Gunther Domenig là một trong những KTS cấp tiến nhất của Áo và châu Âu thế kỷ 20. Tư tưởng và những công trình của ông ảnh hưởng đến nhiều KTS như Thom Mayne, Greg Lynn, Daniel Libeskind, Frank Gehry và Zaha Hadid. Tuy vậy vẫn chưa có nhiều người biết đến vị KTS người Áo và những đóng góp của ông trong phòng trào Kiến trúc giải tỏa kết cấu Deconstructivist.

Về KTS Gunther Domenig

kienviet KTS gunther dumenig la ai trong phong trao kien truc giai ket cau 9
KTS Gunther Domenig (1934-2012)

KTS Gunther Domenig sinh năm 1934 (mất năm 2012) tại Klagenfurt, miền nam nước Áo. Cả cha và mẹ ông đều là những nhà phát xít cuồng tín. Nói theo cách riêng của Domenig, ông đã phải chịu đựng một “nền giáo dục xã hội chủ nghĩa mang tính quốc gia triệt để” và sau này ảnh hưởng đến sự nghiệp của ông. Như Thom Mayne, KTS thân thiết cộng sự cùng ông từ những năm 1970 nhận định: “Để hiểu được công việc của cậu ấy cần hiểu con người nửa mâu thuẫn nửa đấu tranh ấy. Ở cậu ấy có sự phức tạp, phong phú trong tính cách, thể hiện trong cách phản kháng với quyền lực, luật lệ, yêu cầu tự do trong suy nghĩ và hành động”. Điều này đã trở thành năng lượng to lớn cho Domenig gắn bó với công việc kiến trúc.

Domenig theo học kiến trúc tại Đại học Công nghệ Graz (1953-1959) và bị cuốn hút ngay từ lần đầu với kiến trúc bê tông điêu khắc của Le Corbusier, Gottfried Böhm và Walter Förderer. Nhưng sau đó ông đã tìm ra được chân lý trong kiến trúc của mình là Brutalism và cùng với KTS Eilfried Huth mở văn phòng riêng, thiết kế nên những tòa nhà được đánh giá cao theo xu hướng tàn bạo. Thời gian này, cả hai đã có những ý tưởng táo bạo quy mô lớn như Fkoraskin, Zellflex hay đề xuất siêu cấu trúc nhiều lớp Neue Wohnform Ragnitz. Tất cả những công trình này vẫn chưa được xây dựng nhưng đã thể hiện tinh thần thời đại lúc bấy giờ.

kienviet KTS gunther dumenig la ai trong phong trao kien truc giai ket cau 1
Nhà thờ Phục sinh ở Oberwart, Áo, được thiết kế bởi Günther Domenig và Eilfried Huth vào năm 1969.

Trong những năm đầu cộng tác cùng Eilfried Huth, cả hai đã gặt hái được những thành quả đầu tay như Giành giải thưởng trong cuộc thi vào một học viện công giáo ở Graz. Tiếp đến là thiết kế một nhà thờ trở thành trung tâm văn hóa xã hội. Cả hai dự án đều mang đậm tinh thần Brutalism với những bức tường đồ sộ, được điêu khắc bằng bê tông lộ thiên, sàn trải nhựa, hệ thống kỹ thuật lộ thiên, cửa sổ bằng polyester và đồ nội thất bằng nhựa sáng màu. Hai dự án này hoàn thành năm 1969, đưa tên tuổi của Domenig và Huth lên tầm cao mới, như Peter Cook từng mô tả là “hiện tượng của người Áo”. Dù khi ấy mới ngoài 30 tuổi nhưng bộ đôi KTS này đã trở thành “tham chiếu” của không ít thế hệ KTS.

kienviet KTS gunther dumenig la ai trong phong trao kien truc giai ket cau 2
Nội thất của một căng tin được thiết kế bởi Domenig và Huth cho một giáo đoàn các nữ tu ở Graz.
kienviet KTS gunther dumenig la ai trong phong trao kien truc giai ket cau 3
Mặt ngoài của một căng tin được thiết kế bởi Domenig và Huth cho một giáo đoàn các nữ tu ở Graz. Mái đồng đã được thêm vào để giải quyết tình trạng rò rỉ nước mưa.

