Trong suốt 5 năm vừa qua, KIENTRUC O đã thực hiện được 6 công trình giáo dục rất đa dạng, từ quy mô nhỏ đến quy mô rất lớn, từ trường mầm non cho đến những khối lớp cho trung học, từ cải tạo đến xây dựng mới, từ đô thị đến vùng ven, từ đồng bằng đến đồi núi,… 6 công trình trường học trải khắp các vùng miền này đã thể hiện được sự đa dạng của thể loại Kiến trúc Giáo dục tại Việt Nam, biểu lộ tính chất lịch sử và các tập tính sinh hoạt con người của những vùng đất, truyền tải nét đặc trưng văn hóa của từng vùng miền.

Nhóm KTS văn phòng KIENTRUC O bày tỏ: “Việc thực hiện thiết kế những công trình giáo dục này cũng là cơ hội để chúng tôi có thể tìm hiểu và nhận biết sâu sắc về bản chất của không gian phục vụ giáo dục, những không gian giúp cho các em học sinh có cơ hội khám phá, có cảm hứng tương tác với nhau và tương tác với thiên nhiên trong bầu không khí của hứng khởi”.

Dưới đây là chia sẻ của KIENTRUC O về những công trình giáo dục này.

Công trình nhà trẻ Chuồn Chuồn Kim 1 – 2015

Giai đoạn những năm 2010s tại các thành phố lớn ở Việt Nam như TP.HCM, nhu cầu xây dựng rất cao. Trên nền tảng đô thị đã hình thành, ở hạng mục những công trình có quy mô nhỏ thì nhu cầu cải tạo, thay đổi chức năng để phù hợp nhu cầu mới rất lớn và phổ biến, vì có thể làm ngay và làm nhanh được.

Khi thực hiện một công trình mang lại cảm hứng nhưng mang hiện trạng cấu trúc rối rắm của một ngôi nhà để ở thật không dễ dàng chút nào, mà điều này chúng tôi buộc phải làm cho nhà trẻ Chuồn Chuồn Kim 1 và nhà trẻ Chuồn Chuồn Kim 2.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Nhà trẻ Chuồn Chuồn Kim 1 là một công trình cải tạo từ một ngôi nhà để ở thật với một cấu trúc khá rối rắm
6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Công trình là tổ hợp của nhiều vùng không gian nhỏ nhờ đó tạo nên sự an tâm, tăng khả năng sáng tạo của trẻ nhỏ

Trong suốt quá trình tìm hiểu hiện trạng tại tầng áp mái của ngôi nhà, cùng với áp lực phải nổ lực thực hiện, tôi khám phá lại tuổi thơ của mình qua những góc hẹp khi đứng dưới mặt sàn của mái dốc ngôi nhà. Và khá bản năng, tôi biết rằng mình phải nên làm những gì để có thể bắt đầu với những ý tưởng liên quan đến việc tạo lập. Từ 1 căn phòng cho đến 2 căn phòng và cho đến cả một tổ hợp. Đó là tổ hợp  của những vùng không gian nhỏ tạo nên sự an tâm rất bản năng cho trẻ, và không gian cũng phải bộc lộ sự hấp dẫn khám phá để khơi gợi tính chất hồn nhiên thuần phác của trẻ em khi tham gia và tương tác.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên

Và với trải nghiệm thiết kế đạt được từ công trình nhà trẻ Chuồn Chuồn Kim 1, sự khởi đầu của một ý tưởng thiết kế đã không đến từ kinh nghiệm thực hành. Đó là lúc tôi hiểu hơn về vai trò quan trọng của tiềm thức trong thiết kế. Chính nó có thể tạo nên những điều thú vị cho thể loại này.

Và công trình giáo dục đầu tay này đã tạo ra những cơ hội và những chiêm nghiệm về kiến trúc mà chúng tôi thu nhận được trong suốt nhiều năm về sau.           

Công trình nhà trẻ Chuồn Chuồn Kim 2 – 2017

Công trình nhà trẻ Chuồn Chuồn Kim 2 được tạo ra từ việc cải tạo lại cấu trúc một ngôi nhà để ở. Tuy nhiên vị trí xây dựng này ở một khu vực không quá đông đúc và không phải ở vị trí trung tâm thành phố như công trình nhà trẻ Chuồn Chuồn Kim 1.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Bản sketch công trình nhà trẻ Chuồn Chuồn Kim 2

Bối cảnh của công trình tọa lạc ở một quận ngoại vi, nơi mà những ngôi nhà được bao quanh bởi những khu vườn rộng rãi hơn.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Bối cảnh của công trình tọa lạc ở một quận ngoại vi

