Bài toán về kinh tế luôn là vấn đề quan trọng hàng đầu của các kiến trúc sư khi làm việc cùng chủ đầu tư. Làm sao để giảm chi phí nhưng vẫn đảm bảo chất lượng trong thiết kế và xây dựng? Dưới đây là những chia sẻ từ studio VAGA, một văn phòng trẻ đến từ Brazil về những thách thức và cơ hội khi hành nghề.

Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil
Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil

Ngay từ những nét phác thảo đầu tiên của một dự án, tất cả những yêu cầu về thiết kế của dự án phải được thống nhất. Những yêu cầu này có tác dụng dẫn dắt, giúp dự án phù hợp với địa điểm, chủ đầu tư và điều kiện địa phương. Trong số những yêu cầu thường gặp, tiết kiệm chi phí dự án có lẽ là yêu cầu phổ biến nhất. Eduardo Souza, phóng viên của Archdaily đã gặp đội ngũ VAGA, một văn phòng đặt tại São Paulo, để trao đổi về những thách thức và cơ hội khi làm việc với một ngân sách eo hẹp.

Phóng viên Eduardo Souza, ArchDaily (PV): Với nhiều kiến trúc sư, giới hạn về ngân sách là một vấn đề. Nhưng đó có thể xem là một cơ hội không?

VAGA: Mỗi dự án khi bắt đầu đều có một chuỗi các giới hạn, từ điều kiện địa lý và xã hội đến tình hình kinh tế của nhà đầu tư. Khi có đầy đủ thông tin, kiến trúc sư chúng tôi luôn được thử thách để giải quyết vấn đề theo hướng hiểu rõ những điều kiện bất biến và điều chỉnh thực tế hiện hữu (bên cạnh những dự định và kỳ vọng). Ở văn phòng, chúng tôi xem những giới hạn này là cơ hội, cụ thể, thử thách càng khó sẽ càng đòi hỏi giải pháp thông minh và đột phá. Từ đó, dự án sẽ càng thú vị và đặc biệt. Là một văn phòng thiết kế, chúng tôi không có chủ ý chỉ giải quyết một vấn đề. Chúng tôi tin vào những sản phẩm kiến trúc đa dạng và toàn diện.

“Chúng ta sống trong một thế giới mà yếu tố tài chính luôn phải xem xét và chúng ta phải chuẩn bị tinh thần để đối phó với thực tế đa chiều ở xã hội bất bình đẳng như Brazil.”

Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil
Những sản phẩm kiến trúc đa dạng và toàn diện

PV: Trong miêu tả của anh về dự án Vila Amélia, anh nhận xét rằng vẫn có thể cắt giảm chi phí trên một đơn vị m2 (trung bình khoảng 1.300 đồng real Brazil năm 2017, tương đương 407 USD tại thời điểm đó). Đâu là yếu tố quan trọng nhất để đạt được mức chi phí xây dựng thấp hơn bình thường?

VAGA: Trong trường hợp này, việc đã từng làm một dự án trước đó với cùng nhà thầu là yếu tố quan trọng giúp cho dự án Vila Amélia thực hiện được những ý tưởng ban đầu. Ở trải nghiệm lần đầu – một công trình dân cư có 4 đơn vị ở, trong khuôn khổ của Programa Minha Casa Minha Vida (Chương trình nhà ở xã hội của Brazil từ năm 2009-2020), chúng tôi đã đề xuất những giải pháp không phù hợp với thực tế địa phương hoặc giới hạn tài chính của nhà phát triển dự án, ví dụ như bộ khung và phần hoàn thiện đòi hỏi quá nhiều kỹ thuật khi thi công.

Thời điểm đó chúng tôi chỉ vừa mới tốt nghiệp, thiếu kinh nghiệm thực tiễn, kết quả là sa đà vào những vấn đề như vậy và dự án phải thay đổi khi xây dựng để thích nghi với ngân sách hạn hẹp, lúc ban đầu điều này cũng làm chúng tôi vô cùng thất vọng. Tuy nhiên, khi hoàn thành công trình, chúng tôi nhận ra rằng những concept kiến trúc vẫn được tôn trọng, vừa đủ để giữ chất lượng và mối liên kết giữa các không gian dù cho có sự thay thế của những giải pháp không được dự tính trong dự án. Thêm vào đó, dự án còn được đón nhận về mặt thương mại nhờ vào giải pháp không gian độc đáo giữa những phong cách địa phương khác.

Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil
Giải pháp không gian độc đáo giữa những phong cách địa phương khác

Khi chúng tôi có cơ hội thiết kế Vila Amélia, những sai lầm và thành công của cơ hội trước đây đã dẫn lối cho chúng tôi ngay từ đầu. Chúng tôi cố gắng hiểu tình hình nhân công, quy chuẩn công nghiệp, hệ thống xây dựng khả thi và khuynh hướng tiếp nhận giải pháp của thợ xây, vì những điều này gần gũi hơn. Chỉ khi hiểu rõ những vấn đề này thì chúng tôi mới có thể nghĩ về dự án một cách nhất quán với tình hình thực tế của doanh nghiệp. Thêm vào đó, chúng tôi áp dụng những concept kiến trúc chất lượng, kiến tạo không gian và những mối quan hệ giá trị mà không lệ thuộc vào những giải pháp kiến trúc quá tốn kém hoặc xa vời.

Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil
Các mô hình cắt
Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil
Bản thiết kế phác thảo của công trình

PV: Trong dự án CL Warehouses, có vẻ như cắt giảm chi phí cũng là tiền đề khi bắt đầu dự án. Các bạn có thể chia sẻ một chút về quyết định này không?

VAGA: Trong trường hợp của CL Warehouses, yêu cầu tài chính còn nghiêm ngặt hơn: chi phí của mỗi m2 thi công ở mức khoảng 700 đồng real/m2 (năm 2019, tương đương 180 USD tính theo giá trung bình từng mùa). Đương nhiên là, tự bản thân chương trình cũng là những yếu tố tạo điều kiện để chi phí thấp. Trong số các yếu tố khác nhau, chúng tôi chú trọng vào việc sát sao có mặt ở công trình, vì chúng tôi chịu trách nhiệm không chỉ về kết quả dự án mà còn về quản lý tiến độ.

Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil
Dự án CL Warehouses
Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil
Bản thiết kế của dự án

Điều quan trọng nữa là mối quan hệ thân thiết giữa văn phòng thiết kế, thợ xây và khách hàng ngay từ giai đoạn đầu của dự án. Tất cả những giải pháp đề xuất đều được dựa trên kiến thức chuyên môn của mỗi bên để từ đó đưa ra phương án khả thi nhất, đặc biệt là luôn chú trọng đến yếu tố tài chính. Ngoài ra, áp dụng các tính toán trong thiết kế cũng là yếu tố quyết định: phần kiến trúc bắt đầu từ giải pháp kết cấu, mặt bằng xây dựng phân chia thành nhiều nhà kho có các sàn lửng giật cấp theo cao độ và cũng là mái che cho sân hiên.

Đây là một dự án cực kỳ thực tế, trong đó đặc điểm tự nhiên của vật liệu không bị che giấu bởi lớp hoàn thiện, tận dụng tính thẩm mỹ của các khối bê tông trần, sàn phụ bê tông chà nhẵn và gạch thủy tinh trên mặt đứng mà không cần phải sử dụng khung.

Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil
Tận dụng tính thẩm mỹ của các khối bê tông trần

PV: Đâu là sự khác biệt chính giữa công trình nhà ở và công trình thương mại/công nghiệp?

VAGA: Mỗi loại hình đều có đặc trưng riêng từ đó ảnh hưởng đến quyết định thiết kế ban đầu và từ đó cũng ảnh hưởng đến chi phí xây dựng. Không gian thiết kế cho nhà ở phải dễ chịu, bên cạnh yếu tố riêng tư và sinh hoạt chung ở những thời điểm khác nhau, hoặc thậm chí là cùng thời điểm. Từ đó phát sinh nhu cầu cho những không gian nhất định (lý tưởng như để ăn uống, nấu nướng, ngủ nghỉ, làm việc v.v…), mỗi không gian có những đặc điểm riêng biệt với các mức độ riêng tư và tích hợp khác nhau.

Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil
Mỗi không gian có những đặc điểm riêng biệt với các mức độ riêng tư và tích hợp khác nhau

Khi thiết kế không gian cho mục đích thương mại hoặc công nghiệp, chúng ta thường thấy công trình phải đáp ứng những nhu cầu cơ bản là phải có cơ sở hạ tầng tối thiểu cho mục đích vận hành, ngoài ra còn phải linh hoạt với những nhu cầu sử dụng chưa biết hoặc đa chức năng. Suốt vòng đời sử dụng của loại công trình này, nhiều thay đổi sẽ xảy ra tùy vào nhu cầu cụ thể của mỗi người dùng, nên yếu tố linh hoạt phải được cân nhắc tại thời điểm hình thành ý tưởng. Ví dụ như công trình CL Warehouses, ban đầu người ta tưởng tượng các đơn vị nhỏ này sẽ được sử dụng làm cửa hàng tiện lợi, tiệm đồ gỗ nhỏ, cửa hàng sửa khóa hoặc hội thảo, nhưng không có gì chắc chắn là nó sẽ được người dân hưởng ứng như thế nào. 

