Kiến trúc không chỉ là Xây dựng (mặc dù xây dựng đóng vai trò rất quan trọng). Hơn 2.000 năm trước, KTS người La Mã Marcus Vitruvius Pollio đã xác định 2 yếu tố cơ bản của xây dựng là Vững chắc và Công năng, nhưng để được gọi là Kiến trúc thì không thể thiếu yếu tố “Thẩm Mỹ”.

Khi các công trình đã đảm bảo yếu tố bền chắc, bảo vệ con người khỏi điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và đầy đủ công năng, thì câu hỏi tiếp theo được đặt ra là “Đây đã là Kiến trúc tốt chưa?”. Trong ẩm thực, món ăn dù được nấu từ những nguyên liệu giống nhau, công thức giống nhau, nhưng không biết vì lý do gì chúng ta lại cảm thấy người này nấu ngon hơn người kia. Có điều gì đó nằm ngoài quan sát bằng mắt của mỗi người, yếu tố vô hình này cũng xuất hiện ở nhiều lĩnh vực khác nhau và cả trong Kiến trúc.

kienviet dinh nghia kien truc tot 7
Khuôn viên trường trung học Eishin gần Tokyo, thiết kế bởi Christopher Alexander, có sự cộng tác chặt chẽ của các giáo viên và học sinh nhằm tạo ra một môi trường tự do bên ngoài và bình yên bên trong

Vẻ đẹp có tâm hồn hay không? Vẻ đẹp có đo lường được hay không?
Các nhà khoa học đã chỉ ra vẻ đẹp không phải là sự hợp lý hóa về cách chúng ta cảm nhận về Kiến ​​trúc bằng mắt. Cách đây vài năm, *Richard O. Prum đã viết cuốn sách “The Evolution of Beauty: How Darwin’s Forgotten Theory of Mate Choice Shapes the Animal World – And Us, tạm dịch *Sự tiến hóa của vẻ đẹp: Lý thuyết bị lãng quên của Darwin về sự lựa chọn Mate hình thành thế giới động vật”. Cuốn sách cho rằng sự rung cảm của con người khi nhìn thấy vẻ đẹp là điều không cần thiết cho sự tồn tại của loài. Nói 1 cách dân dã hơn là “Vắng mợ thì chợ vẫn đông”. Quan trọng là tránh được thú dữ, có thức ăn và giấc ngủ.

kienviet dinh nghia kien truc tot 1
Cuốn sách: Sự tiến hóa của vẻ đẹp: Lý thuyết bị lãng quên của Darwin về sự lựa chọn Mate hình thành thế giới động vật – Richard O. Prum

Nhưng vào thế kỷ XX, KTS *Buckminster Fuller đã chia sẻ: “Khi tôi giải quyết một vấn đề, tôi không bao giờ nghĩ đến vẻ đẹp của nó, chỉ tập trung nghĩ ra giải pháp, nhưng khi tôi hoàn thành nó và nó xấu, lúc đó tôi biết mình chưa giải quyết tốt vấn đề”.

Trong suốt cuộc đời của mình, KTS và nhà khoa học *Christopher Alexander đã tìm hiểu thế nào là “Kiến trúc tốt”. Ông cho rằng có nhiều yếu tố để đi đến kết luận, nhưng nếu chỉ được dùng 1 từ cô đọng và bao quát nhất để nói về “Kiến trúc tốt” thì chỉ có “Vẻ đẹp” . Vậy nên những yếu tố khác tạo nên Kiến trúc thì đều được gọi chung là “Vẻ đẹp”.

Bạn có thể học về các nguyên tắc để dẫn đến thành công, các phương pháp bán hàng hay như trong Kiến trúc là các nguyên lý thiết kế, các quy tắc, các kích thước,… (những điều có thể được đo lường, liệt kê) nhưng để có được “Kiến trúc tốt” thì cái không thể thiếu là xúc cảm, những điều mà đôi khi chỉ cảm nhận mà không nói thành lời được (những điều nằm ngoài tầm kiểm soát). Như đã đề cập, “vẻ đẹp” là từ bao quát và cô đọng nhất để định nghĩa “Kiến trúc tốt”, Vậy “Vẻ đẹp” cũng nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta?
Vẻ đẹp tự nhiên và thuần khiết nhất đôi khi không thể gọi tên, không chỉ thông qua võng mạc và khối óc, còn là sự trải nghiệm, bối cảnh xung quanh, sự rung cảm của con tim, sự thổn thức của tâm hồn. Điều đó cũng tương tự với Kiến trúc tốt (chúng ta biết đó là Kiến trúc tốt nhưng không biết giải thích vì sao). Như nhà văn *Henry James đã nói: “I don’t care anything about reasons, but I know what I like – Tôi không quan tâm đến lý do, nhưng tôi biết mình thích gì”.