Cách tiếp cận thiết kế được phát triển dựa trên nền tảng lập luận của cơ sở ban đầu, nên đó cũng là cơ hội để chúng tôi có thời gian tập trung nghiên cứu những khả năng tiềm ẩn mà một vùng không gian bên trong có thể được tạo ra với chủ đích đem lại những khám phá mới mẻ cho trẻ nhỏ, cũng như cho đội ngũ giáo viên và nhân viên của ngôi trường.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Công trình nhà trẻ Chuồn Chuồn Kim 2 được tạo ra từ việc cải tạo lại cấu trúc một ngôi nhà để ở

Thông qua không gian vùng rỗng này, đó là một tổ hợp phong phú của những vùng không gian cao thấp và rộng hẹp khác nhau, tôi nhận ra được rất rõ ràng sự tương tác giữa mọi người với nhau có thể tạo ra một năng lượng rất lớn cho không gian, tạo cho không gian một nguồn sinh khí tích cực. Chính năng lượng có được này giúp cho không gian luôn mang tính hấp dẫn và có được sự thân mật cần thiết giữa mọi người với nhau, cùng nhau tạo nên sức sống động cho công trình.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Công trình là một tổ hợp phong phú của những vùng không gian cao thấp và rộng

Công trình nhà trẻ TTC ELITE BẾN TRE – 2017

Với một khoản kinh nghiệm từ việc thiết kế nhà trẻ Chuồn Chuồn Kim 1 và nhà trẻ Chuồn Chuồn Kim 2 là như thế nhưng việc bắt đầu khi thực hiện thiết kế trường TTC Elite Bến Tre thì lại hơi khác. Bằng chứng rằng, tại thời điểm đó, tôi lại không biết phải lựa chọn cách tiếp cận nào tối ưu nhất cho việc thiết kế một công trình giáo dục trên khu đất trống trãi có bối cảnh rất lý tưởng này.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Bản Sketch công trình nhà trẻ TTC ELITE BẾN TRE – 2017
6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Việc thiết kế một công trình giáo dục trên khu đất trống trãi là bài toán khó cho KTS

Và chúng tôi quyết định sẽ chờ đợi câu trả lời cuối cùng đến từ kết quả của quá trình nghiên cứu cùng lúc 2 giải pháp, với 2 cách đặt vấn đề hoàn toàn khác nhau. Một giải pháp thì tập trung vào sự sinh động tự thân và một phương án tập trung vào sự hòa nhập trọn vẹn cho bối cảnh. Sau quá trình hơn 4 tuần làm việc với cùng đội ngũ tham gia, chúng tôi cố gắng cùng lúc thổi hồn vào 2 giải pháp để nổ lực tìm kiếm câu trả lời chất lượng. Hình ảnh công trình như một ngọn đồi đã có sự thuyết phục cao khi tạo ra được sự hòa nhập trọn vẹn vào bối cảnh, tạo ra được sự tương tác rất thú vị giữa những cư dân sinh hoạt quanh công viên trước công trình với trẻ em đang chơi đùa trên ngọn đồi thoải. Hình ảnh ngọn đồi này cũng giúp cho trẻ có sự hứng khởi mỗi ngày trước khi đến trường, chờ đợi những điều thú vị sẽ được diễn ra.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Hình ảnh công trình như một ngọn đồi tạo ra được sự hòa nhập trọn vẹn vào bối cảnh, sự tương tác giữa những cư dân sinh hoạt quanh công viên trước công trình với trẻ em
6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Hình ảnh ngọn đồi cũng giúp cho trẻ có sự hứng khởi mỗi ngày trước khi đến trường, chờ đợi những điều thú vị

Chính quá trình tập trung cho phương án thiết kế của công trình này, tôi đã có được 1 kinh nghiệm qúy giá và sự hiểu biết rõ ràng về vai trò thực chất của công trình giáo dục đối với bối cảnh. Tôi hiểu sâu sắc hơn về bối cảnh với khí hậu, những cảm xúc trong thói quen sinh hoạt, về bản chất đô thị trung tâm và đô thị vùng, về lịch sử và con người một vùng đất,… đều là những điều có ảnh hưởng trực tiếp đến việc tạo lập kiến trúc cho một công trình.

Kinh nghiệm thực nhận này tuy khá sơ khai nhưng chính điều này rõ ràng rất thiết thực cho quá trình phát triển phẩm chất nghề nghiệp cần có cho một kiến trúc sư.

