KTS Tạ Mỹ Duật là người thiết kế kiến trúc, làm quy hoạch, vẽ mỹ thuật và viết báo, tham luận. Kiến trúc của ông tinh tế bao nhiêu thì lý luận của ông cũng sắc bén bấy nhiêu. Ông luôn luôn chủ trương nâng cao địa vị của người KTS trong xã hội và cũng đau xót khi thấy các di sản bị xâm phạm nghiêm trọng. Cả cuộc đời ông là một quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc.

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Tạ Mỹ Duật
KTS Tạ Mỹ Duật (1915 – 1989)

Kiến trúc sư Tạ Mỹ Duật sinh ngày 15/8/1915. 

Quê quán: Xã Đồng Tiến, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên. 

Tốt nghiệp Trường Mỹ thuật Đông Dương, khóa 8 (1932 – 1937). 

Tham gia Cách mạng từ ngày Cách mạng Tháng Tám 1945. 

Chủ tịch Ủy ban Công chính Nha Công chính Bắc Bộ, Ủy viên tài chính của Tổng hội viên chức cứu quốc. 

Trong kháng chiến làm ở Việt Bắc. Thiết kế và thi công khu Giao tế Trung ương. 

Ngày 24/4 đến 27/4/1948: Là 1 trong 8 kiến trúc sư sáng lập và dự Hội nghị thành lập Đoàn Kiến trúc sư Việt Nam tại Thản Sơn (Việt Bắc), tiền thân của Hội Kiến trúc sư Việt Nam ngày nay. 

Năm 1948 1949: Phòng Kiến trúc Liên khu x. 

Năm 1949 gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương. 

Năm 1950 – 1951: Chuyên viên Vụ kiến trúc, Ban Nghiên cứu Kế hoạch và Kỹ thuật, Bộ Giao thông – Công chính. 

Năm 1954 – 1961: Trực tiếp thiết kế công trình và quy hoạch tại Bộ Kiến trúc 

Năm 1962 – 1975: Cục phó Cục Xây dựng Hà Nội, Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội. Ủy viên Ban Chấp hành Hội Văn Nghệ Việt Nam khóa 1; Ủy viên Ban Chấp hành Đoàn Kiến trúc sư Việt Nam khóa I, Cố vấn Ban Chấp hành Hội Kiến trúc sư Việt Nam khóa III. Đại biểu Quốc hội khóa III, đại biểu Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội khóa 2, 4, 5, 6. 

Kiến trúc sư Tạ Mỹ Duật từ trần ngày 18/1/1989 tại Hà Nội. Nhà nước tặng thưởng: Huân chương kháng chiến Hạng Nhì, Huân chương chống Mỹ cứu nước Hạng Nhất.

Sau khi tốt nghiệp Trường Mỹ thuật Đông Dương khóa 8 (1932-1937)(1), ông mở văn phòng kiến trúc sư ở phố Nguyễn Du, Hà Nội. Năm 1937 – 1945 hành nghề tự do, cộng tác với một số kiến trúc sư Pháp, nhiều tác phẩm được xây dựng tại nhiều nơi như: Hà Nội, Nam Định, Hải Dương, Thanh Hóa… Đặc biệt ở Hà Nội ông đã thiết kế và xây dựng những biệt thự kiểu châu Âu như biệt thự số 67 phố Nguyễn Du (xây dựng năm 1938), biệt thự số 28 Hàng Chuối (xây dựng năm 1940), biệt thự số 25 đường Hùng Vương (xây dựng năm 1938, cộng tác với Ceruffi) và biệt thự phong cách kiến trúc Đông Dương như số nhà 27 phố Nguyễn Đình Chiểu (xây dựng năm 1938).

