Tiếp nối chuỗi chủ đề kiến trúc giải cấu trúc, chúng ta sẽ nói về Peter Eisenman, kiến trúc sư Mỹ đứng sau công trình Bảo tàng Nghệ thuật Wexner (Wexner Center for the Arts) và Khu tưởng niệm diệt chủng Do Thái tại Châu Âu (Memorial to the Murdered Jews of Europe).

kienviet peter eisenman mot nha ly thuyet giai cau truc
Trên cùng: Peter Eisenman. Minh họa bởi Vesa S.

Một cuộc tranh luận lịch sử giữa kiến trúc sư Peter Eisenman và Christopher Alexander đã xảy ra tại Trường thiết kế sau đại học Harvard (Harvard’s Graduate School of Design) vào năm 1982. Trong khi Alexander ủng hộ kiến trúc lấy con người làm trung tâm thì Eisenman đấu tranh cho những công trình mà ở đó con người phải suy nghĩ nhiều hơn cảm nhận.

Cuộc tranh luận được đẩy lên cao trào khi Eisenman tuyên bố thứ kiến trúc tốt nhất là kiến trúc vô lý và không hài hòa, điều này đã khiến Alexander cáo buộc ông là “kẻ chống đối thế giới”.

kienviet peter eisenman mot nha ly thuyet giai cau truc 1
Công trình Wexner Center for the Arts chính là công trình giải cấu trúc tiêu biểu. Ảnh do Eisenman Architects cung cấp.

Eisenman luôn có hứng thú với công trình tập trung vào ý tưởng thay vì cảm xúc hay cả công năng. “Tôi sẽ không bao giờ sống trong bất cứ thứ gì tôi thiết kế”, ông tuyên bố trong cuộc phỏng vấn vào năm 2007.

Eisenman – cùng với Frank Gehry, Zaha Hadid, Rem Koolhaas, Daniel Libeskind, Bernard Tschumi, và Coop Himmelb(l)au – là những người đề xướng chính trong trào lưu của kiến trúc giải cấu trúc nổi lên vào đầu những năm 1980. Công việc của ông xoay quanh quá trình lược bỏ những kiểu tư duy logic hay hình tượng truyền thống và đồng thời áp dụng những quy luật cũng như cách diễn giải mới.

Cách tiếp cận này chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi Jacques Derrida, một người đã phát triển thuyết giải cấu trúc – một nửa của chủ nghĩa giải cấu trúc – người cũng đồng thời là bạn thân của Eisenman.

kienviet peter eisenman mot nha ly thuyet giai cau truc 2
Ông làm việc với Jacques Derrida trong một đồ án thiết kế sân vườn tại Parc de la Villette.

Thông qua các tác phẩm của Derrida, Eisenman đã phát triển sự quan tâm đến việc tách cấu trúc khỏi ý nghĩa trong đó cột có thể không còn được xem như kết cấu chịu lực theo phương đứng, và mái không cần là thứ để che phía trên.

Theo cách này, công trình được hiểu như sự sáng tạo thuần khiết của ý tưởng, mà không bị áp lực bởi sức nặng lịch sử hoặc những giới hạn vật lý.

Phương pháp giải cấu trúc này bắt đầu có sức hút khi vào năm 1986, Derrida và Eisenman hợp tác thiết kế sân vườn cho Parc de la Villette ở Paris. Mặc dù chưa được hiện thực hóa nhưng nó đã đánh dấu sự khởi đầu cuộc hành trình hướng đến cuộc lật đổ kiến trúc trên quy mô lớn của Eisenman.

Phát triển lý thuyết thành thực hành

Sự nghiệp của Eisenman bắt đầu trong thế giới học thuật. Sinh năm 1932 tại New Jersey, ông lần lượt hoàn thành bằng cử nhân và thạc sĩ về kiến trúc tại Đại học Cornell và Đại học Columbia.

Giáo sư của ông sau đó có đề xuất Eisenman nên “tới nước Anh để trở nên thông minh hơn”, vì thế ông đã bắt đầu chinh phục bằng thạc sĩ & tiến sĩ tại Đại học Cambridge, hoàn thành luận án tiến sĩ, The Formal Basis of Modern Architecture (tạm dịch: ‘Cơ sở chính thức của Kiến trúc Hiện đại’) vào năm 1963.

kienviet peter eisenman mot nha ly thuyet giai cau truc 3
Eisenman là một trong những người đề xướng chính của thuyết giải cấu trúc. Hình bởi Chris Wiley.

Chỉ sau khi trở về Mỹ, Eisenman mới thực hiện bước đột phá đầu tiên trong lĩnh vực kiến tạo.