Công trình nhà trẻ TTC ELITE SÀI GÒN – 2018

Đây là công trình trường học có qui mô hơn về tầng cao so với 3 dự án giáo dục trước đây của chúng tôi. Khu đất mà chúng tôi nhận tham gia thiết kế là một khu đất đã sẵn có hệ móng hiện trạng. Đó hẳn là một công trình nhà trẻ phục vụ khu dân cư và các căn hộ trong tổng thể được qui hoạch.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Nhà trẻ TTC ELITE SÀI GÒN là một công trình cao tầng được xây dựng trên 1 khu đất đã có sẵn hệ móng
6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Các khu ở xung quanh khu vực công trình này có kiến trúc rất đơn điệu và thô sơ

Thực sự mà nói, các khu ở xung quanh khu vực công trình này có kiến trúc rất đơn điệu và thô sơ, chỉ có vai trò như những chiếc hộp mang công năng đơn thuần đã được xây dựng trong vòng hơn 10 năm trở lại, để giải quyết nhu cầu ở cấp bách cho đô thị có số dân tập trung lớn nhất đất nước. Chính vì vậy, tôi mong cầu chúng tôi có thể làm một công trình mang lại sự thú vị với sắc màu tươi mới, có thể tạo sinh khí cho cả khu dân cư này.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Công trình mang lại sự thú vị với sắc màu tươi mới, tạo sinh khí cho cả khu dân cư

Nhưng ở bối cảnh này, điều khó nhất là chúng tôi không thể bao phủ những khối nhà vô cảm đó khi trẻ em sinh hoạt ở không gian bên trong nhìn ra môi trường bên ngoài. Vậy nên, chúng tôi quyết định tập trung tìm giải pháp cho các khung nhìn. Công trình này với những ô cửa sổ có khung theo chiều sâu mang nhiều màu sắc để khi ánh nắng rọi vào sẽ tạo nên một lớp ánh sáng có màu nhẹ mờ ảo và lung linh hơn. Như cách ta nhìn vào một bức ảnh đã được thông qua một bộ lọc mang màu sắc của cổ tích.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Công trình này với những ô cửa sổ có khung theo chiều sâu mang nhiều màu sắc

Công trình này cũng giúp tôi nhận ra rằng 1 kiến trúc sư có khả năng làm tốt được bao nhiêu nếu công trình bị ràng buộc bởi những qui định xây dựng và với một ngân sách quá chặt.

Công trình nhà trẻ BÓ MÔN – 2019

Xây dựng một công trình trường học từ thiện để giải quyết vấn đề cấp bách về chỗ học tập cho trẻ em ở vùng quê xa xôi và khó khăn là cách các tổ chức và cá nhân mạnh thường quân vẫn đang làm và đã làm tại Việt Nam. Nhu cầu xây dựng này là rất nhiều và rất cần thiết. Tuy nhiên việc chỉ xây dựng ra một chiếc hộp có công năng thường là giải pháp lựa chọn trong thể loại công trình này vì nó an toàn và có vẻ hợp lý với nguồn lực kinh phí và thời gian vô cùng giới hạn của một quỹ từ thiện.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Bản sketch công trình nhà trẻ BÓ MÔN
6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Công trình là một món quà ý nghĩa cho trẻ em bản địa cả về khía cạnh vật chất và tinh thần

Người Việt có câu châm ngôn: “Của cho không bằng cách cho”, ở công trình này chúng tôi mong muốn thông qua đó để có thể tạo ra một món quà ý nghĩa cho trẻ em bản địa cả về khía cạnh vật chất và tinh thần. Và chúng tôi hi vọng những rung động cảm xúc của công trình sẽ tác động đến các em về lâu dài bằng những tiềm thức đẹp đẽ mà kiến trúc có thể mang lại.

Ở công trình này tôi đã cố gắng nghĩ thêm về cách mà một trường học có thể đem lại sự thoải mái và tươi mới cho trẻ em khi vui đùa và học tập nhưng vẫn biểu hiện được sự kết nối với dòng chảy văn hóa lâu đời của người dân tộc địa phương nơi núi rừng. Và quan trọng nhất, thiết kế mới mẻ và độc đáo nhưng vẫn đảm bảo được phương cách xây dựng đơn giản và hiệu quả.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Công trình được đầu tư bởi các tổ chức và cá nhân mạnh thường quân để tạo nơi học tập cho trẻ em ở vùng quê xa xôi

Ngoài ra, ở công trình này tôi cũng có sử dụng hình ảnh liên tưởng đến tính chất của ngôi Đình- công trình cổ của Việt Nam, công trình cộng đồng của mọi người trong làng – với vai trò phụ như 1 trạm dừng chân nghỉ mát trong quá trình di chuyển, vì điều này là sự phù hợp đúng đắn cho trẻ em miền núi khi chúng cần một nơi để vui chơi an toàn thay vì lang thang suốt cả ngày sau giờ học trong khi chờ đợi cha mẹ đi làm nương rẫy.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Bó Môn sử dụng hình ảnh liên tưởng đến tính chất của ngôi Đình – công trình cổ của Việt Nam

Ở công trình này tôi có được sự tự do nhất định trong suy nghĩ về khả năng mà kiến trúc có thể linh hoạt được với nguồn kinh phí thấp và điều kiện xây dựng khó khăn. Và thông qua quá trình kết nối trong giai đoạn thi công đã giúp tôi có được niềm tin mãnh liệt về kiến trúc có thể tạo ra năng lượng để giúp cho những nổ lực của mọi người tham gia có thể thành hiện thực. 