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Tạ Mỹ Duật
Biệt thự 27 Nguyễn Đình Chiểu, Hà Nội (1938)

Năm 1940 – 1942, KTS Tạ Mỹ Duật đã lần lượt đoạt nhiều giải thưởng kiến trúc: Giải Nhì phương án chùa Quán Sứ (với ý đồ tìm về các cội nguồn thời Lý), Giải Nhất cuộc thi Trung tâm Thể dục Thể thao Cần Thơ (với ý đồ tạo một không khí hiện đại cho môi trường thi đấu), Trung tâm Thông tin và Báo chí Huế. Ông cũng đoạt giải Nhì trong cuộc thi về ý tưởng thiết kế phương án Đông Dương học xá (2), chỉ đứng sau nhóm ba người của KTS Pháp ở Sài Gòn là Chouchon, Masson và Gilles (Giải Nhất) và đứng trên Bruel (Giải Ba). KTS Athur Kruze trong Ban Giám khảo cuộc thi Đông Dương học xá đã bình luận về phương án kiến trúc của KTS Tạ Mỹ Duật như sau: “Nếu ở địa vị tôi, tôi cũng làm vậy”.

Trong buổi tiệc trao giải thưởng kiến trúc Đông Dương học xá, viên Toàn quyền Jean – Decoux đã trao cho KTS Tạ Mỹ Duật Số tiền thưởng 2.000 đồng tiền Đông Dương (3). Được giải thưởng ông đã mua một chiếc xe hơi Citroen để đi lại làm việc và dùng tiền để tu sửa Văn phòng kiến trúc sư của mình. Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, công việc của nhà kiến trúc trẻ Tạ Mỹ Duật có hai điểm mạnh:

  • Thiết kế các loại biệt thự.
  • Thành công trong các cuộc thi thiết kế kiến trúc.

Các tòa nhà biệt thự số 67 Nguyễn Du, 28 Hàng Chuối thể hiện phong cách Hiện đại (Modernisme), trong khi tòa nhà biệt thự 27 Nguyễn Đình Chiểu, Hà Nội lại thể hiện phong cách kiến trúc Đông Dương (L’architecture Indochinoise), là tác phẩm tiêu biểu của Tạ Mỹ Duật. Đặc điểm của bút pháp Tạ Mỹ Duật có một nét gì đó đôi khi khá lãng mạn, ví dụ đặt một tháp nghênh phong nhỏ cho một biệt thự kiểu mới. Ngoài ra, KTS Tạ Mỹ Duật cũng còn cộng tác với KTS Pháp Cerutti thiết kế một biệt thự số nhà 25 đường Hùng Vương và tòa nhà Bưu điện ở Bờ Hồ.

Năm 1950 – 1951, trong rừng sâu Việt Bắc, Tạ Mỹ Duật đã chủ trì thiết kế và xây dựng khu Giao tế Trung ương ở Thái Nguyên, lúc bấy giờ là ATK (an toàn khu) của kháng chiến. Tác giả đã miêu tả cụm 20 công trình lớn nhỏ này như sau: Một tổng thể gồm đủ các loại nhà, nhà nghỉ, nhà ăn, nhà khánh tiết, phòng căng tin… đầy đủ tiện nghi và cũng không kém phần thẩm mỹ. Bàn ghế bằng trúc óng ả, lọ hoa bằng khúc gỗ khô, bức rèm phên thấm lọc ánh sáng dịu mắt, phản xạ qua khe lá… Công trình Hội nghị tham mưu, Quân huấn toàn quốc do Bộ Tổng tham mưu cũng rất được giới quân đội khen ngợi.

Sau ngày hòa bình lập lại, KTS Tạ Mỹ Duật thiết kế Trường trung cấp Thương nghiệp Mai Dịch, Hà Nội tương đối thành công. Hội trường, nhà học, nhà ký túc xá mái bằng có không khí mới mẻ, nhà ăn có mái ngói như một cái ô tỏa rộng tạo cảm giác êm ả. Ngoài ra còn có Nhà khách Bộ Nội thương ở Phạm Đình Hồ, nhà tập thể Bộ Ngoại thương ở phố Lê Quý Đôn, tiểu khu nhà ở Trần Quốc Toản… 