Sau khi hoàn thành công việc, chúng tôi quan sát thấy các nhà kho thu hút sự quan tâm của những ngành thương mại khác, cuối cùng trở thành những quán bar, nhà hàng và cửa hàng thời trang. Để sự bất trắc về mục đích sử dụng không làm cản trở tính ứng dụng của không gian hoặc làm cho công trình bị bỏ không ngay từ đầu, quy mô và tính bất định của không gian phải được suy xét từ đầu. Tuy nhiên, như vậy không có nghĩa là công trình nhà ở nên bỏ qua yếu tố linh hoạt để thích nghi với nhu cầu và sở thích của mỗi gia đình theo thời gian.

“Chúng tôi tin rằng tính linh hoạt là một vấn đề đương thời cần được suy xét.”

Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil
Bản thiết kế dự án
Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil
Bản thiết kế cho dự án

PV: Điều gì đã ảnh hưởng đến sự lựa chọn về hệ thống kết cấu, vật liệu và sản phẩm trong mỗi dự án?

VAGA: Yếu tố kiến trúc của một dự án không chỉ nằm ở việc sắp xếp phòng ốc trên mặt bằng. Theo góc nhìn của chúng tôi, hệ thống kết cấu và vật liệu phải được tìm hiểu kỹ lưỡng và đồng bộ với tổ chức của cả hệ thống, tất cả phải thống nhất với ý đồ của dự án.

“Do đó một concept phải dự tính được cả yếu tố vật chất của một công trình, như là tính kinh tế, hợp lý, thân thiện với môi trường, giải pháp công nghệ, cũng như những vấn đề mang tính phi vật chất và biểu tượng như bầu không khí được tạo ra, mối quan hệ con người được thiết lập ra sao, và những điều kiện thực tế bị thay đổi.”

Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil
“Tất cả những yếu tố trên phải được phát huy, thông qua những xử lý cụ thể giúp thiết lập nền tảng của một công trình.”

Tất cả những yếu tố trên phải được phát huy, thông qua những xử lý cụ thể giúp thiết lập nền tảng của một công trình. Đó là vai trò chính của một kiến trúc sư.

PV: Chúng tôi biết hạn chế về kinh phí là rất đáng kể, kiến trúc sư bị buộc phải đưa ra quyết định về những chỗ cần phải chi nhiều hơn và chỗ nào cần phải tiết kiệm. Theo anh, đâu là yếu tố không thể từ bỏ?

VAGA: Khi có giới hạn cụ thể về ngân sách, chúng tôi cố gắng hướng đến các nỗ lực tài chính giúp mở rộng mối quan hệ giữa những không gian, vùng lãnh thổ được đưa vào và những con người sống ở đó. Còn cụ thể là những yếu tố nào thì tùy thuộc vào vấn đề riêng của mỗi dự án. Có dự án thì vấn đề là cần phải ưu tiên view thoáng, không gian rộng rãi và tự do để phục vụ cho nhu cầu đặc biệt, một thành phần khối tích độc đáo để tạo điểm nhấn; hoặc có khi là vấn đề công nghệ để tương thích với hiệu quả kinh tế lâu dài.

Cắt giảm chi phí nhưng không hi sinh chất lượng: Kinh nghiệm từ văn phòng VAGA ở Brazil
Ưu tiên view thoáng, không gian rộng rãi và tự do để phục vụ cho nhu cầu đặc biệt

“Chúng ta phải suy xét không chỉ chi phí thi công nhất thời, mà còn phải suy xét chi phí vận hành trong suốt vòng đời sử dụng của công trình. Điều này dẫn đến một điểm nữa là, cần phải đầu tư vào một số yếu tố ban đầu để gia tăng hiệu suất sử dụng hoặc giảm nhu cầu bảo trì về sau. Một khái niệm khác mà chúng tôi thường lưu tâm là “truth of the materials” (tạm dịch: sự trung thực của vật liệu), nghĩa là đi tìm những vật liệu và kỹ thuật phù hợp cho từng vấn đề cụ thể, tránh sử dụng những yếu tố không cần thiết hoặc những lớp hoàn thiện thừa thãi.”

Biên dịch | Anh Tuấn (Nguồn: Archdaily)

XEM THÊM: