KTS Huỳnh Tấn Phát chứng kiến mọi thăng trầm của đất nước, con người và sự nghiệp của ông luôn gắn bó với vận mệnh nước nhà. Ông cũng là điển hình của thế hệ xếp bút nghiên lên đường đấu tranh, giành độc lập cho dân tộc. 

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Huỳnh Tấn Phát
KTS Huỳnh Tấn Phát (1913 – 1989)

KTS Huỳnh Tấn Phát sinh ngày 15/2/1913 trong một gia đình viên chức nghèo ở xã Châu Hưng, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre. 

Năm 1930 – 1936: Học khoá 9, Khoa Kiến trúc Trường Mỹ thuật Đông Dương – Hà Nội, đỗ thủ khoa. 

Năm 1936 tham gia phong trào Đông Dương đại hội. Tham gia hoạt động của Tổng hội sinh viên Đông Dương và Hội Ái hữu. 

Năm 1938 – 1940: Tập sự tại văn phòng KTS người Pháp Chouchon ở Sài Gòn. 

Năm 1940 – 1943: Mở văn phòng KTS riêng tại Số nhà 68 – 70 đường Mayer (nay là đường Võ Thị Sáu) tại Sài Gòn. Trong những năm này KTS Huỳnh Tấn Phát thiết kế xây dựng nhiều biệt thự ở Sài Gòn, Gia Định, Mỹ Tho, Cần Thơ, Long Xuyên, Đà Lạt. 

Năm 1943 – 1945: Làm Chủ nhiệm tờ báo Thanh Niên với khuynh hướng chống Pháp – Nhật. Sáng lập và cổ động phong trào Truyền bá Quốc ngữ, Thanh niên Tiền phong. 

Ngày 5/3/1945 được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Tham gia cướp chính quyền ở Sài Gòn ngày 25/8/1945. 

Năm 1946 – 1947: Đầu năm 1946 bị địch bắt, giam tại Khám Lớn ở 68 đường Legrandiere Sài Gòn. Tháng 11/1947 được trả tự do. 

Năm 1947 – 1954: Bí thư Đảng đoàn Đảng Dân chủ Nam Bộ. Uỷ viên Kháng chiến Hành chính Nam Bộ kiêm Giám đốc Sở Thông tin Nam Bộ. Uỷ viên Uỷ ban Kháng chiến Hành chính Đặc khu Sài Gòn. Phụ trách Đài Tiếng nói Sài Gòn – Chợ Lớn Tự do Chiến khu D. 

Năm 1954 – 1959: Thành uỷ viên Sài Gòn – Chợ Lớn. Làm việc tại Văn phòng Kiến trúc của KTS Nguyễn Hữu Thiện. 

Năm 1959 – 1967: Khu uỷ viên Đặc khu Sài Gòn – Gia Định. 

Ngày 20/12/1960: Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Uỷ ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng Khu Sal Gòn – Gia Định. 

Năm 1969: Chủ tịch Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam. 

Năm 1976: Phó Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.

Năm 1979: Kiếm thêm chức vụ Chủ nhiệm Uỷ ban Xây dựng cơ bản Nhà nước. 

Năm 1981: Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. 

Năm 1982: Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. 

Năm 1983: Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam. 

Năm 1989: Chủ tịch Danh dự Hội Kiến trúc sư Việt Nam. Đại biểu Quốc hội các khoá III, III, V, VII, VIII.  

KTS Huỳnh Tấn Phát từ trần ngày 30/9/1989 tại thành phố Hồ Chí Minh. 

Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Kháng chiến Hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước Hạng Nhất, Huân chương Đại Đoàn kết Dân tộc; Huy hiệu 40 năm tuổi Đảng. 

Năm 1966, Chủ tịch nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về tác phẩm văn học – Nghệ thuật, đợt 1.

Người ta biết đến KTS Huỳnh Tấn Phát như một trí thức yêu nước lớn, một nhà họat động chính trị suốt đời theo đuổi lý tưởng cách mạng, gắn liền với hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Ông cũng là điển hình của thế hệ xếp bút nghiên lên đường tranh đấu (8/1945).

