Tiếp tục loạt bài của về việc hồi sinh kiến trúc giải cấu trúc, hãy cùng nói về kiến trúc sư người Pháp-Thụy Sĩ Bernard Tschumi, người đã thiết kế Parc de la Villette nổi tiếng ở Paris. 

kienviet benard tschumi mot nha giai cau truc voi nhung y tuong lon 1
Tschumi là một trong những kiến trúc sư giải kết cấu quan trọng nhất. Ảnh: Martin Mai

Từ Thư viện Quốc gia bao quanh bởi đường chạy điền kinh cho đến loạt cây cầu khổng lồ bắc qua thành phố Lausanne với sắc đỏ đặc trưng, Tschumi luôn say sưa với sự tương phản bất ngờ, dù cho nhiều ý tưởng trong số này chưa bao giờ được xây dựng.

Kiến trúc sư người Pháp-Thụy Sĩ sử dụng những khái niệm giải cấu trúc về sự tương phản và không trật tự để phát triển những lý thuyết căn bản về cách đan xen ý tưởng vào sự chuyển động, quang cảnh và sự kiện vào kiến trúc – đó là những gì ông mô tả như “sức căng giữa ý niệm và trải nghiệm của không gian”.

kienviet benard tschumi mot nha giai cau truc voi nhung y tuong lon
Thiết kế Parc de la Villette nổi tiếng ở Paris của Tschumi. Ảnh: Peter Mauss

Tschumi – cùng với  Frank Gehry, Zaha Hadid, Rem Koolhaas, Daniel Libeskind, Peter Eisenman và Coop Himmelb(l)au – là những người đề xướng chính trong trào lưu của kiến trúc giải cấu trúc nổi lên vào đầu những năm 1980.

Tschumi sinh ra vào năm 1944 tại Lausanne, Thụy Sĩ, ông là con trai của kiến trúc sư theo chủ nghĩa hiện đại nổi tiếng Jean Tschumi, người đã thiết kế hàng loạt trụ sở của công ty thực phẩm khổng lồ Nestlé tại Vevey.

kienviet benard tschumi mot nha giai cau truc voi nhung y tuong lon 2
Ông đề xuất xây dựng những cây cầu khổng lồ có thể trú ngụ tại Lausanne

Dù có sự kết nối trong gia đình, nhưng chỉ khi Tschumi đến những thành phố đang phát triển nhanh chóng của Hoa Kỳ vào thời niên thiếu, ông mới được truyền cảm hứng để đi theo bước chân của cha mình, khơi dậy những suy nghĩ và hứng thú về đô thị mà sau đó chúng đã định hình nên sự nghiệp của ông.

“Tham quan một thành phố tuyệt vời của Mỹ đã thay đổi cách nhìn của tôi về thế giới” – Tschumi nói với The Architectural Review trong một cuộc phỏng vấn năm 2014 – “Chính ở Chicago, tôi quyết định sẽ trở thành kiến trúc sư.”

Theo học ngành kiến trúc tại ETH Zurich, Tschumi thấy rằng những thứ truyền thống đã không tiếp thu hoàn toàn được những suy nghĩ cấp tiến về thành phố từ những hình ảnh, tựa như những thứ mà Cedric Price đã hình dung.

Sau khi tốt nghiệp, thực hành Candilis-Josic-Woods, một thời gian ngắn ở Paris trong bối cảnh cuộc biểu tình năm 1968 đã củng cố cho Tschumi rằng ông có hứng thú với lý thuyết hơn thực hành. Và ông chuyển đến nơi theo ông là thú vị nhất: Hiệp hội kiến trúc London (London’s Architectural Association).

kienviet benard tschumi mot nha giai cau truc voi nhung y tuong lon 3
Ông đã cho xuất bản cuốn sách mang tính lý thuyết “Do It Yourself City”

Việc Tschumi đến giảng dạy tại AA vào đầu những năm 1970 trùng hợp với sự khởi đầu của một hướng đi mới thú vị dưới thời chủ tịch Alvin Boyarsky, với cộng đồng tại trường bao gồm Koolhaas, Hadid, Libeskind, Nigel Coates và Elia Zenghelis. Đó là một môi trường Tschumi cảm thấy mình làm việc hiệu quả.

