà bắt đầu từ việc hiểu hệ thống gạch xây, tính chất vật liệu Read more