KTS Huỳnh Tấn Phát chứng kiến mọi thăng trầm của đất nước, con người và sự nghiệp của ông luôn gắn bó với vận mệnh nước nhà. Xác định được trách nhiệm của người trí thức từ thời còn trai trẻ, trong tâm khảm ông đã sớm ấp ủ hoài bão lớn và khát vọng cháy bỏng, muốn đem hết tài năng và trí tuệ để làm đẹp cuộc đời. Cả đời ông gắn bó với nhân dân, thấu hiểu nỗi thống khổ của nhân dân, đau nỗi đau của nhân dân nhưng được nhân lên gấp đôi bởi cộng thêm những suy tư của người trí thức yêu nước. Suốt thời kỳ nhân dân cả nước ta chuẩn bị giành độc lập qua Cách mạng Tháng Tám, hai cuộc kháng chiến và thời kỳ đầu xây dựng đất nước, ông đã dành hết tâm lực để bảo vệ và xây dựng Tổ quốc giàu đẹp. Ông là nhà chính trị lớn – nhà văn hoá lớn. Chính trị và văn hoá quyện vào nhau. Văn hoá làm phong phú thêm chính trị – chính trị soi đường cho văn hoá.

Huỳnh Tấn Phát trong thời kỳ chống Pháp còn có tên gọi là Sáu Phát, thời chống Mỹ đổi là Tám Chí. Ông sinh ngày 15/2/1913 tại Châu Hưng, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre (trước thuộc Mỹ Tho) trong một gia đình địa chủ phá sản.

Hồi nhỏ học Trường trung học Mỹ Tho. Chứng kiến cảnh khủng bố của địch trong phong trào 1930 ở Cai Lậy nên ý thức cách mạng nung nấu trong ông sâu đậm gấp bội. Lên Sài Gòn theo học Trường Petrus Ký với niềm mong ước thiết tha có thêm kiến thức để làm được những điều lớn lao tốt đẹp.

Năm 1933 (1),ông ra Hà Nội thi đỗ vào Trường Mỹ thuật Đông Dương. Để có tiền ăn học ông tham gia giảng dạy ở Trường Thăng Long – Hà Nội, viết báo La Lutte (Tranh Đấu), báo Le Travail (Lao Động) ở Bắc Kỳ, thiết kế nhà dân.

Giữa năm 1936, hưởng ứng phong trào Đông Dương Đại hội, ông hoạt động trong Tổng hội Sinh viên Đông Dương, Hội Ái hữu sinh viên Nam Kỳ.

Tháng 1/1937, ông lập đoàn sinh viên học sinh lên gặp Godart (2) để trình Tập thư thỉnh nguyện đòi dân chủ theo chủ trương của phong trào Bình dân.

Là một sinh viên vừa thông minh vừa chuyên cần, sau 5 năm học tập, ông đỗ thủ khoa ngành Kiến trúc. Trở về Sài Gòn, ông thực tập tại văn phòng KTS Chouchon người Pháp. Tuy mới ra trường nhưng năng lực sáng tạo của KTS Huỳnh Tấn Phát rất dồi dào, ông thiết kế xây dựng nhiều biệt thự, nhà mặt phố ở Sài Gòn – Gia Định và nhiều công trình ở các tỉnh Mỹ Tho, Cần Thơ, Long Xuyên, Đà Lạt,…

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Huỳnh Tấn Phát
CLB Thủy quân, nay là Văn phòng II Phủ Thủ tướng, số 7 đường Lê Duẩn, TP HCM, cuối những năm 1930

Là học trò của các KTS người Pháp truyền bá trào lưu kiến trúc hiện đại và sáng lập phong cách kiến trúc Đông Dương, KTS Huỳnh Tấn Phát chịu ảnh hưởng kiến trúc hiện đại song đã tiếp thu những tinh hoa của kiến trúc truyền thống và khai thác trong ý tưởng sáng tác kiến trúc các công trình biệt thự, nhà ở.

Ngôi biệt thự ở 40 Lò Heo (cũ) nay là phường 4, quận Bình Thạnh được xây dựng ở ven kênh rạch nên có tầng hầm choãi cao, tạo nên lớp đế vững chãi để tránh ẩm, ngập lụt, ngôi nhà này có nhiều hiên chái, kết hợp các lớp mái ngói cao thấp xoè rộng tạo nên những điểm nhìn đẹp và thoáng mát. Có thể nói, đây là một trong những tác phẩm giá trị nhất của KTS Huỳnh Tấn Phát. Tiếc thay hiện nay công trình đang bị xuống cấp nghiêm trọng và đang sụp đổ từng bộ phận, hư hỏng như một phế tích. 

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Huỳnh Tấn Phát
Biệt thự 40/40 Lò Heo (cũ), cuối những năm 1930

Ngôi biệt thự 150 đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3 (nay là Lãnh sự quán Nhật Bản) may mắn hơn được các chủ nhân giữ gìn bảo quản rất tốt, do đó còn giữ được hình khối, đường nét và tỷ lệ chuẩn mực, vẻ đẹp tinh tế của công trình mà tác giả tạo nên. 