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Tạ Mỹ Duật
Hội trường trường trung cấp Thương nghiệp Mai Dịch, Hà Nội (1963)

Sau ngày thống nhất đất nước, KTS Tạ Mỹ Duật và KTS Trần Hữu Tiềm thiết kế Nghĩa trang Liệt sĩ Đà Lạt; chủ trì thiết kế Bảo tàng Hùng Vương, Phú Thọ (cùng KTS Vương Văn Lai, Lưu Tương Giang). KTS Tạ Mỹ Duật có một hồ sơ kiến trúc bao gồm 50 phương án lớn nhỏ của ông chưa công bố. Trong khi đó, sở thích khác của ông là hội họa. Ông đã vẽ tới 40 bức tranh, đa số là sơn dầu, khổ lớn, vẽ các cảnh đẹp trong nước và cảnh đẹp Liên Xô (cũ), Pháp, Nigeria v,v… Nhiều tranh của ông hiện tại được lưu giữ tại Hà Lan, Thụy Điển, Pháp, châu Phi… Triển lãm “Kiến trúc và hội họa” của ông tháng 8/1985 tại 23 Đinh Tiên Hoàng, Hà Nội không chỉ nhận được quan tâm của giới kiến trúc mà được Đài Tiếng nói Việt Nam dành nhiều buổi giới thiệu. KTS Tạ Mỹ Duật còn có bộ sưu tập 80 bài báo về kiến trúc và quy hoạch đô thị mà một trong những bài đầu tiên đăng ở tạp chí Văn nghệ Số 5 tháng 9/1948.

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Tạ Mỹ Duật
Bảo tàng Hùng Vương, Phú Thọ (Thiết kế trong những năm 1980)

KTS thường cầm bút theo đơn đặt hàng, nhưng do lòng yêu nghề, do ý thức phục vụ, từ thời kháng chiến chống Pháp đến sau này, ông tự nghiên cứu thiết kế các mẫu nhà ở, công trình văn hóa xã hội ở nông thôn để mở được cuộc triển lãm “Mẫu nhà ở ít tầng” năm 1978 tại số 4 phố Tràng Thi, Hà Nội. Với khoảng 30 kiểu, tuy nét mực đã mờ phai, màu giấy đã ngả vàng song cũng thấy rõ những ngày ở chiến khu Tạ Mỹ Duật đã quan tâm nhiều đến cuộc sống nhân dân nông thôn. Với bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ, phần lớn các kiểu nhà được thiết kế bằng tre, gỗ, lá, tranh mây nhưng cũng có những kiểu nhà gạch ngói kiên cố, dự kiến xây dựng cho tương lai, khi cuộc kháng chiến thành công. Các kiểu nhà được thiết kế cho nhiều vùng nông thôn nước ta: nhà miền núi, trung du, đồng bằng. Nhà sàn đồng bào Tày, Nùng đã được tổ chức sắp xếp lại đáp ứng yêu cầu vệ sinh, sản xuất mới mà vẫn giữ được nếp sinh hoạt truyền thống.

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Tạ Mỹ Duật
Mẫu nhà ở ít tầng

Nhiều hơn cả là các kiểu nhà nông thôn vùng đồng bằng Bắc Bộ. Ngôi nhà ba gian, năm gian cổ truyền có phần chưa phù hợp với đời sống văn hóa và sản xuất. KTS đã trăn trở, suy tư đưa ra hàng chục kiểu nhà ở mới giản dị, đẹp, sáng sủa và rẻ tiền. Trên cơ sở cơ cấu nhân khẩu, các loại căn hộ. vật liệu của từng địa phương, KTS đã thiết kế các kiểu nhà có diện tích, mặt bằng và quy hoạch lô đất ở khác nhau. Có những kiểu nhà rất nên thơ như nhà bên hồ, nhà xoay quanh bể nước, nhà ở có phòng gia đình nhìn ra ba mặt xung quanh là hiên. Các mẫu nhà ở đều đã đề cập đến chỗ làm việc cho người lớn, nơi học tập cho trẻ em và tạo thành một không gian khép kín. Đó là những tìm tòi mới mà ngày nay đã trở thành xu hướng kiến trúc nhà ở của nước ta. Có thể nói cho đến nay mới chỉ có triển lãm cá nhân duy nhất của “Kiến trúc sư vì người nghèo”. 

