Vào tháng 8/2020, thành phố Beirut đã bị rung chuyển và phá hủy bởi một trong những vụ nổ phi hạt nhân lớn nhất trong lịch sử. Để lại khu vực phía Bắc của thủ đô một đống đổ nát, vụ nổ đã làm hư hại khoảng 40.000 tòa nhà. Các công trình kiến ​​trúc đương đại mới được hoàn thành gần đây hiện đang đối mặt với các tình huống khó xử khi xây dựng lại, đặt ra những vấn đề: Tái thiết các tòa nhà bị hư hỏng “nhưng mới được xây dựng” thì sẽ ra sao? Có nên xây dựng lại chúng như trước khi vụ nổ xảy ra, xóa bỏ những gì đã xảy ra hay nên để lại những vết sẹo và khắc họa hiện thực mới?

Để khám phá các ý tưởng và làm nổi bật các góc nhìn khác nhau, ArchDaily đã có cơ hội phỏng vấn 3 KTS có các tòa nhà bị ảnh hưởng bởi vụ nổ. Bernard Khoury, Paul Kaloustian và Lina Ghotmeh đã nói về dự án và tầm nhìn của họ về việc tái thiết Beirut cùng với nhiếp ảnh gia kiến ​​trúc Laurian Ghinitoiu, người đã ghi lại một loạt ảnh nổi bật về mức độ tàn phá của vụ nổ này.

Tháng 8/2021, thành phố Beirut bị phá hủy bởi một trong những vụ nổ phi hạt nhân lớn nhất trong lịch sử

Trong vụ nổ, 3 trong số các tòa nhà của KTS Bernard Khoury đã bị sóng xung kích đánh trực tiếp: tháp Saifi #450 mới hoàn thành, lô #1063 (R2) và #1072 là các tòa nhà dân cư gần nhất với vụ nổ. Được đặt tên chung theo số lô đất của nó, “những người khổng lồ tuổi đời còn trẻ” này đã mất đi các chi tiết cửa kính cùng với một số hư hỏng về cấu trúc. KTS Khoury đã chia sẻ nhận thức của ông về lịch sử Liban và những nỗ lực tái thiết.

PV: Ba trong số các dự án của ông đã bị ảnh hưởng trong vụ nổ. Vai trò của những công trình này trong thành phố ra sao? 

KTS Khoury: Ba tòa nhà này, lô #450, lô #1063 (R2) và lô #1072, những tòa nhà này đều được quan tâm đến bối cảnh, là phần mở rộng của thành phố và lấy gam màu của cảng biển. Những cấu trúc này mang đến một sắc thái khác với những gì mà một số người đã cố gắng gắn cho thành phố. Beirut không phải là “Thành phố màu be”. Những lời chỉ trích về hoạt cảnh màu be bắt đầu từ dự án Solidere, việc tái thiết trung tâm thành phố sau nội chiến được thực hiện vào những năm 90, vì một số lý do mà đã bị Ủy nhiệm Syria và Lebanon của chính phủ Pháp cho dừng lại lúc bấy giờ. Khi có các cuộc nói chuyện về di sản kiến ​​trúc bị ảnh hưởng, mọi người ngay lập tức chỉ vào khu phố Gemmayze với những ngôi nhà thuộc địa và ô vuông của nó, nhưng không ai đề cập đến bất kỳ tòa nhà nào khác được xây dựng sau những năm 1950. Nó luôn là quá khứ hoặc tương lai, không thể tồn tại trong hiện tại, và định nghĩa của tôi về hiện tại sẽ đi xa như những ngày đầu Độc lập.

Vụ nổ đã làm hư hại khoảng 40.000 tòa nhà

Quay lại với các dự án của tôi, điều đặc biệt thú vị ở Saifi #450 là vị trí ở rìa Solidere phản ánh những sự kiện mà một số người trong chúng tôi không tự hào lắm, khi bị hứng chịu các vụ nổ.