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Huỳnh Tấn Phát
Biệt thự 150 Nguyễn ĐÌnh Chiểu, nay là Lãnh sự quán Nhật, quận 3, TP HCM, cuối những năm 1930

Toà biệt thự Số 6 Nguyễn Huy Lượng, quận Bình Thạnh có cấu trúc rất Á Đông, phù hợp với vùng khí hậu nhiệt đới, nơi nắng gắt, mưa rào. Để khắc phục những nhược điểm khí hậu địa phương, KTS Huỳnh Tấn Phát đã tạo nên những mái đón, mái đua và các lớp hiên, chái, nhà cầu có mảng tối mảng sáng hài hoà với nhau và hài hoà với sân vườn bao quanh. 

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Huỳnh Tấn Phát
Biệt thự số 6 Nguyễn Huy Lượng, quận Bình Thạnh, TP HCM, cuối những năm 1930

Biệt thự Số 1 Bà Huyện Thanh Quan, quận 3 và 38 Phan Đăng Lưu, quận Bình Thạnh, 270 Bạch Đằng (nay chủ mới đã cải tạo khác trước) cũng có những tìm tòi mới, tạo nên không gian sinh hoạt nghỉ ngơi tốt.

Năm 1941, KTS Huỳnh Tấn Phát đoạt giải Nhất cuộc thi thiết kế Khu trung tâm Hội chợ – Triển lãm Đông Dương, dự kiến xây dựng ở vườn Ông Thượng (nay là vườn hoa Tao Đàn) Sài Gòn do Decoux – Toàn quyền Đông Dương hồi đó tổ chức.

Ở bên hồ Xuân Hương, Đà Lạt có hai ngôi biệt thự ven hồ được KTS Huỳnh Tấn Phát thiết kế vào năm 1942, trong đó ngôi biệt thự An Hoá không những có không gian hài hoà với cảnh quan, hình thức đẹp, tổ chức các phòng chức năng hợp lý mà còn góp phần tạo nên cảnh hồ thêm thơ mộng, trữ tình.

Những năm đầu thập niên 40 của thế kỷ XX, tình hình chính trị thế giới và Đông Dương có nhiều biến đổi. Nước Pháp khủng hoảng chính trị trầm trọng. Châu Á, Nhật Bản tăng cường quân sự chuẩn bị xâm chiếm Đông Dương. Ở Việt Nam, phong trào cách mạng phát triển ngày một mạnh mẽ ở các thành thị và nông thôn. Thực dân Pháp củng cố địa vị chính quốc và thuộc địa. Thời gian này KTS Huỳnh Tấn Phát có điều kiện để làm giàu một cách chính đáng, song ông đã gác văn phòng kiến trúc sang một bên để bước vào cuộc chiến đấu giành độc lập dân tộc. Ông trở thành một trong những trí thức cách mạng có sức lôi cuốn mạnh mẽ đối với trí thức và thanh niên Sài Gòn hồi đó. Ông làm Chủ nhiệm báo Thanh Niên từ năm 1944, tờ báo trở thành cơ quan ngôn luận của Hội truyền bá Quốc ngữ, với khuynh hướng chống Pháp – Nhật, xây dựng và phát triển phong trào Thanh niên tiền phong.

Tháng 3/1945, KTS Huỳnh Tấn Phát được vinh dự đứng trong hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trong giai đoạn này, mỗi khi có điều kiện ông lại thiết kế những công trình phục vụ cách mạng. Kỳ đài cao 15m ghi tên 11 vị trong Uỷ ban Hành chính lâm thời Nam Bộ tại ngã tư đường Charner (Nguyễn Huệ) và Bonard (Lê Lợi), ông thiết kế và chỉ đạo thực hiện trong đêm 24/8/1945 đến sáng hôm sau thì xong, công trình đã gây được ấn tượng tốt đẹp về Cách mạng đối với nhân dân trong ngày cướp chính quyền Sài Gòn. Ngày 9/10/1945, KTS Huỳnh Tấn Phát dẫn đầu đoàn thanh niên Nam Bộ từ miền Nam ra gặp Bác Hồ và dự Đại hội Thanh niên toàn quốc tại Hà Nội. Đây là một trong những sự kiện lớn trong cuộc đời ông. 

