Kể từ lần tổ chức đầu tiên vào năm 1896, Thế vận hội đã được các thành phố trên khắp thế giới đăng cai và tổ chức, tạo điều kiện cho các dự án cơ sở hạ tầng lớn hoặc kế hoạch tái phát triển được diễn ra nhanh chóng, tạo ra những khu thể thao phức hợp Olympic. Vấn đề đằng sau đó là những gì mà Thế vận hội để lại cho các thành phố đăng cai sẽ được sử dụng như thế nào?

Vấn đề sử dụng các cơ sở vật chất sau các kỳ Thế Vận Hội
Sân vận động Quốc gia Nhật Bản

Chủ nghĩa đô thị Olympic

Với khởi đầu là những sự kiện quy mô nhỏ, Thế vận hội Olympic ngày nay đã mở rộng ra khắp thế giới khi các môn thể thao mới được đưa vào, nhiều quốc gia tham dự hơn và số lượng vận động viên cũng tăng theo, đòi hỏi cơ sở hạ tầng cần phải được đầu tư hơn. Các ý kiến ​​về lợi ích của việc đăng cai Thế vận hội đang bị chia rẽ, một bên cho rằng khoản đầu tư này mang lại hiệu quả thấp, còn một bên coi đây là cơ hội tuyệt vời để nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng, mang lại sức sống mới cho các khu vực kém phát triển trước đây.

Vấn đề sử dụng các cơ sở vật chất sau các kỳ Thế Vận Hội
Công viên Olympic ở London

Đăng cai Thế vận hội hiện là một vấn đề lớn mà ít thành phố nào có đủ khả năng. Hơn nữa, rất nhiều câu chuyện về việc tổ chức Olympic thất bại đã làm giảm sức nóng về việc cạnh tranh để được đăng cai sự kiện này. Giá thầu để tổ chức Thế vận hội đã giảm theo thời gian, nhưng thực tế sự kiện lại trở nên ngày càng đắt đỏ hơn. Nếu như ở Thế vận hội năm 2004 có 11 thành phố cạnh tranh để được đăng cai thì ở năm 2020 chỉ có 5 thành phố. Hơn nữa, các quyết định liên quan đến Thế vận hội có ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển kinh tế và cảnh quan đô thị của thành phố. Thành phố đăng cai sẽ tận dụng sự kiện này để tạo ra sự phát triển đột phá hay sẽ kết thúc bằng một loạt các công trình kiến ​​trúc nằm “đắp chiếu” và hiệu quả thấp?

Lịch sử về những Thế vận hội

Một trong những câu chuyện thành công của việc tổ chức Olympic phải kể đến Thế vận hội năm 1992, tổ chức ở Barcelona. Thành phố đã tận dụng sự kiện này để tái thiết cơ sở hạ tầng, kết quả thu được rất khả quan và các thành phố đăng cai sau đó đã cố gắng nhân rộng mô hình này. Thành phố Barcelona đã quy hoạch tổng thể liên quan đến việc tái sử dụng các công trình lịch sử, các bãi biển và việc tạo ra các đường vành đai giúp giảm đáng kể ách tắc giao thông ở trung tâm. Hơn nữa, thành phố đã quyết định trải rộng các địa điểm tổ chức xung quanh vùng Catalonia thay vì phát triển tập trung Công viên Olympic, tạo tiền đề để phát triển bền vững cho các di tích lịch sử.

Vấn đề sử dụng các cơ sở vật chất sau các kỳ Thế Vận Hội
Quảng trường Maua tại Rio de Janeiro, Brazil

Ở London, thành phố này bắt đầu nhân rộng mô hình bằng cách đầu tư vào Stratford, một khu vực kém phát triển của thành phố với nỗ lực xoa dịu tình trạng bất bình đẳng và phát triển nền kinh tế trong khu vực. Tầm nhìn cho Làng Olympic được hình thành xung quanh ý tưởng tạo ra 1 khu phố mới sôi động với tất cả các tiện ích, bao gồm các khu mua sắm, công viên và cơ sở hạ tầng giao thông.