Dự án ở lô #450 được xây dựng như một pháo đài. Trong nhiệm vụ thiết kế của dự án lô #450, có câu đầu tiên “Beirut là một thành phố cảng”. Tòa nhà đề cập một cách trung thực về bến cảng và quá khứ chua chát của khu vực này. Đây là tòa nhà chung cư của một chủ đầu tư cá nhân. “Không ai bắt bạn phải chịu trách nhiệm về những gì bạn đang nói, do đó bạn có thể nói bất cứ điều gì bạn muốn. Beirut buộc tôi phải hành nghề kiến ​​trúc như một hành động chính trị”, ông chia sẻ.

Kiến trúc của tôi đã đi theo những đường nét đó, kể từ khi dự án hình thành vết sẹo phát triển vào năm 1991, cho đến những tòa nhà đầu tiên tôi thực hiện, B018 vào năm 1998, tiếp theo là Centrale vào năm 1999 và Yabani vào đầu những năm 2000. Mặc dù chúng là những tòa nhà sau chiến tranh, nhưng đối với tôi thì chiến tranh vẫn chưa kết thúc.

Công cuộc tái thiết lại các thành phố sau thảm họa: Trường hợp của Thành phố Beirut ở Lebanon
Các công trình kiến ​​trúc đương đại mới được hoàn thành gần đây phải đối mặt với các tình huống khó xử khi xây dựng lại

PV: Ông hình dung những nỗ lực tái thiết ở Beirut sẽ như thế nào?

KTS Khoury: Tôi sẽ giải quyết từng trường hợp một. Tôi sẽ giải quyết ở khu vực dân cư Mar Mkhayel trước, tôi hình dung việc tái thiết sẽ giúp thành phố bền vững hơn. Đây không phải là một khu vực bị bỏ hoang, đó chỉ là một kịch bản hoàn toàn khác cần hoàn thiện mà thôi. Tôi cũng nghĩ rằng nó sẽ nhanh hơn nhiều so với chúng ta nghĩ.

PV: Ông sẽ tiến hành như thế nào? Ông đã nói chuyện với các nhà phát triển để tìm giải pháp chưa?

KTS Khoury: Thật kỳ lạ khi tự mình phải phẫu thuật cho “đứa trẻ” của mình. Trước đây tôi đã từng làm trên những tòa nhà cũ không phải của tôi, nhưng bây giờ đây là những “đứa trẻ” chính tôi góp phần tạo nên và chúng còn khá “trẻ”. Tôi coi đây là một ca phẫu thuật và chắc chắn rất thú vị khi xem bệnh nhân của mình muốn thay đổi hoàn toàn hoặc chấp nhận một số vết sẹo ở mức độ nào đó. Tôi đã ngồi lại với các nhà phát triển của dự án bị hư hỏng nặng nhất trong ba dự án, lô #1072, và chúng tôi đã thống nhất một điều: Nó sẽ không còn là hình dạng như nó vốn có. Bạn không thể xóa đi hoàn toàn vết sẹo được, vì có khi nó không còn trên da thịt, thì nó vẫn in sâu vào trong tâm trí của chúng ta.

Khi chúng tôi bắt đầu thực hiện dự án này vào năm 2009, hơn 10 năm trước, các nhà phát triển đã có công thức của họ, các con số phù hợp, các phương pháp cụ thể và vật liệu xây dựng. Một phần lớn chi phí được tính bằng ngoại tệ vào thời điểm đó. Chúng ta đã sống trong bong bóng tài chính, ngành công nghiệp là một phần của nó và các nhà phát triển có ngân sách lớn. Ví dụ, họ sẽ trả một số tiền khổng lồ cho tấm ốp nhập khẩu từ Trung Quốc thay vì chấp nhận rủi ro phát triển một thứ gì đó tại địa phương có thể có giá thấp hơn nhưng không thể đánh giá bằng sách hoặc ghi rõ trên giấy tờ.

Bây giờ làn da (lớp vỏ bao che bên ngoài) đã biến mất, và để quay lại cách làm việc trước đây, chúng tôi sẽ gặp khủng hoảng về mặt tài chính. Những gì tôi đề xuất là thay thế bất cứ thứ gì đã bị hư hỏng bằng một thứ gì đó, được tìm thấy ngay tại địa phương thì càng tốt. Chúng tôi hiện đang trong quá trình đánh giá tỷ lệ phần trăm bề mặt có thể sử dụng được và phần trăm bề mặt không còn khả năng sử dụng, dựa trên đó, chúng tôi sẽ có những ý tưởng rõ ràng hơn. Chúng tôi bắt đầu cuộc thảo luận hoàn toàn từ góc độ tài chính và kinh tế, đúng rằng Kiến trúc là không chỉ nói về Kiến trúc.

Cho rằng những thiệt hại trong các dự án của ông ấy còn nhỏ so với mức độ của vụ nổ, KTS Paul Kaloustian cho rằng đây là những tác động to lớn đối với quá trình hành nghề của ông. Chứng kiến ​​những dự án của mình bị phá hủy, chẳng hạn như hộp đêm Ballroom Blitz nổi tiếng.

Công cuộc tái thiết lại các thành phố sau thảm họa: Trường hợp của Thành phố Beirut ở Lebanon
KTS Khoury đề xuất thay thế những thứ bị hư hỏng

PV: Ông nghĩ vụ nổ này sẽ tác động đến kiến ​​trúc của thành phố trong tương lai?

KTS Khoury: Tôi nghĩ rằng 3 sự kiện lớn là sự sụp đổ kinh tế, COVID-19 và vụ nổ này, đã cho cộng đồng thiết kế Lebanon, hoặc những người quan tâm phải có tầm nhìn xa hơn. Thực ra, tôi cảm thấy rằng chúng ta đang sống trong tình trạng lấp lửng bên ngoài thực tế, thực tại là chúng ta đã có vết thương và bị nhiễm trùng, với tư cách là những nhà thiết kế, chúng tôi phải tìm ra cách để làm việc trong sự hỗn loạn này.

Có lẽ chúng ta nên coi vụ nổ này như một biến cố, với “trước” và “sau” một biến cố. Mọi người thường phản ứng ngay lập tức, đặc biệt là trong nền văn hóa của chúng tôi và sửa chữa ngay những gì bị hỏng. Họ xây dựng lại, hay nói cách khác, họ quay trở lại quá khứ. Điều tôi đang đề xuất cho bản thân là hãy dành chút thời gian để nghĩ về những khả năng mới, về một thế giới mới, coi đây là một sự kiện và đừng bận rộn trong việc tái thiết mà không có thời gian để phát minh ra thứ gì đó mới. Tôi không nói rằng tôi sẽ thực hiện một cuộc cách mạng và thay đổi hệ thống, nhưng ít nhất cách suy nghĩ của chúng tôi cũng phải khác. Tôi không chắc bằng cách nào, nhưng ít nhất đó là việc thoát ra khỏi sự hỗn loạn đang diễn ra. 

Hãy đặt câu hỏi về mọi thứ để sáng tạo lại, thay vì cứ mắc kẹt trong phiên bản của riêng chúng ta như trong Thần thoại về Sisyphus của Albert Camus, nơi chúng ta xây dựng dựa trên những cảm giác sai lầm về thành tích, sự viên mãn, hạnh phúc và những gì chúng ta gọi là khả năng phục hồi. Theo quan điểm của tôi, khả năng phục hồi mà người Lebanon nói đến đã bị đặt nhầm chỗ. 

Tạo ra một cái gì đó khác biệt, thay đổi của chúng ta theo nghĩa là chúng ta bắt đầu nghĩ đến môi trường tự nhiên thường xuyên hơn về tính thẩm thấu và các kết nối bên ngoài,…, bỏ lại sự hào nhoáng phía sau.

Công cuộc tái thiết lại các thành phố sau thảm họa: Trường hợp của Thành phố Beirut ở Lebanon
“Chúng ta bắt đầu nghĩ đến môi trường tự nhiên thường xuyên hơn về tính thẩm thấu và các kết nối bên ngoài,…, bỏ lại sự hào nhoáng phía sau”

PV: Ông cảm nhận như thế nào về Tái thiết? Điều gì nên được xây dựng lại giống hệt nhau và điều gì không nên? Bạn sẽ làm thế nào để lưu những ký ức tập thể?