kienviet dinh nghia kien truc tot 2
Phần mở rộng của nhà thờ Incarnation, New York. KTS Duo Dickinson muốn giảm chi phí và diện tích công trình tối đa nhưng vẫn đủ đảm bảo công năng (Vẻ đẹp không đến từ kinh phí hay diện tích, vẻ đẹp khi Kiến trúc tương tác với tự nhiên)

*Richard Buckminster “Bucky” Fuller (12/7/1895 – 1/7/1983) là KTS, NTK và nhà sáng chế nổi tiếng người Mỹ. Trong suốt cuộc đời của mình, Fuller ám ảnh bởi câu hỏi liệu nhân loại có khả năng tồn tại lâu dài và bền vững trên Trái Đất không, và nếu có thì như thế nào? Ông là cha đẻ của kết cấu Tensegrity.

*Christopher Wolfgang John Alexander (4/10/1936 – 17/3/2022) là 1 KTS và nhà lý thuyết thiết kế người Anh gốc Áo . Ông là giáo sư danh dự tại Đại học California, Berkeley. Các lý thuyết của ông về thiết kế lấy con người làm trung tâm đã ảnh hưởng đến các lĩnh vực ngoài kiến ​​trúc, bao gồm thiết kế đô thị, IT và xã hội học. Alexander đã tự tay thiết kế và xây dựng hơn 100 tòa nhà, với tư cách là KTS kiêm nhà thầu.

*Richard O. Prum (sinh năm 1961) là Giáo sư điểu học, đồng thời là người phụ trách chính về động vật có xương tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Peabody thuộc Đại học Yale. Cuốn sách kể trên của ông đã được The New York Times vinh danh là một trong 10 cuốn sách hay nhất năm 2017.

*Henry James (15/4/1843 – 28/2/1916) là tác giả và nhà phê bình văn học Mỹ, là con trai của Henry James Sr. và em trai của nhà triết học và nhà tâm lý học William James. Ông được biết đến với những cuốn tiểu thuyết, những truyện ngắn mới lạ dựa trên những chủ đề về ý thức. Quyển Charles W. Eliot của ông đã đoạt Giải Pulitzer cho tác phẩm Tiểu sử và Tự truyện năm 1931. 

Bài viết: Hoàng Anh

XEM THÊM: 

Bình luận từ Facebook
BÀI VIẾT LIÊN QUAN
carlabbott copy
Các phong trào quy hoạch – P1: Truyền thống cảnh quan

Học thuyết đầu tiên của Mỹ về quy hoạch đô thị ra đời từ việc quy hoạch cảnh quan và Read more

old new york
Các phong trào quy hoạch- P2: Kỹ thuật hạ tầng đô thị

Phần này đề cập tới kỹ thuật hạ tầng đô thị bao gồm các vấn đề vệ sinh, cấp thoát Read more

gardencityheader
Các phong trào quy hoạch – P3: Thành phố vườn

Howard đã khích lệ nhiều người đi sau và đầu thế kỉ 20 những ý tưởng của ông đã hai Read more

20congtirnhtieubieu
Tuổi trẻ online: 20 công trình kiến trúc thời Đổi mới: Nhiều dấu hỏi…

Một vài ý kiến nhân đề cử 20 công trình kiến trúc thời kỳ đổi mới trên báo Tuổi trẻ Read more

jornutzon thumb
Kiến trúc sư Jorn Utzon qua đời ở tuổi 90 (video)

Kiến trúc sư người Đan Mạch Jorn Utzon, người thiết kế nhà hát Opera Sydney đã qua đời ở tuổi Read more

GS TS KTSNguyenDucThiem1
Vị giáo sư và 11 giáo trình được Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia

GS.TS.KTS NGUYỄN ĐỨC THIỀM sinh năm 1938, mất ngày 8/12 2008. Lễ viếng từ 7 đến 9 h ngày hôm Read more