Domenig cùng Huth đã cộng tác với nhau trong nhiều dự án như thiết kế gian hàng tạm cho Thế vận hội Olympic 1972 ở Munich, thiết kế căng tin cho Giáo đoàn nữ tu ở Graz (1972-1977).

Năm 1975, cả hai dừng hợp tác và bắt đầu sự nghiệp thiết kế riêng. Đây cũng là thời điểm Domenig chuẩn bị nhận dự án mà sau này trở thành công trình mang tính biểu tượng của ông – ngân hàng Zentral Sparkasse tại Vienne.

Những dự án nổi bật của Gunther Domenig

Chiều hướng phát triển tư tưởng kiến trúc của Domenig có bước thay đổi sau khi ông hoàn thành thiết kế cho ngân hàng Z-bank tại Vienne. KTS người Áo đã dốc nhiều tâm huyết vào công trình này.

kienviet KTS gunther dumenig la ai trong phong trao kien truc giai ket cau 4
Chi nhánh của ngân hàng Zentralsparkasse ở Vienna do Domenig thiết kế vào năm 1975.

Thiết kế tòa nhà là tập hợp của chủ nghĩa tàn bạo, nghệ thuật đại chúng, chủ nghĩa biểu hiện, kiến trúc hữu cơ và chủ nghĩa giải cấu trúc (tất nhiên thuật ngữ này khi ấy chưa được đề cập). Tòa nhà này hầu như không có góc vuông. Mặt tiền được xây dựng bằng những tấm nhôm rèn bằng tay dường như tan chảy vào con phố phía trước mặt, tạo ra sự chuyển đổi linh hoạt từ không gian công cộng đến tiền sảnh và dọc cầu thang hữu cơ đi lên văn phòng. Bên trong, tất cả các thiết bị kỹ thuật đều được lộ thiên, giống như xương, da thịt của tòa nhà. Domenig đã dành hầu hết các ngày trên công trường, tìm ra những vấn đề và phát triển các chi tiết kiến trúc một cách ngẫu hứng sau khi trò chuyện với đội ngũ công nhân và kỹ sư. Như chi tiết một bàn tay khổng lồ trên tường được cho là để “đánh lạc hướng” các bề mặt nghiêng gặp nhau. Ý tưởng này lóe lên trong đầu của vị KTS người Áo ngay trong đêm khi ông đang chật vật tại công trường.

kienviet KTS gunther dumenig la ai trong phong trao kien truc giai ket cau 5
Chi tiết bàn tay được cho là giải quyết vấn đề về mặt phẳng nghiêng.

Dự án Z-bank trở thành bước ngoặt trong sự nghiệp của Domenig nhưng cũng đánh dấu sự mệt mỏi trong tư tưởng của ông. Domenig rõ ràng đã cảm thấy rắc rối khi phải đối mặt với nhiều cuộc tranh đấu trong tư tưởng và cần sự thỏa hiệp để biến tầm nhìn nghệ thuật thành kiến trúc xây dựng.

Năm 1980 ông đã tái cấu trúc lại văn phòng của mình, chịu trách nhiệm về ý tưởng nghệ thuật và chuyển giao việc xây dựng cho một đội nhóm khác. Điều này dẫn đến một loạt các dự án quy mô lớn vẫn truyền tải được ý đồ kiến trúc nhưng ít cấp tiến và ít trăn trở đến từng chi tiết nhỏ nhất so với công trình trước đó của ông.

Năm 1993, ông giành chiến thắng trong cuộc thi thiết kế phòng triển lãm Heft ở Hüttenberg, một địa điểm gần với quê hương Klagenfurt. Heft được xây dựng trên đỉnh một nhà máy sản xuất sắt bỏ hoang với hệ thống các phòng và lối đi bằng kim loại tạo thành những cây cầu. Hệ thống mới này cho phép du khách ngắm nhìn những tàn tích tăm tối và cả những khung cảnh tươi sáng ngoạn mục khi trải nghiệm. Phòng triển lãm mở cửa năm 1995 nhưng chỉ nửa năm sau đó đã bị rơi vào quên lãng.

kienviet KTS gunther dumenig la ai trong phong trao kien truc giai ket cau 6
 Heft ở Hüttenberg, Áo, được xây dựng trên đỉnh một công trình sắt bỏ hoang vào đầu những năm 1990.