KTS Khoury: Zumthor coi lịch sử như một cái gì đó đang chuyển động. Nếu ông ta có tàn tích, anh ta sẽ xây dựng trên chúng, tạo ra một lớp mới. Điều này khá táo bạo nhưng cũng rất thú vị đối với chúng tôi. Công thức này dễ phục hồi, nhưng khi nói đến vải đô thị, nó phức tạp hơn nhiều, đặc biệt là nó đã từng gặp nguy hiểm. Tôi tin là KTS chúng ta không thể giải quyết được vấn đề này mà phải có những quy định, chính sách đặc biệt.

Mặt khác, các tòa nhà không thể được xây dựng lại chính xác như trước khi vụ nổ xảy ra. Ngay cả những tòa nhà đặc trưng. Có điều gì đó nên nói rằng đây là một kỷ nguyên khác. Lebbeus Woods đề xuất các sinh vật kết nối với các cấu trúc hiện có. Sẽ có những bổ sung mới cho các tòa nhà dân cư, tạo ra các không gian bán công cộng. Điều này cho thấy chủ nghĩa thực chứng bằng cách đưa những gì mà chúng tôi, các KTS cho là quan trọng vào khu vực, chẳng hạn như không gian công cộng, thiên nhiên,… Điều quan trọng nhất là không rơi vào các phương pháp tiếp cận theo chủ nghĩa tượng trưng và lãng mạn sến súa.

Công cuộc tái thiết lại các thành phố sau thảm họa: Trường hợp của Thành phố Beirut ở Lebanon
Các tòa nhà không thể được xây dựng lại chính xác như trước khi vụ nổ xảy ra

PV: Ông nghĩ sự kiện này sẽ thay đổi quy trình và cách tiếp cận khi thiết kế kiến ​​trúc của ông như thế nào?

KTS Khoury: Trước vụ nổ, tôi đã quan tâm đến một loại kiến ​​trúc mới nhất định và tôi đang theo đuổi nó thông qua các hình thức mới, không gian mới. Tôi đã đi đúng hướng về tầm nhìn, nhưng tôi nghĩ tôi cần phải đưa những khái niệm này xa hơn một chút.

Đầu tiên, chúng ta phải xác định vị trí của mình trong bối cảnh địa phương và trên thế giới. Hướng đi của tôi thiên về quay trở lại bản chất của con người, giới thiệu các phương pháp tiếp cận ánh sáng, tạo ra nhận thức mới, thử nghiệm với các quy mô và luôn luôn hỏi: “Tại sao không và làm thế nào để làm điều đó khác đi?” Về cơ bản, đó là việc làm cho mọi người kết nối lại với sự mê hoặc của thế giới. Theo tôi, không còn chỗ cho những giáo điều hay phong trào nữa, mỗi KTS có quyền tự do theo đuổi phong cách riêng, đi theo hướng riêng của mình.

Công cuộc tái thiết lại các thành phố sau thảm họa: Trường hợp của Thành phố Beirut ở Lebanon
Lebbeus Woods đề xuất các sinh vật kết nối với các cấu trúc hiện có và những bổ sung mới cho các tòa nhà dân cư, tạo ra các không gian bán công cộng

Không có ý thức hệ, mọi thứ đều có nguy cơ xảy ra. Sức mạnh của con người nằm ở trực giác, sự sáng tạo, nhận thức, ở những thứ mà chúng ta không thể giải thích được. Tôi nghĩ chúng ta nên tận dụng điều này nhiều hơn.

KTS Lina Ghotmeh chia sẻ, ký ức của sự kiện Lina Ghotmeh’s Stone Garden đang trong giai đoạn hoàn thiện cuối cùng thì vụ nổ xảy ra. Chỉ cách vị trí vụ nổ một dặm, khối điêu khắc chịu được cú sốc, nhưng tất cả các thành phần thủy tinh và kim loại của nó đã bị phá hủy hoàn toàn.

PV: Dự án nào của ông bị ảnh hưởng trong vụ nổ? Mức độ thiệt hại là bao nhiêu?