Tiếp đó là 30 mẫu nhà ở nông thôn được thiết kế sau năm 1954. Ông còn hợp tác với Hội Khoa học – Kỹ thuật (Hội người Việt Nam tại Pháp) nghiên cứu thiết kế mẫu trường học điển hình, trạm y tế xã, cộng tác với hội ACCT (tổ chức Văn hóa kỹ thuật Pháp) nghiên cứu một khu Trung tâm thủ công, mỹ nghệ ở Nigeria (Tây Phi châu).

Từ ngày 12 đến 31/8/1985, triển lãm “Kiến trúc và hội họa”, đặt mối tương quan gắn bó giữa môi trường không gian với nghệ thuật tạo hình. Ở triển lãm này, KTS đã trưng bày cảnh đất nước và phong cảnh nước ngoài có giá trị nghệ thuật cao. Bằng đôi mắt của họa sĩ và tổ chức không gian của KTS quy hoạch, tác giả đã thành công ở nhiều bức tranh. Nét nổi bật trong tranh của Tạ Mỹ Duật là không sao chép thiên nhiên đơn thuần mà còn diễn tả thiên nhiên và công trình kiến trúc thường nằm trong điểm mạnh của bố cục bức tranh. Với bút pháp của hội họa, góc nhìn của kiến trúc, Tạ Mỹ Duật đã thể hiện khá nhuần nhuyễn bức ký họa nhà số 9, ngõ Công-poanh, Paris (Pháp). Người xem, nhất là giới kiến trúc rất thích tranh sơn dầu Phố cổ Hội An (Quảng Nam) bởi bố cục đẹp, màu sắc khỏe, hài hòa. Các bức tranh Ngày mùa, Công trường Giảng Võ diễn tả những hình ảnh hiện thực, cộng thêm những cảnh quan tưởng tượng của một KTS quy hoạch hướng người xem đến một tương lai tươi đẹp. Tranh Một ngày mưa hiếm có, thể hiện trận mưa tầm tã, kéo dài ở Hà Nội vào tháng 11/1984 (4). Ngoài cái đẹp diễn tả bằng bút pháp thanh thoát, màu sắc hài hòa, tác giả còn muốn qua tranh nói với giới kiến trúc Hà Nội là mưa ở đây đã từng thế đó, hãy tìm giải pháp để thoát nước mưa nhanh.

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Tạ Mỹ Duật
Nhà số 9 ngõ Công-poanh, Paris
Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Tạ Mỹ Duật
Tranh sơn dầu Ngày mùa (ảnh trên) và Phố cổ Hội An (ảnh dưới)

Sự nghiệp của KTS Tạ Mỹ Duật khá toàn diện. Ông thiết kế kiến trúc, làm quy hoạch, vẽ mỹ thuật và viết báo, tham luận. Kiến trúc của ông tinh tế bao nhiêu thì lý luận của ông cũng sắc bén bấy nhiêu. Ông luôn luôn chủ trương nâng cao địa vị của người KTS trong xã hội và cũng đau xót khi thấy các di sản bị xâm phạm nghiêm trọng. Cả cuộc đời ông là một quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc.

KTS Tạ Mỹ Duật qua đời ngày 18/1/1989 ngay trong phòng họp, đang thông qua một dự án kiến trúc cho Hà Nội, mặc dù lúc ấy ông đã nghỉ hưu. Ông ra đi nhẹ nhàng thanh thản cũng như trước đây ,cuối năm 1946 ông cùng đồng nghiệp ra đi kháng chiến vậy.