“Bối cảnh thúc đẩy con người đặt câu hỏi” – Tschumi nhớ lại – “Các giáo sư sẽ không đưa ra các chương trình, họ sẽ yêu cầu học sinh tự tạo ra một chương trình”.

Cùng lúc đó, Tschumi cũng đang phát minh ra các chương trình của riêng mình, xuất bản dự án mang tính lý thuyết “Do It Yourself City”.

Được thông báo bởi Cedric Price và từ các nhóm như Archigram, đồ án này là sự cân nhắc trước khi có internet về cách những tiến bộ trong truyền thông và giao tiếp có thể thay đổi trải nghiệm của mọi người về không gian thành phố.

kienviet benard tschumi mot nha giai cau truc voi nhung y tuong lon 4
The Manhattan Transcripts được hoàn thành trong khoảng thời gian từ năm 1976-1981

Năm 1975, Tschumi chuyển đến New York, nơi ông được mời giảng dạy tại Viện Nghiên cứu Kiến trúc và Đô thị (Institute for Architecture and Urban Studies), được thành lập bởi kiến ​​trúc sư giải cấu trúc Eisenman.

Đây là nơi mà Tschumi bắt đầu thiết kế và vẽ một cách chuyên sâu hơn, không phải cho một dự án thông thường, mà là một chuỗi các tác phẩm mang tính lý thuyết gọi là “The Manhattan Transcript” (tạm dịch: “Bản ghi Manhattan”), một trong những tác phẩm bền bỉ nhất của ông.

Được hoàn thành trong giai đoạn 1976-1981, “Bản ghi Manhattan” là một chuỗi “các tập” sử dụng kết hợp các bức ảnh, bản vẽ kiến ​​trúc và sơ đồ chuyển động giống ký hiệu để mô tả các sự kiện thường mang tính bạo lực hoặc ấn tượng diễn ra ở các địa điểm thực tế tại New York, từ một vụ án mạng ở Công viên Trung tâm tới vụ người rơi từ tòa nhà chọc trời ở Manhattan.

Với Tschumi, tất cả chỉ để đưa những ý tưởng về chuyển động, sự kiện và cảnh tượng vào cách chúng ta hiểu về kiến ​​trúc.

“Bản ghi Manhattan đang cố gắng tìm một cách khác khi nhìn vào kiến ​​trúc”, ông nói với Architectural Design. “Và thành phố, một nơi cực kỳ trẻ trung và tràn đầy sức sống, chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi không gian, sự kiện và chuyển động, đã làm ý tưởng này trở nên khả thi.”

“Bạn biết đấy, tôi thậm chí còn không nghĩ về các tòa nhà vào thời điểm đó. Tôi nghĩ nhiều hơn về cách chúng ta hành động và liên hệ trong không gian,  trong không gian đô thị.”

kienviet benard tschumi mot nha giai cau truc voi nhung y tuong lon 5
Tschumi đã giành chiến thắng trong cuộc thi Parc de la Villette ở Paris năm 1983.

Một cơ hội để kiểm tra những ý tưởng lý thuyết trên dự án đã được xây dựng xuất hiện vào năm 1983, khi Tschumi giành chiến thắng trong cuộc thi phát triển Parc de la Villette ở Paris và sau đó ông đã cùng triển khai với kiến ​​trúc sư Colin Fournier. Cuộc thi cực kỳ nổi tiếng, thu hút các bài tham gia từ nhiều kiến ​​trúc sư tên tuổi bao gồm OMA, Hadid và Jean Nouvel.

Kế hoạch ở đây là biến một khu vực rộng 125 mẫu Anh ở rìa phía đông bắc của Paris, trước đây bị chiếm dụng bởi các lò mổ và chợ thịt, thành một công viên công cộng.

Đó là cơ hội để Tschumi áp dụng 12 năm suy nghĩ về kiến ​​trúc mới có thể là gì vào một bản tóm tắt đặc biệt phù hợp với suy nghĩ của ông, để gọi ra không chỉ là không gian xanh mà còn là một nơi “văn hóa siêu việt”.

Câu trả lời của Tschumi, giống như miêu tả không gian trong “Bản ghi Manhattan”, được chia thành 3 thành phần: ‘điểm’, ‘đường’ và ‘mặt’.