KTS Lina Ghotmeh: Tôi vừa hoàn thành dự án Stone Garden, một tòa tháp gần cảng và chỉ cách vị trí vụ nổ gần một dặm. Đây là một tòa nhà dành riêng cho nhà ở và một phòng trưng bày nghệ thuật dành riêng cho hình ảnh và sản xuất ở Trung Đông (Trung tâm Hình ảnh Mina). Công trình vừa mang ý nghĩa kiến ​​trúc vừa mang ý nghĩa xã hội. Về mặt kiến ​​trúc, tôi dự định tòa tháp này là một biểu hiện của thành phố Beirut. Đó là một ngôi tháp điêu khắc, được neo trong lòng đất, được chải bằng tay bởi các nghệ nhân lành nghề; nó thể hiện một cách tích cực về bản chất thu hoạch thành phố ở đỉnh cao của Beirut. Tất cả các cửa sổ đều có khu vườn xây sẵn ở các tầng. Đó là một kiểu Phục hưng đầy hy vọng. Tòa nhà cũng có một ý nghĩa xã hội, phòng trưng bày đã làm sống lại nhiếp ảnh Trung Đông, sản xuất hình ảnh, xuyên suốt các nền văn minh và văn hóa Beirut trong nội dung của nó.

Vụ nổ đã thực sự rơi xuống dọc theo chuyến đi của tôi để hoàn thiện những kết thúc cuối cùng và giao dự án. Tòa nhà với mặt tiền bằng kính đóng vai trò như một hầm lánh nạn. Những cây non vẫn ở vị trí cao. Tuy nhiên, tất cả các cửa sổ, đồ kim loại hoàn toàn bị vỡ vụn, thang máy bị cong vênh hoàn toàn. Nội thất của các căn hộ đều lạc lõng….

Nhà phát triển đã quét 3D toàn bộ tòa nhà để đánh giá thiệt hại. Khó khăn lớn hiện nay là kinh phí, làm sao để tài trợ cho tất cả các công việc phục hồi chức năng. Khó khăn lắm, ai cũng đứng trước bờ vực phá sản và không còn phương tiện gì lúc này…

PV: Ông muốn tưởng tượng như thế nào về việc tái tạo các kiến ​​trúc đương đại bị hư hại ở Beirut?

KTS Lina Ghotmeh: Chúng ta nên suy nghĩ xem chúng ta muốn tái tạo lại như thế nào? Cung cấp những gì cho thành phố? Làm thế nào để xây dựng trên ký ức của sự kiện này? Thông điệp nào sẽ để lại dấu vết nếu để lại?

Có lẽ nên có một chủ đề chung, một cử chỉ vật lý mà chúng ta sẽ thấy lặp lại trong tất cả các tòa nhà bị hư hại. Một lời nhắc nhở về trách nhiệm xã hội, trách nhiệm của các thế hệ là không chấp nhận và khuất phục trước hiện trạng.

Khó khăn lớn hiện nay trong việc cải tạo là kinh phí

Thực tế mới ở đó và chúng ta nên tích hợp nó vào việc xây dựng lại của chúng ta; Tôi là một nhà “khảo cổ học về trái tim”. Tôi thích đào bới, truy tìm, để lại những dấu vết của quá khứ, để diễn giải lại. Tôi nghĩ chúng ta nên xây dựng những câu chuyện hay nhất này, làm cho ký ức này trở nên thú vị theo một cách nào đó. Nó không phải là để tiếp tục bộ phim truyền hình mà là về việc học hỏi từ quá khứ 

PV: Ông có thể cho chúng tôi biết thêm về triết lý của ông về vấn đề này – về nỗ lực tái thiết các tòa nhà “mới” sẽ như thế nào?

KTS Lina Ghotmeh: Người ta phải đặt câu hỏi về kích thước của các tòa nhà, vụ nổ – có thể là dữ dội – đã chứng minh rằng tất cả các cấu trúc này liên kết với nhau, chúng ít nhiều bị hư hại. Câu hỏi bây giờ là chúng ta có thể thiết lập và tích hợp mối quan hệ mới nào với không gian công cộng.

Tôi cũng đang đặt câu hỏi về thời điểm này giữa sự phá hủy và việc bắt đầu tái thiết. Làm thế nào chúng ta có thể khai thác đống đổ nát này?

Công cuộc tái thiết lại các thành phố sau thảm họa: Trường hợp của Thành phố Beirut ở Lebanon

Dịch: Hoàng Anh | Nguồn: Archdaily

XEM THÊM

Bình luận từ Facebook