Thành lập Viện Nghiên cứu Kiến trúc và Đô thị, một đơn vị tư vấn tại New York nhằm tìm kiếm những hình thức thay thế của kiến trúc trong giáo dục và thực hành, ông đã kiên trì thử nghiệm những lý thuyết của mình vào thực tế.

Những công trình đầu tay của ông là chuỗi ngôi nhà được nghiên cứu điển hình (case-study houses), sáu trong số đó đã được xây dựng.

kienviet peter eisenman mot nha ly thuyet giai cau truc 4
House I là căn đầu trong chuỗi thử nghiệm của ông. Ảnh do Eisenman Architects cung cấp.

Mỗi ngôi nhà được thiết kế theo lối tư duy khác nhau, tham khảo nghiên cứu của nhà ngôn ngữ học Noam Chomsky. Ở House I, các thành phần kiến trúc mâu thuẫn với những không gian mà nó tạo ra.

House II có 2 hệ thống kết cấu tách biệt, một từ tường còn lại là từ cột, cả hai đều có thể độc lập chịu lực cho công trình.

Trong khi đó, House III được thiết kế bằng cách chồng 2 hình khối vuông góc lên nhau, trong đó có một hình khối được xoay 45 độ.

kienviet peter eisenman mot nha ly thuyet giai cau truc 5
Cuộc sống tại House VI vốn không phải là mối quan tâm của kiến trúc sư. Ảnh do Eisenman Architects cung cấp.

Dù cho những ngôi nhà đều được thiết kế để ở thì điều này cũng chưa từng là mối quan tâm chính của kiến trúc sư.

Mức độ của việc này được tiết lộ trong House VI: The Client’s Response, một cuốn sách mà tác giả Suzanne Frank đã đề cập cách Eisenman thiết kế nhà của cô với một dải kính chia cắt phòng ngủ chính, ngăn việc kê thêm giường đôi, trong khi bàn ăn bị gián đoạn bởi cột.

kienviet peter eisenman mot nha ly thuyet giai cau truc 6
Dự án House X đã bị hủy vì không thể đồng hành với khách hàng. Ảnh do Eisenman Architects cung cấp.

Eisenman gọi các dự án là “kiến trúc bìa các tông”. Ông thường đề cập đến việc ông thích chúng ở dạng bản vẽ và mô hình như thế nào, nơi chúng không bị ràng buộc bởi nhu cầu công năng như nhà ở.

Ông đã đưa ra một số góc nhìn về động lực cho những nhiệm vụ này trong một bài phỏng vấn với Architectural Review vào năm 2013, khi ông tiết lộ vài lời khuyên mà ông đã nhận được từ kiến trúc sư và nhà lý thuyết Manfredo Tafuri.

“Tafuri đã từng nói lịch sử sẽ không bao giờ hứng thú với công việc của anh nếu anh không thực xây được gì”, ông nhắc. “Tôi nghĩ điều đó hoàn toàn đúng”.

Chủ nghĩa giải cấu trúc ở quy mô đô thị

Sự thay đổi xảy ra vào năm 1976 sau kết quả không mong muốn với khách hàng ở House X dẫn đến việc dự án bị hủy, Eisenman đã phải đánh giá lại những ưu tiên của mình. “Tôi nhận ra rằng điều chưa đúng ở kiến trúc của tôi là nó không bắt đầu từ thực tế”, ông nói với Architectural Review.

Ông trở nên nổi tiếng khi là thành viên của The New York Five – một nhóm 5 kiến trúc sư gồm có  Michael Graves, Richard Meier, John Hejduk và Charles Gwathmey – nhưng ông cần tìm kiếm một hướng đi mới. Vì vậy, ông từ bỏ những ngôi nhà khép kín và thay vào đó bắt đầu áp dụng các khái niệm của mình trên quy mô đô thị, sử dụng bối cảnh vật lý để gia tăng sự đa nghĩa cho ý tưởng của mình.

kienviet peter eisenman mot nha ly thuyet giai cau truc 7
Eisenman thiết kế lối vào cho Quảng trường Cannaregio tại Ý.

Một trạm cứu hỏa tại Brooklyn, cụm nhà ở xã hội tại Berlin, và một chuỗi những đề xuất về cảnh quan và khuôn viên – bao gồm các thiết kế cho Parc de la Villette và Quảng trường Cannaregio tại Venice – đã bắt đầu thể hiện cách tiếp cận của Eisenman về chủ nghĩa giải cấu trúc có thể định vị trong phạm vi cảnh quan đô thị.