Các ‘điểm’ bao gồm 26 vật thể (folies) màu đỏ tươi, được thiết kế và tổ chức độc lập trên một mạng lưới các ‘đường’ kết nối chúng với một loạt những ‘bề mặt’ linh hoạt cho các trò chơi, hội chợ hay sự kiện.

kienviet benard tschumi mot nha giai cau truc voi nhung y tuong lon 6
Mỗi folly đỏ đều có một hình thức độc đáo. Ảnh: J M Monthiers.

Tschumi đã nói với The Architectural Review: “Tôi luôn xem các dự án thiết kế đô thị như một trò chơi”.

“Hãy tưởng tượng một dạng cờ vua hoặc cờ tỷ phú, nơi các quân cờ khác nhau có thể được di chuyển xung quanh, và tất cả những gì kiến ​​trúc sư làm là tạo nên bảng trò chơi, một vài quân cờ, một vài quy tắc, sau đó để người dùng bắt đầu chơi và phát triển nó.”

Tranh thủ lời khuyên của Jacques Derrida, người sáng lập ra lý thuyết giải cấu trúc, concept của Tschumi là 3 thành phần này sẽ được phủ lên nhau để tạo ra những khoảnh khắc va chạm và “sự kiện” bất ngờ. Ông không quy định bất kỳ cách sử dụng nào, mà là mời du khách đến công viên để tận hưởng không gian với nhiều hoạt động khác nhau.

Ngay cả những người theo chủ nghĩa kiến ​​tạo, gợi lên các hình thức kiến ​​tạo của Nga với các lưới, hình học và mặt phẳng va chạm với nhau, cũng được chi tiết hóa theo một cách “không nhịp nhàng” và “không trật tự” có chủ đích.

Một số người mô tả Parc de la Villette là công trình đầu tiên thực sự là giải cấu trúc và nó vẫn là ví dụ tuyệt vời lý giải về hình hài của một chủ nghĩa đô thị giải cấu trúc, mặc dù Tschumi thích nghĩ về nó theo cách tổng thể như một tòa nhà khổng lồ.

Đây là “công trình được cải tạo lớn nhất trên thế giới”, ông nói với Dezeen gần đây.

Những ý tưởng rằng công viên được tạo ra bởi việc chồng các yếu tố được lập trình khác nhau, thường tương phản nhau sẽ trở thành chủ đề cho đồ án của Tschumi, và sau khi thành lập Công ty kiến ​​trúc Bernard Tschumi vào năm 1988, một loạt các bài dự thi theo sau đó, tuy không thành công, cũng đã chú trọng vào việc mở rộng các ý tưởng này.

Ví dụ như, vào năm 1988, một đề xuất cho sân bay quốc tế Kansai ở Osaka đã xem sân bay như một “sự kiện hay sự trình diễn” cho thành phố, với hai cánh dài, mỏng để đặt các chức năng của sân bay bên cạnh một trung tâm văn hóa và thể thao rộng lớn.

Một đề xuất khác trong cùng năm, Thành phố Cầu Lausanne (Lausanne Bridge City), được hình dung sẽ phủ lên thành phố quê hương của Tschumi bằng một loạt cây cầu đỏ có thể cư ngụ, được mô tả như “những người khai sinh đô thị”, điều này sẽ tạo ra mối quan hệ ba chiều mới với các tòa nhà và đường phố.

kienviet benard tschumi mot nha giai cau truc voi nhung y tuong lon 10 1
Phương án dự thi Thư viện Quốc gia Pháp (National Library of France)

Năm 1989, một bài dự thi khác cho Thư viện Quốc gia Pháp đã đề xuất một đường chạy khổng lồ quanh các phòng đọc và phòng lưu trữ, “với giả định rằng vận động viên của thế kỷ 21 sẽ là một trí thức và trí thức của thế kỷ 21 có thể sẽ là một vận động viên”.

Tschumi sau đó miêu tả những ý tưởng như vậy gọi là “lập trình chéo” – sử dụng không gian cho một thứ mà nó không được dự định, và “lập trình chuyển đổi” – sự kết hợp của hai chức năng thường được coi là không tương thích.

Tuy nhiên, tất cả những thứ này vẫn chưa được xây dựng, và thực tế của công trình sử dụng nhiều ý tưởng lập trình chéo đã có nhiều kết quả trộn lẫn.