Sau Hội nghị Geneve, năm 1954, ông được Đảng phân công hoạt động ở nội thành Sài Gòn. Để tạo thế công khai hợp pháp, ông làm việc tại văn phòng của KTS Nguyễn Hữu Thiện. Từ đấy ông lại có dịp sáng tác nhiều. Đồ án thiết kế của ông tham dự cuộc thi thiết kế Nhà Văn hoá dự kiến xây dựng Khám Lớn – Sài Gòn đoạt giải Nhì (không có giải Nhất).

Những năm kháng chiến chống Mỹ, với cương vị Chủ tịch Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam, bận rộn suốt ngày đêm, song ông vẫn không rời cây bút vẽ. Ông coi việc thiết kế nhà cửa là thú vui tao nhã, ông đã thiết kế và chỉ đạo xây dựng nhiều phòng họp, hội trường, nơi ăn chốn ở phục vụ cho các đại biểu về dự các hội nghị tại vùng căn cứ cách mạng. Đặc biệt là hội trường cho Đại hội Mặt trận dân tộc Giải phóng đặc khu Sài Gòn – Chợ Lớn. Hội trường đại hội Mặt trận dân tộc Giải phóng miền Nam lần thứ nhất ở R (Lò Gò) đều bằng tre gỗ nứa lá, nhưng đã khéo xử lý rừng cây tán lá rậm rạp để có hội trường rộng rãi, khang trang.

Trong những ngày cuối tháng 10/1995, người viết bài này được sự giúp đỡ của bà Bùi Thị Nga – phu nhân của cố KTS Huỳnh Tấn Phát – đã phát hiện hơn 60 bản vẽ trên giấy pơluya đã ố vàng do KTS Huỳnh Tấn Phát – lúc bấy giờ là Chủ tịch Chính phủ lâm thời Cộng hoà miền Nam thiết kế về Thủ phủ Lộc Ninh (1972) – căn cứ Cách mạng của Chính phủ lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam. Tập bản vẽ này gồm thiết kế quy hoạch hàng chục công trình công cộng như nhà hành chính, Đài Liệt sĩ, Đền thờ Bác, khu giao tế, cung thiếu nhi, nhà văn hoá – thông tin, nhà hát ngoài trời, hội trường, khách sạn, cửa hàng bách hoá, chợ, trường học, bệnh viện, khu thể dục thể thao, vv… Những phác thảo này là bút tích duy nhất về sáng tác kiến trúc của KTS Huỳnh Tấn Phát còn lưu lại, qua đó minh chứng thêm ông là người uyên bác, có đầu óc thiết kế về quy hoạch đô thị và công trình. Bố cục phân khu chức năng chặt chẽ, tổ chức không gian rất sinh động. Đồng thời cũng cho thấy bút pháp thể hiện già dặn, là cây bút vẽ phối cảnh cừ khôi. Tập bản vẽ này còn cho thấy những ý tưởng lớn lao của ông về xây dựng một thủ phủ của chính quyền cách mạng miền Nam trong một giai đoạn lịch sử cách mạng giải phóng dân tộc.

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Huỳnh Tấn Phát
Quy hoạch căn cứ Cách mạng Thủ phủ Lộc Ninh, 1972

Sau ngày miền Nam được giải phóng, đất nước thống nhất, KTS Huỳnh Tấn Phát được cử làm Phó Thủ tướng Chính phủ kiêm Chủ nhiệm Uỷ ban Xây dựng cơ bản Nhà nước, Chủ tịch Hội KTS Việt Nam. Ông lại có dịp bình tâm hoạt động nghề KTS. Ông làm Trưởng ban chỉ đạo Quy hoạch Thủ đô và chủ nhiệm đồ án thiết kế Xây dựng thủ đô Hà Nội. Đồ án này đã vạch ra những nét cơ bản cho sự phát triển Thủ đô sau này. Ông đã chỉ đạo và góp ý kiến các dự án thiết kế quy hoạch các đô thị trong cả nước như thành phố Hồ Chí Minh, Phan Thiết, Nha Trang, Vũng Tàu – Côn Đảo, Tây Ninh, Lạng Sơn…

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Huỳnh Tấn Phát
Quy hoạch Thủ đô Hà Nội, cuối những năm 1970