Thế vận hội ở Rio de Janeiro lại là một câu chuyện không phải màu hồng. Kế hoạch của thành phố bao gồm mở rộng cơ sở hạ tầng, các tuyến tàu điện ngầm, sửa chữa hải cảng và thậm chí là dọn sạch rác xung quanh các vịnh biển. Tuy nhiên, những gì để lại cho thành phố chỉ là việc kết nối giao thông tốt hơn và một khu vực cảng được cải tạo. Câu hỏi được đặt ra là liệu Rio de Janeiro có được hưởng lợi từ sự kiện này về lâu dài hay không?

Hiệu ứng “con voi trắng”

Con voi trắng là hình ảnh của 1 vật sở hữu mà chủ nhân của nó không thể vứt bỏ, đặc biệt là chi phí bảo dưỡng không tương xứng với tính hữu dụng của nó. Nó còn là hình ảnh ẩn dụ để mô tả một đối tượng, 1 dự án xây dựng, 1 cơ sở liên doanh, 1 sự kiện… được cho là có vốn đầu tư lớn nhưng không có hiệu quả hoặc giá trị tương đương so với chi phí vốn hoặc chi phí vận hành, bảo dưỡng.

Vấn đề sử dụng các cơ sở vật chất sau các kỳ Thế Vận Hội
Công viên Olympic Rio 2016

Bài toán cho các thành phố đăng cai là việc các địa điểm thể thao sẽ được sử dụng như thế nào sau khi Olympic kết thúc. Thế vận hội Athens năm 2004 và Bắc Kinh năm 2008 đều tạo ra các tòa nhà bị bỏ hoang sau sự kiện do có quy mô lớn nhưng lại hạn chế về công năng và chi phí bảo trì cao. Kế hoạch sau đó của Athens là chỉ giữ lại những địa điểm cần thiết và chuyển đổi những địa điểm khác đã bị thất bại do cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008. Tương tự, đối với Olympic 2016, Rio de Janeiro đã cho tháo gỡ 1 vài địa điểm tổ chức các môn thi đấu.

Làng Vận động viên

Ngoài việc các địa điểm thi đấu dành cho Thế vận hội có khi lên đến 35 địa điểm thì chúng ta không thể không nói tới “Làng vận động viên”, nơi cung cấp chỗ ở và cơ sở vật chất cho các vận động viên và nhân viên. Thế vận hội tại Helsinki năm 1952 là lần đầu tiên “làng VĐV” được đưa vào sử dụng và được chuyển đổi thành căn hộ ngay sau đó. Ngày nay, mỗi kỳ Olympic có khoảng 11000 vận động viên và 5000 nhân viên, đặt ra yêu cầu về chỗ ở, cơ sở y tế, không gian luyện tập và cơ sở hạ tầng kết nối các địa điểm. Đối với Thế vận hội Atlanta năm 1996, Làng VĐV được xây dựng trong Học viện Công nghệ Georgia, sau đó được chuyển đổi thành KTX cho sinh viên. Olympic năm 2000 ở Sydney thì chuyển đổi một khu dân cư ngoại ô để làm chỗ ở cho các VĐV trong suốt sự kiện.

Vấn đề sử dụng các cơ sở vật chất sau các kỳ Thế Vận Hội
Làng Olympic London năm 2012

Chủ nghĩa đô thị Olympic là một vấn đề rất sâu và rộng, là những nghiên cứu phức tạp về kiến ​​trúc, xã hội, đô thị trước và sau sự kiện. Thế vận hội đã thúc đẩy sự phát triển đối với một số thành phố và ngược lại, cũng phát sinh rất nhiều vấn đề với những thành phố đăng cai. Đôi khi sự kiện này được so sánh như một “canh bạc đầu tư”. Ủy ban Olympic Quốc tế đã nỗ lực để Thế vận hội trở thành một sự kiện bền vững hơn về kinh tế – xã hội – môi trường. Chúng ta sẽ chờ xem Thế vận hội Tokyo 2021 sẽ giải quyết các vấn đề đó như thế nào.

Biên dịch | Hoàng Anh (Nguồn: Archdaily)

XEM THÊM:

Bình luận từ Facebook