PGS.KTS Đặng Thái Hoàng

(1) Số liệu KTS Đoàn Đức Thành ghi trực tiếp từ KTS Tạ Mỹ Duật. Nguồn khác ông học khoá 9 (1936-1939).

(2) Khu học xá quy mô lớn, đang xây dựng thì chiến tranh phải ngừng, nay còn 5 ngôi nhà 2 tầng mái ngói tại Trường đại học Bách khoa Hà Nội.

(3) Lương viên chức thường thuở ấy chỉ vài ba chục đồng một tháng.

(4) Trận mưa “lịch sử quanh Hồ Gươm nước ngập đường chung quanh hơn 1m trong nhiều giờ.


guong mat kts vietnam 2 1440x2037 1

Giới thiệu Chuyên đề : GƯƠNG MẶT KTS VIỆT NAM

Lớp lớp các thế hệ Kiến trúc sư Việt Nam đã góp sức kiến thiết cho đất nước nhưng chưa có một cơ sở dữ liệu nào về những con người tiên phong đó, chúng tôi rất mong muốn sẽ tạo nên một cơ sở dữ liệu về KTS Việt Nam đầy đủ nhất. 

Kiến Việt mong muốn tập hợp một chuỗi bài về các gương mặt KTS Việt Nam qua các thế hệ trên kienviet.net , từng bước xây dựng dữ liệu. Chúng tôi khai thác trước mắt cuốn “Thế hệ KTS Việt Nam” của Hội KTSVN phát hành cùng nội dung từ kênh blog của cố KTS Đoàn Đức Thành làm cơ sở đầu tiên và sẽ tiếp tục phát triển thêm công tác nghiên cứu này.

Việc tổng hợp chắc chắn sẽ gặp nhiều thiếu sót nhưng với mong muốn thành tâm lưu trữ lại thông tin về các thế hệ KTSVN, rất mong nhận được thêm thông tin góp ý và dữ liệu đóng góp của Quý độc giả. Xin chân thành cảm ơn. 

Mọi góp ý xin vui lòng email về [email protected] hoặc fanpage https://www.facebook.com/kienvietdotnet 

Thảo luận tại: https://www.facebook.com/groups/kientrucsuviet

XEM THÊM

Bình luận từ Facebook
BÀI VIẾT LIÊN QUAN
kienviet kien truc su viet nam co bi ep gia khong 1
Kiến trúc sư Việt Nam có bị “ép giá” không?

Thời gian vừa qua, có nhiều ý kiến trong giới KTS cho rằng: Có sự bất bình đẳng trong việc Read more

kienviet guong mat kts viet nam kts nguyen ngoc chan 5
Gương mặt KTS Việt Nam – KTS Nguyễn Ngọc Chân

Tên tuổi KTS Nguyễn Ngọc Chân vô cùng quen thuộc trong giới nghề, không chỉ vì ông là một trong Read more

kienviet guong mat kts viet nam kts hoang linh 4
Gương mặt KTS Việt Nam – KTS Hoàng Linh

KTS Đỗ Hữu Dư (bí danh Hoàng Linh) là một kiến trúc sư có tài, giữ vai trò quan trọng Read more

kienviet guong mat kts viet nam kts pham hoang 7 1
Gương mặt KTS Việt Nam – KTS Phạm Hoàng

KTS Phạm Hoàng là vị Tư lệnh Binh chủng Công binh được tin yêu không chỉ bởi nhiều chiến tích Read more

kienviet guong mat kts viet nam kts nguyen ngoc diem 6
Gương mặt KTS Việt Nam – KTS Nguyễn Ngọc Diệm

KTS Nguyễn Ngọc Diệm đã thiết kế nhiều công trình cho thành phố Hà Nội, nhất là công trình công Read more

kienviet guong mat kts viet nam kts huynh tan phat 0
Gương mặt KTS Việt Nam – KTS Huỳnh Tấn Phát

KTS Huỳnh Tấn Phát chứng kiến mọi thăng trầm của đất nước, con người và sự nghiệp của ông luôn Read more