Ngay sau đó, Domenig nhận được lời mời cải tạo Đại sảnh Quốc hội thuộc khu tập hợp của Đảng Quốc xã trước đây ở Nuremberg, Đức. Ông đã thiết kế một lối đi bằng kính qua phần phía bắc của tòa nhà.

kienviet KTS gunther dumenig la ai trong phong trao kien truc giai ket cau 7
Trung tâm tài liệu Günther Domenig Cơ sở tổ chức Đảng Quốc xã

Dự án mang tính cá nhân và cấp tiến nhất, có thể coi như một bản tuyên ngôn cá nhân của Domenig là nhà riêng của ông Steinhause ở Hồ Ossiach, một hồ gần Klagenfurt. Domenig bắt tay vào thiết kế từ cuối những năm 1970 với hàng loạt bức vẽ đầy ám ảnh về những ngọn núi xung quanh. Đến giữa những năm 1980, ông đã phác thảo gần xong ý tưởng ngôi nhà như một tảng đá được hình thành bởi những chuyển động kiến tạo. Công trình phá bỏ hoàn toàn những định nghĩa cũ về một tòa nhà. Là khách hàng của chính mình, Domenig nhận thức rõ ngôi nhà này sẽ là tuyên ngôn và di sản của ông.

kienviet KTS gunther dumenig la ai trong phong trao kien truc giai ket cau 8
Steinhause là một trong những công trình để đời của KTS Domenig
kienviet KTS gunther dumenig la ai trong phong trao kien truc giai ket cau 0

Ở hai bên hông nhà, các khối bê tông được dựng lên như những bức tường hoặc như những ngọn đồi nhô lên từ đồng cỏ bằng bằng. Ở giữa có một hẻm núi thẳng đến hồ. Khoảng trống này tạo thành trung tâm của tòa nhà. Tại đây, Domenig thiết kế hai tầng ở dưới mặt đất và hai tầng khác bằng thủy tinh và kim loại. Từ mọi phía ngôi nhà không tuân theo bất kỳ trật tự nào, những đường chéo chạy xuyên qua tòa nhà, xuyên qua những bức tường bê tông tạo ra những kết nối hoang dã giữa bên trong và bên ngoài.

Ngôi nhà được hoàn thiện năm 2008 và đã trở thành điểm thăm quan của khách du lịch khi ghé thăm hồ Ossiacher. “Đây là nơi tôi có thể đạt được những gì trong ngành kiến trúc”, đó là những gì Domenig chia sẻ về dự án cuối cùng của ông.

Bài viết: Vũ Hương

Bình luận từ Facebook
BÀI VIẾT LIÊN QUAN
190 head
Phỏng vấn Jean Nouvel

Sinh năm 1950, tại Fumel (lot-etgaronne) miền nam nước Pháp, ông học tại trường Ecole Nationale Supérieure des beaux arts Read more

do hoa da phuong tien head
Đồ họa đa phương tiện

Công nghệ hình ảnh đang tiến theo xu hướng: từ hình ảnh 2D trên film, giấy ảnh, màn ảnh... tiến Read more

409 head
Khát vọng ánh sáng

Một câu chuyện về một người thanh niên trẻ châu Phi bằng khao khát được học hành đã đóng góp Read more

Khóa đào tạo quốc tế về quản lý dự án và quản lý xây dựng của ĐHTH Cincin

Nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về nâng cao năng lực quản lý dự án và quản lý Read more

carlabbott copy
Các phong trào quy hoạch – P1: Truyền thống cảnh quan

Học thuyết đầu tiên của Mỹ về quy hoạch đô thị ra đời từ việc quy hoạch cảnh quan và Read more

old new york
Các phong trào quy hoạch- P2: Kỹ thuật hạ tầng đô thị

Phần này đề cập tới kỹ thuật hạ tầng đô thị bao gồm các vấn đề vệ sinh, cấp thoát Read more