Để tạo nên một “Kinh đô ánh sáng” như ngày hôm nay, nơi tập trung những con đường rộng lớn và lối kiến trúc lãng mạn của Paris, phải kể đến công đầu của Nam tước Georges-Eugène Haussmann, người biến một đô thị Trung cổ thành đô thị hiện đại ngay từ giữa thế kỷ 19.

Kiến tạo nên “Kinh đô ánh sáng” – Cách Nam tước Haussmann thay đổi diện mạo cho Paris ngày nay
Nam tước Haussmann thay đổi diện mạo đô thị ngay từ giữa thế kỷ 19

Nam tước Georges-Eugène Haussmann (1809-1891) nổi tiếng là một nhà quản lý xuất chúng, đặc biệt tại Bordeaux và đã được Hoàng đế Louis Napoleon, tức Napoleon III bổ nhiệm chức Tỉnh trưởng ở Seine (trong đó bao gồm cả Paris) vào năm 1853. Hoàng đế Napoleon đánh giá rất cao vị Nam tước không chỉ về phẩm đức mà còn là tài năng: “Trước mặt tôi là một trong những người đàn ông phi thường nhất của thời đại chúng ta: vĩ đại, mạnh mẽ, tràn đầy năng lượng, thông minh, nhanh nhạy với nguồn năng lượng tuyệt vời”. Những phẩm chất này hỗ trợ Haussmann rất nhiều trong việc thay đổi hoàn toàn thành phố trước đây chỉ toàn sự đông đúc và chật hẹp.

Quá trình cải tạo Paris thời Đệ nhị Đế chế hay Haussmann hóa được thực hiện trong 18 năm, từ năm 1852 đến 1870 sau khi Haussmann bị sa thải do vấp phải quá nhiều bất mãn từ cư dân thành phố. Trong thời gian này, ngay cả khi ông bị sa thải, Haussmann đã biến đổi thành phố theo những cách triệt để bằng cách đập bỏ đi toàn bộ khu phố và xây dựng cơ sở hạ tầng hoàn toàn mới.

Một Paris theo cách rất riêng của Haussmann

Kiến tạo nên “Kinh đô ánh sáng” – Cách Nam tước Haussmann thay đổi diện mạo cho Paris ngày nay
Nam tước Georges-Eugène Haussmann (Ảnh: Wikimedia Commons )

Paris của Haussmann rất giống với Paris của Napoleon III. Năm 1852 Napoléon III tuyên bố, “Paris là trái tim của nước Pháp. Hãy để chúng tôi dùng những nỗ lực để chỉnh trang thành phố tuyệt vời này. Hãy để chúng tôi mở những con phố mới, làm cho những khu nhà của tầng lớp lao động vốn thiếu không khí và ánh sáng trở nên lành mạnh hơn, và để ánh sáng mặt trời có lợi đến khắp mọi nơi trong tường của chúng tôi”. Năm tiếp theo, ông bổ nhiệm Haussmann làm Tỉnh trưởng sông Seine và giao cho ông một sứ mệnh: mang đến hơi thở mới cho Paris, kết nối và thống nhất nó.

Haussmann đã mở rộng những con phố thời Trung cổ chật hẹp thành những lối đi rộng rãi để mang nhiều ánh sáng và không khí vào các dãy nhà. Ông sáp nhập các vùng ngoại ô xung quanh khu vực đô thị của Paris, xây dựng hệ thống cống thoát nước mới và nhiều hơn thế nữa. Những thay đổi trong số này diễn ra cực kỳ nhanh chóng vì ông không còn phải điều hành các quyết định của quốc hội – nhờ một quy tắc mới được thông qua ngay trước khi Napoléon III đảo chính và chỉ phải chấp thuận việc chiếm đoạt các vùng đất với hoàng đế.

Mang đến diện mạo mới cho Paris

Kiến tạo nên “Kinh đô ánh sáng” – Cách Nam tước Haussmann thay đổi diện mạo cho Paris ngày nay
Ảnh: Christian Wittmann / Shutterstock

Trong quá trình cải tạo, Haussmann đã cho lệnh phá bỏ khoảng 12.000 tòa nhà. Ông cho xây dựng những cột đèn để mang đến sự an toàn cho ban đêm, một hệ thống thoát nước thải khoa học cho sức khỏe người dân và thêm cả hệ thống nước sạch. Ông cũng tạo ra hệ thống đường phố theo trục để làm nổi bật các trung tâm văn hóa quan trọng trong đời sống Paris.

Patrice de Moncan, một sử gia người Pháp, người viết nhiều về Paris và Haussmann, tin rằng Haussmann bị coi là kẻ xấu một cách bất công. Điều thú vị là ông tin rằng một phần của “tiếng xấu” này có thể là do nhà văn huyền thoại Victor Hugo.

“Đế chế thứ hai và Napoléon III bị những người cộng hòa khinh thường, và Haussmann là nạn nhân của phản ứng chính trị này”, Moncan viết. “Victor Hugo ghét anh ta, và bởi vì mọi người ở Pháp coi những gì Hugo viết là lời của Chúa, họ cũng ghét Haussmann. Hugo, người đã viết Les Miserables nói về điều kiện tuyệt vọng ở Paris, đã buộc tội Haussmann phá hủy sự quyến rũ thời trung cổ của thành phố!”