Công trình trường liên cấp IGC Tây Ninh – 2020

Đây là tổ hợp công trình giáo dục nhiều cấp học được xem là lớn nhất tại thành phố Tây Ninh, một cách khách quan, công trình đã mang tính biểu tượng về thể loại giáo dục cho thành phố.

Về cơ bản, công trình đã đáp ứng những tiện nghi cần thiết của một tổ chức giáo dục từ mầm non đến bậc tiểu học và bậc phổ thông cơ sở và trung học. Cùng với vị thế của khu đất, ở giữa 2 mặt đường rộng, cụm công trình đã có cách tiếp cận rất thuận tiện cho học sinh ở các cấp học và thuận tiện cho công việc điều hành các đơn vị giáo dục độc lập.

Tuy nhiên, việc trải dài của khu đất cũng là một áp lực liên quan đến sự hài hòa cho cả quần thể và sự hài hòa với các công trình của người dân ở 2 bên trục đường.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Sketch trường liên cấp IGC Tây Ninh

Chúng tôi bắt đầu dự án với nhiều giải pháp khác nhau như cách chúng tôi đã trải qua ở công trình trường TTC Elite Bến Tre, trãi qua nhiều quá trình làm việc, chúng tôi có vận dụng không gian vùng rỗng để làm tăng sự phong phú cho việc trãi nghiệm học tập như cách mà chúng tôi đã đạt được từ công trình nhà trẻ Chuồn Chuồn Kim 2. Tuy vậy, ở tổ hợp này các không gian vùng rỗng đã được vận dụng cho các vùng không gian sinh hoạt ngoài trời vì chúng sẽ tạo ra sự kết nối sinh động và trực tiếp nhận năng lượng từ thiên nhiên, điều mà cần phải được làm cho công trình ở các cấp học phổ thông.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Đây là tổ hợp công trình giáo dục nhiều cấp học được xem là lớn nhất tại thành phố Tây Ninh

Và chính các không gian vùng rỗng đã giúp chúng tôi tạo ra sự hài hòa, mang lại nhiều năng lượng cho tổ chức giáo dục và cho cả quần thể trong bối cảnh đô thị.

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Trường liên cấp IGC Tây Ninh vận dụng không gian vùng rỗng để làm tăng sự phong phú trong quá trình học tập

Thông qua công trình này, tôi nhận ra được rằng khoảng trống giữa các khối vật thể có tầm mức quan trọng, đó là khoảng cách giữa các tòa nhà không đơn thuần là khoảng cách vật lý, chúng là khoảng không gian của vô hình mà nếu được nhà thiết kế quan tâm và nhìn nhận rõ ràng vai trò thì chính chúng là những vùng không gian mang lại sự dung hòa bao phủ, cũng như vùng không gian tạo ra lực kết nối giữa con người, kiến trúc với thiên nhiên. 

6 không gian kiến trúc Giáo dục đầy hứng khởi giúp trẻ em có cơ hội sáng tạo, khám phá, tương tác với thiên nhiên
Các không gian vùng rỗng vận dụng các vùng không gian sinh hoạt ngoài trời để tạo ra sự kết nối sinh động và trực tiếp nhận năng lượng từ thiên nhiên

5 năm tuy là thời gian không quá dài, tuy nhiên từ đó cho thấy rằng môi trường cho các công trình giáo dục tư thục tại Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để đạt được nhu cầu bền vững và mang lại triển vọng phát triển mạnh mẽ trong tương lai, điều này góp phần tạo nên chất lượng cho nền giáo dục của quốc gia.

Bằng chứng thực tế cho thấy rằng, trong giai đoạn 2016-2020 mức tăng trưởng kép hằng năm (CAGR- Compound Annual Growth Rate) (*) ngành giáo dục tư thục Việt Nam đã đạt 11% và ngay tại thời điểm đại dịch Covid 19, mức tăng trưởng vẫn đạt 2-3% vào năm 2020 – là mức tăng trưởng cao so với thế giới.

Vì thế, ở vai trò người thiết kế các công trình giáo dục, việc tạo ra những không gian mang bầu không khí của hứng khởi sẽ giúp cho trẻ em, học sinh và cả đội ngũ giáo viên có được môi trường lý tưởng để cùng nhau tạo nên những cảm hứng sáng tạo và thăng hoa trong học tập và sinh hoạt hằng ngày.

(*)  theo tổ chức L.E.K Consulting ghi nhận

XEM THÊM:

Bình luận từ Facebook