KTS Nguyễn Ngọc Diệm đã thiết kế nhiều công trình cho thành phố Hà Nội, nhất là công trình công cộng, nhà chiếu phim, chợ, bể bơi, trường học. Một số công trình tiêu biểu do ông tham gia thiết kế, cải tạo phải kể đến là cầu Thê Húc, sân vận động Hàng Đẫy, tiểu khu nhà ở Nguyễn Công Trứ…

Gương mặt KTS Việt Nam – KTS Nguyễn Ngọc Diệm
KTS Nguyễn Ngọc Diệm (1908 – 1999)

KTS Nguyễn Ngọc Diệm sinh ngày 20/8/1908 tại thành phố Nam Định. 

Tốt nghiệp: Kiến trúc sư Trường Mỹ thuật Đông Dương năm 1939, khóa 9 (1934-1939). 

Năm 1940 – 1946: Sở Công chính Hà Nội. 

Năm 1946 – 1951: Tản cư ngày Toàn quốc kháng chiến. 

Năm 1951 – 1958: Phó Giám đốc Sở Công trình thị chính Hà Nội. 

Năm 1964 – 1971: Xưởng trưởng Viện thiết kế Quy hoạch Hà Nội. Ủy viên Ban Chấp hành Đoàn Kiến trúc sư Việt Nam, khóa II (1957 – 1983). Đại biểu Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội khóa 1965 – 1971. 

Năm 1971 nghỉ hưu. 

Kiến trúc sư Nguyễn Ngọc Diệm từ trần ngày 25/7/1999 tại Hà Nội.

Thân sinh ra Nguyễn Ngọc Diệm là quan võ Nam Triều, từng giữ chức Đề đốc. Trải qua một thời gian làm việc kiếm sống Nguyễn Ngọc Diệm mới vào học Trường Mỹ thuật Đông Dương (26 tuổi vào năm thứ nhất). Vốn tính hiền lành, chăm chỉ, cần mẫn, kiến trúc sư Nguyễn Ngọc Diệm không hành nghề tự do mà làm công chức (theo quy định của chính quyền Pháp). Là kiến trúc sư công chức nên ông thiết kế nhiều công trình của thành phố Hà Nội, nhất là công trình công cộng, nhà chiếu phim, chợ, bể bơi, trường học. Thời gian này tư nhân hầu như không xây nhà vì ảnh hưởng của chiến tranh.

Trong thời gian tạm chiếm, đầu thập niên 50 thế kỷ XX, vào dịp Tết Nguyên Đán, do quá nhiều người tập trung trên cầu Thê Húc vào đền Ngọc Sơn nên cầu bị sập. Ông đã thiết kế lại. Thành công là vẫn giữ được dáng vẻ truyền thống, kết cấu gỗ, nâng cao, dáng vòng cung, làm cầu thêm phần uyển chuyển, mềm mại lại rất thông dụng, khoảng không gian mặt nước lớn hơn, thuận lợi cho các biểu diễn thể thao: đua thuyền, lướt ván vẫn thường diễn ra trên mặt nước hồ Hoàn Kiếm những ngày lễ, Tết. Ở trong thành, kiến trúc sư Nguyễn Ngọc Diệm cũng đã từng tham gia chỉnh trang Nhà hát Lớn và xây dựng Sân vận động Hàng Đẫy – Hà Nội trước đây. Ông tham gia tổ chức Nghiệp đoàn Kiến trúc sư.

Gương mặt KTS Việt Nam – KTS Nguyễn Ngọc Diệm
Cầu Thê Húc, đền Ngọc Sơn, Hà Nội, đầu thập niên 50

Thời gian sau kháng chiến chống Pháp, mặc dù còn rất thiếu thốn, khó khăn nhưng Hà Nội cũng xây dựng tương đối nhiều, tuy ít công trình lớn nhưng giải pháp phải thật tiết kiệm tỉ mỉ, phải tính toán, cân nhắc thật chu đáo. Bản tính cần cù, thận trọng, ông đóng góp nhiều cho sự nghiệp thiết kế, xây dựng Hà Nội thập niên 60 và đầu thập niên 70. Hiệu quả đóng góp của ông rất nhiều vì giai đoạn này, kiến trúc sư mới được đào tạo cũng chỉ đếm được trên đầu ngón tay, giúp việc ông chỉ có các học viên (một nghề hiện đã không còn) và kỹ thuật viên trung cấp.