Kiến tạo nên “Kinh đô ánh sáng” – Cách Nam tước Haussmann thay đổi diện mạo cho Paris ngày nay
Ảnh: HUANG Zheng / Shutterstock

Chắc chắn không thể phủ nhận rằng Haussmann đã “dọn dẹp” Paris. Ở mặt y tế cộng đồng, việc Haussmann ý thức được tầm quan trọng của hệ thống thoát nước thải trong tình thế dịch tả, thương hàn hoành hành có ý nghĩa rất lớn. Tất cả những điều này đều phù hợp với sứ mệnh của Hoàng đế Napoleon III về việc “gột rửa” lại thành phố tồi tàn.

Bên cạnh những sửa chữa thực tế, sự đồng nhất của kiến ​​trúc với các đường ngang liên tục là điều vẫn được khách du lịch và người dân Paris ngày nay yêu thích. Quy hoạch đô thị làm nổi bật lên nhiều dấu ấn cấu trúc quan trọng với thành phố, chẳng hạn như Palais Garnier và các tòa nhà phong cách Haussmannian mang tính biểu tượng dọc theo Đại lộ Haussmann.

Kiến tạo nên “Kinh đô ánh sáng” – Cách Nam tước Haussmann thay đổi diện mạo cho Paris ngày nay
Ảnh: Pierre Emmanuel Faivre / Shutterstock

Một làn sóng thương tiếc cho Paris đã mất

Kiến tạo nên “Kinh đô ánh sáng” – Cách Nam tước Haussmann thay đổi diện mạo cho Paris ngày nay
1853 Bản đồ của Paris chỉ ra quy hoạch của Haussmann cả những con phố đã hoàn thành và chưa hoàn thiện (Ảnh: Wikimedia Commons)

Nhà thơ Charles Baudelaire đã viết bài The Swan để thương tiếc vẻ quyến rũ thời trung cổ của “Paris cổ”, một đoạn trích trong đó có nội dung:

“Paris cũ đã biến mất (không còn trái tim con người

thay đổi quá nhanh như một nửa bộ mặt của thành phố)…

“Paris thay đổi… nhưng trong nỗi buồn như

không có gì của tôi – những tòa nhà mới, những khu phố cũ

biến thành câu chuyện ngụ ngôn,

và ký ức nặng hơn đá”.

Kiến tạo nên “Kinh đô ánh sáng” – Cách Nam tước Haussmann thay đổi diện mạo cho Paris ngày nay
Ảnh: JeanLucIchard / Shutterstock

Việc tìm kiếm mang lại sự xanh sạch đẹp của Haussmann đồng nghĩa với việc phần lớn những dấu tích thời gian qua các công trình kiến trúc của Paris bị phá hủy. Chính vì lý do này mà những con phố quanh co không phải là một đặc điểm được nhiều người nhắc đến khi đón chờ một điều gì đó ở Paris. Thay vào đó, là những con đường rộng lớn với cây xanh tươi tốt và những cửa hàng sang trọng.

Những con đường rộng lớn này vô hình chung lại là “điểm nóng” dấy lên dư luận. Tuy thuận tiện cho Napoleon III nhưng những đường phố rộng rãi lại phục vụ một mục đích khác. Bất kỳ cuộc nổi dậy hoặc phản đối nào sau cuộc đảo chính của Emporer đều có thể nhanh chóng bị ngăn chặn bằng sự can thiệp của quân đội – một chiến công khó khăn hơn nhiều trên những con phố hẹp lịch sử. Bên cạnh đó, Paris mới cũng không đa dạng như thành phố ban đầu. Phần lớn kiến ​​trúc mới được thiết kế để phục vụ người giàu và tạo ra khoảng cách rõ ràng giữa các tầng lớp giai cấp ở Paris.

Kiến tạo nên “Kinh đô ánh sáng” – Cách Nam tước Haussmann thay đổi diện mạo cho Paris ngày nay
Ảnh: engineeringvoshkin / Shutterstock

Sau rất nhiều năm trôi qua kể từ khi kết thúc thời “Haussmann hóa” – được cho là vào khoảng năm 1927 – vẫn còn rất nhiều tranh cãi với nhân vật chính được phong tước này. Kỳ công mà ông để lại, từ quan điểm của một người nước ngoài – và cả một số người dân Paris – một số con phố nổi tiếng của Haussmann là những cảnh đẹp như tranh vẽ. Đối với nhiều người khác, Haussmann đã xóa bỏ lịch sử và những nét riêng khiến Paris trở nên đặc biệt. Những con đường rộng lớn của ông có thể một phần được thiết kế để cho phép quân đội dẹp tan cuộc nổi dậy dễ dàng hơn nhưng đồng thời cũng giúp các khu vực của Paris an toàn và lành mạnh hơn — tất nhiên là đối với những người không phải di dời.

Biên dịch | Vũ Hương (Nguồn: mymodernmet)

XEM THÊM:

Bình luận từ Facebook