Ông đã trực tiếp sơ phác tìm ý cho Nhà hát Hoà Bình, quận 10, thành phố Hồ Chí Minh, đồng tác giả với KTS Nguyễn Thành Thế về công trình này. Ông đã trực tiếp chỉ đạo và góp nhiều ý kiến phác thảo kiến trúc cho các công trình ở Thủ đô như Sân bay Quốc tế Nội Bài, Cung Thiếu nhi Trung ương, Trường đại học Sư phạm Hà Nội, Bảo tàng Hồ Chí Minh. Với cương vị lãnh đạo Hội, ông đã làm Chủ tịch Hội đồng chấm thi đồ án kiến trúc dự thi Quốc tế, ông đã góp ý các đồ án nâng cao hơn về ý tưởng, giải pháp kiến trúc cũng như trong việc xét chọn những đồ án chất lượng cao để dự giải như đồ án: Nhà ở làng hoa Hà Nội, Không gian Alibaba, Tồn tại hay không tồn tại… Kết quả là cuối thập niên 80 của thế kỷ XX, KTS trẻ nước ta có nhiều đồ án đoạt giải Nhất trong các cuộc thi kiến trúc Quốc tế.

Gương mặt KTS Việt Nam - KTS Huỳnh Tấn Phát
Nhà hát Hòa Bình, quận 10, TP HCM, đầu những năm 1980. KTS HUỳnh Tấn Phát và KTS Nguyễn Thành Thế

Tháng 4/1989, KTS Huỳnh Tấn Phát tuổi đã cao, sức đã yếu nhưng toàn thể Đại hội KTS Việt Nam lần thứ IV vẫn bầu ông làm Chủ tịch Danh dự.

KTS Huỳnh Tấn Phát được bầu vào Đại biểu Quốc hội các khoá 1, 2, 3, 6, 7, 8. Nhà nước đã thưởng ông nhiều Huân chương: Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Kháng chiến Hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước Hạng Nhất, Huân chương Đại Đoàn kết Dân tộc, Huy hiệu 40 năm tuổi Đảng.

Do bệnh huyết áp gây tai biến mạch máu não, ông đã từ trần hồi 0 giờ 30 phút, ngày 30/9/1989 tại thành phố Hồ Chí Minh.

Năm 1996, cố KTS Huỳnh Tấn Phát vinh dự được Chủ tịch nước trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học – Nghệ thuật, đợt I với các tác phẩm : Quy hoạch thủ đô Hà Nội thiết kế năm 1981; chỉ đạo trực tiếp tham gia thiết kế các công trình: Sân bay Quốc tế Nội Bài, Trường đại học Sư phạm Hà Nội, Cung Thiếu nhi Trung ương, thiết kế năm 1978; Bảo tàng Hồ Chí Minh, thiết kế năm 1979 – 1985.

KTS Đoàn Đức Thành 

(1) Số liệu tác giả ghi trực tiếp từ kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát, nguồn khác ông học khoá: 1931 – 1936.

(2) Cuối năm 1930 – đầu năm 1937, Đảng Cộng sản Pháp khởi xướng phong trào Đông Dương Đại hội, Chính phủ một trận Bình dân Pháp do léon Blum cầm quyền cử phái đoàn của Nghị viện do Godart dẫn đầu sang Đông Dương điều tra.


Giới thiệu Chuyên đề : GƯƠNG MẶT KTS VIỆT NAM

Lớp lớp các thế hệ Kiến trúc sư Việt Nam đã góp sức kiến thiết cho đất nước nhưng chưa có một cơ sở dữ liệu nào về những con người tiên phong đó, chúng tôi rất mong muốn sẽ tạo nên một cơ sở dữ liệu về KTS Việt Nam đầy đủ nhất. 

Kiến Việt mong muốn tập hợp một chuỗi bài về các gương mặt KTS Việt Nam qua các thế hệ trên kienviet.net , từng bước xây dựng dữ liệu. Chúng tôi khai thác trước mắt cuốn “Thế hệ KTS Việt Nam” của Hội KTSVN phát hành cùng nội dung từ kênh blog của cố KTS Đoàn Đức Thành làm cơ sở đầu tiên và sẽ tiếp tục phát triển thêm công tác nghiên cứu này.

Việc tổng hợp chắc chắn sẽ gặp nhiều thiếu sót nhưng với mong muốn thành tâm lưu trữ lại thông tin về các thế hệ KTSVN, rất mong nhận được thêm thông tin góp ý và dữ liệu đóng góp của Quý độc giả. Xin chân thành cảm ơn. 

Mọi góp ý xin vui lòng email về [email protected] hoặc fanpage https://www.facebook.com/kienvietdotnet 

Thảo luận tại: https://www.facebook.com/groups/kientrucsuviet

Bình luận từ Facebook