Hình ảnh một công chức già lọc cọc cặm cụi trên chiếc xe đạp khắp phố phường, nội ngoại thành, nhiều anh chị em trẻ lúc đó đến nay chưa thể quên. Có thể kể một số ví dụ về công trình tiêu biểu của KTS như:

Nghĩa trang Văn Điển, được xây dựng đầu thập niên 60 do phải di chuyển nghĩa trang Hợp Thiện để xây nhà ở cho công nhân Nhà máy Dệt 8-3. Quy hoạch và kiến trúc công trình nghĩa trang này có bố cục gọn gàng, khúc triết, đạt hiệu quả trong nghiêm và nhiều nét học truyền thống.

Một số công trình trong công viên Thống Nhất, cổng vào phía đường Nam Bộ nay là đường Lê Duẩn, với chiếc cầu công vào đảo và giàn hoa là điểm khá hấp dẫn của cảnh quan Hà Nội. Những hạng mục do ông thiết kế vẫn còn đến ngày nay như dấu ấn một giai đoạn cuộc sống khó khăn, nhiều khát vọng, song không vì đó mà lạc hậu với thời gian.

Gương mặt KTS Việt Nam – KTS Nguyễn Ngọc Diệm
Cổng công viên Thống Nhất, Hà Nội, đầu thập niên 60
Gương mặt KTS Việt Nam – KTS Nguyễn Ngọc Diệm
Cầu cong vào đảo giữa, công viên Thống Nhất, Hà Nội, đầu thập niên 60

Tiểu khu nhà ở Nguyễn Công Trứ, Văn Chương đã một thời góp phần giải quyết khó khăn rất lớn về nhà ở của Hà Nội. 

Gương mặt KTS Việt Nam – KTS Nguyễn Ngọc Diệm
Một góc tiểu khu nhà ở Nguyễn Công Trứ

Ông được bầu vào Ban chấp hành Đoàn Kiến trúc sư Việt Nam, khóa 2 (1957 – 1983), là Đại biểu Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội từ 1965 – 1971.

Ngô Huy Giao


Giới thiệu Chuyên đề : GƯƠNG MẶT KTS VIỆT NAM

Lớp lớp các thế hệ Kiến trúc sư Việt Nam đã góp sức kiến thiết cho đất nước nhưng chưa có một cơ sở dữ liệu nào về những con người tiên phong đó, chúng tôi rất mong muốn sẽ tạo nên một cơ sở dữ liệu về KTS Việt Nam đầy đủ nhất. 

Kiến Việt mong muốn tập hợp một chuỗi bài về các gương mặt KTS Việt Nam qua các thế hệ trên kienviet.net , từng bước xây dựng dữ liệu. Chúng tôi khai thác trước mắt cuốn “Thế hệ KTS Việt Nam” của Hội KTSVN phát hành cùng nội dung từ kênh blog của cố KTS Đoàn Đức Thành làm cơ sở đầu tiên và sẽ tiếp tục phát triển thêm công tác nghiên cứu này.

Việc tổng hợp chắc chắn sẽ gặp nhiều thiếu sót nhưng với mong muốn thành tâm lưu trữ lại thông tin về các thế hệ KTSVN, rất mong nhận được thêm thông tin góp ý và dữ liệu đóng góp của Quý độc giả. Xin chân thành cảm ơn. 

Mọi góp ý xin vui lòng email về [email protected] hoặc fanpage https://www.facebook.com/kienvietdotnet 

Thảo luận tại: https://www.facebook.com/groups/kientrucsuviet

Bình luận từ Facebook