Nhưng với công trình Trung tâm Nghệ thuật Wexner (Wexner Center for the Arts) tại Đại học bang Ohio, vị kiến trúc sư đã củng cố thêm danh tiếng của mình.

kienviet peter eisenman mot nha ly thuyet giai cau truc 8
Công trình Trung tâm Sinh học (Biology Center) của Đại học Frankfurt được xuất hiện trong Triển lãm Kiến trúc Deconstructivist của MoMA. (Museum of Modern Art)

Phòng trưng bày nghệ thuật thị giác này là sự kết hợp của các yếu tố khác nhau, bao gồm cấu trúc giàn giáo lấy từ lưới đường phố Ohio, những bức tường cửa sổ theo phong cách của chủ nghĩa hiện đại và các yếu tố sa thạch đỏ gợi nhớ đến các tháp pháo lâu đài.

Eisenman đã thực xây rất ít trước khi được tham gia vào dự án này. Nhưng vào thời điểm công trình mở cửa vào năm 1989, ngay sau khi ông được đưa vào triển lãm Kiến trúc Deconstructivist danh tiếng của MoMA, đã có nhiều sự kỳ vọng được đặt vào vị kiến trúc sư.

kienviet peter eisenman mot nha ly thuyet giai cau truc 9
Công trình Trung tâm Nghệ thuật Wexner tại Đại học bang Ohio đã củng cố danh tiếng của Kiến trúc sư. Ảnh do Eisenman Architects cung cấp.

Khi giám đốc phòng trưng bày Robert Stearns quyết định không treo bất kỳ tác phẩm nào trong vài tháng sau khi công trình mở cửa, đó có thể là một dấu hiệu cho thấy sự phù hợp của tòa nhà như một không gian dành cho nghệ thuật. Trên thực tế, Trung tâm Wexner đã chứng minh được một thành công quan trọng.

Trong một bài đánh giá cho tờ New York Times, Paul Goldberger đã mô tả công trình như “một cấu trúc gây chú ý”. Ông nói: “Đây là tòa nhà khó, nhưng gần như không quá khó như lời của Eisenman để khiến chúng ta tin vào, và khi bạn thoát khỏi những câu chữ của kiến trúc sư, những gì được hé lộ là một tòa nhà có sức hấp dẫn khó chối từ .”

Tìm kiếm sự không hài hòa và không đồng nhất

Công trình của Eisenman đã phát triển về quy mô và cả sự tự tin từ những năm 1990 trở về sau, được hỗ trợ bởi khả năng thiết kế của công nghệ máy tính.

Tại Trung tâm Hội nghị Greater Columbus (1993), ông kết hợp những dữ kiện của quá khứ và tương lai để phá vỡ quy mô của công trình thành một chuỗi những dải băng lấy cảm hứng từ đường sắt.

Người dịch: Đặng Anh Tuấn | Nguồn: dezeen

XEM THÊM:

Bình luận từ Facebook
BÀI VIẾT LIÊN QUAN
kienviet cong truong xay dung la tien tuyen cua kien truc 1
Công trường xây dựng là tiền tuyến của kiến trúc

Đâu là thứ quan trọng nhất của tư duy kiến trúc? Đối với hầu hết các kiến trúc sư (KTS), Read more

AVA WEBSITE BAI DANG CONG TRINH TOP 10 1200 x 600 px 1200 x 600 px 31
KTS Daniel Libeskind: “Nếu không có câu chuyện thì không có lý do để xây dựng”

Daniel Libeskind là KTS đầu tiên giành được Giải thưởng Nghệ thuật Hiroshima, một giải thưởng trao cho nghệ sĩ Read more

kienviet khi kts la nhung nguoi cong nhan va khau hieu lam cong viec dam me cua ban
Khi KTS là những người công nhân và khẩu hiệu “Làm công việc đam mê của bạn!”

Chúng ta làm trong số giờ tiêu chuẩn và trong nhiều trường hợp, làm thêm 50-100% vào các tuần chạy Read more

kienviet frank gehry toi da phai giai thich tung chi tiet chet tiet cua cong trinh 4 1
Frank Gehry: “Tôi đã phải giải thích từng chi tiết “chết tiệt” của công trình”

KTS Frank Gehry đã có những chia sẻ với tạp chí Dezeen về công trình của mình tại Pháp, về Read more

kienviet toi roi nha hat opera sydney khi phan ngoai that con chhua hoan thien kst jorn utzon1
“Tôi rời Nhà hát Opera Sydney khi phần ngoại thất còn chưa hoàn thiện” – KTS Jorn Utzon

Đây là cuộc phỏng vấn đầu tiên của KTS người Đan Mạch Jorn Utzon với nhà báo Katherine Brisbane trên Read more

bia
KTS Nam Phương – người đẹp xứ ngàn hoa Đà Lạt

KTS Nam Phương được mệnh danh là người đàn bà đẹp trong giới kiến trúc sư Đà Lạt. Đó là Read more