Tại Hội trường Alfred Lerner năm 1999 ở New York, một loạt các đường dốc bằng kính và thép khổng lồ cắt ngang thông tầng nhằm biến một không gian giao thông thành không gian giao tiếp xã hội, nhưng đã bị chỉ trích là sử dụng được ít và chiếm dụng quá nhiều diện tích.

kienviet benard tschumi mot nha giai cau truc voi nhung y tuong lon 9 1
Bernard Tschumi Architects đã hoàn thành Bảo tàng The New Acropolis ở Hy Lạp. Ảnh: Christian Richters.

Các dự án tiếp theo đã được thử nghiệm với hình thức, chẳng hạn vào năm 2005, trụ sở của công ty sản xuất đồng hồ Vacheron Constantin được đặt trong một cấu trúc kim loại gấp khúc, sáng loáng.

Dự án khu dân cư đầu tiên của công ty là tòa tháp “Blue” ở New York vào năm 2007, đã áp dụng hình thức kính góc cạnh có thể dịch chuyển ra vào nhằm phản ứng với các yêu cầu phân vùng không gian.

Năm 2008, dự án Bảo tàng The New Acropolis (The New Acropolis Museum) ở Hy Lạp đã hoàn thành, công trình đã chọn cách tiếp cận theo hướng tối giản hơn với một chồng ba khối thấp được kết nối bằng một “tuyến ba chiều” hướng dẫn du khách vòng quanh các di tích khảo cổ học tại trung tâm của bảo tàng.

Tiếp theo bảo tàng là các dự án văn hóa khác bao gồm trung tâm du khách cho Bảo tàng Alesia ở Pháp vào năm 2012 và Bảo tàng Exploratorium ở Trung Quốc vào năm 2019.

kienviet benard tschumi mot nha giai cau truc voi nhung y tuong lon 8 1
Exploratorium được thực hiện ở Trung Quốc. Ảnh: Kris Provoost

Vào tháng 2/2022, ông quay lại với đồ án Parc de la Villette để thêm một chiếc lều hình parabol làm nơi bán vé mới, tạo ra một hình thức năng động, linh hoạt chống lại những đường nét cứng nhắc của cụm folie ban đầu.

Nhưng dự án vẫn nói lên nhiều về những suy nghĩ của công ty trong thời gian đầu là kế hoạch bổ sung các công trình mới vào Công viên Động vật học Paris (Paris Zoological Park) bị bỏ hoang vào năm 2014, đã lần đầu tiên mở cửa vào những năm 1930.

Sự đan xen giữa các môi trường sống mở khác nhau cho nhiều loài động vật tạo ra một bố cục cận đô thị với nhiều cấu trúc khác nhau được kết nối bằng những con đường quanh co.

Từ một nhà kính khổng lồ dựa trên thiết kế chưa được xây dựng mà Cedric Price đã vẽ ban đầu cho Parc de la Villette, đến những bức tường gỗ hay khung thép đơn giản, đều có một tính sân khấu đối với hình dạng của một sở thú rất phù hợp với sở thích kiến ​​trúc của Tschumi.

Người dịch: Anh Tuấn | Nguồn: Dezeen

XEM THÊM:

Bình luận từ Facebook
BÀI VIẾT LIÊN QUAN
190 head
Phỏng vấn Jean Nouvel

Sinh năm 1950, tại Fumel (lot-etgaronne) miền nam nước Pháp, ông học tại trường Ecole Nationale Supérieure des beaux arts Read more

do hoa da phuong tien head
Đồ họa đa phương tiện

Công nghệ hình ảnh đang tiến theo xu hướng: từ hình ảnh 2D trên film, giấy ảnh, màn ảnh... tiến Read more

409 head
Khát vọng ánh sáng

Một câu chuyện về một người thanh niên trẻ châu Phi bằng khao khát được học hành đã đóng góp Read more

Khóa đào tạo quốc tế về quản lý dự án và quản lý xây dựng của ĐHTH Cincin

Nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về nâng cao năng lực quản lý dự án và quản lý Read more

vegiaithuongpritzkler
Kiến trúc là một môn thể thao đồng đội vậy tại sao…?

Một quan điểm khác và đáng suy ngẫm của giáo sư Witold_Rybczynski về giải thưởng Pritzker , thông qua bài Read more

luongkts
Tham khảo về lương dành cho nghề Kiến trúc trên thế giới

Bạn có quan tâm tới mức lương của các đồng nghiệp tại các quốc gia trên thế giới ?