Các dự án như Chương trình Nhân cư Liên hợp quốc (Un-Habitat) hay cơ quan của Liên hợp quốc về dân cư và phát triển đô thị bền vững đang tập trung để đối phó với những thách thức từ quá trình đô thị hóa nhanh chóng. Điều này đã giúp phát triển rất nhiều phương pháp tiếp cận sáng tạo trong lĩnh vực thiết kế đô thị, tập trung vào sự tham gia tích cực của cộng đồng.

Khi cuộc chiến chống lại Covid-19 đang khiến nhiều thành phố trên thế giới đi vào bế tắc thì nhu cầu hỗ trợ các đô thị và chính quyền địa phương lúc này trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Mặc dù đại dịch đã làm thay đổi mạnh mẽ mối quan hệ của chúng ta với những khu vực công cộng do lệnh hạn chế tụ tập, song nhu cầu về không gian công cộng của mọi người vẫn không hề suy giảm. Mọi người vẫn cần đi ra ngoài, làm việc, học tập, vui chơi, giao lưu và duy trì trạng thái tinh thần lành mạnh. Trong bài viết này, hãy cùng khám phá các lĩnh vực trọng tâm của UN-Habitat nhằm giải quyết hiệu quả các thách thức về đô thị hóa mà chính quyền địa phương và quốc gia cần tập trung. Ngoài ngăn chặn sự lây lan của vi rút, chúng ta cũng cần phát triển khả năng phục hồi và chuẩn bị cho các sự kiện có tính chất tương tự. 

Theo báo cáo hàng năm của UN-Habitat, Covid-19 đã làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân khi “làm tổn thương những người nghèo đang sống tại đô thị, nhiều người trong số họ đã mất đi kế sinh nhai, đẩy họ vào đường cùng và đe dọa nền kinh tế, an toàn và an ninh, hòa bình và ổn định ”. Không gian công cộng bị phân bổ không đồng đều và đại dịch đã khiến chúng ta phải suy nghĩ về việc tạo ra nhiều không gian chung nhiều hơn cho các khu dân cư kém may mắn. Để xây dựng lại lòng tin với người dân cả trong và sau đại dịch, UN-Habitat đã soạn thảo các thông điệp chính về Covid-19 và không gian công cộng, tập trung vào khả năng tiếp cận, tính linh hoạt, thiết kế, quản lý và bảo trì, kết nối, phân phối công bằng. Sau đây là 12 nguyên tắc cho các biện pháp can thiệp ngắn hạn, trung hạn và dài hạn do chương trình Nhân cư Liên hợp quốc đề xuất.

Các can thiệp ngắn hạn

1. Không gian công cộng là tài sản quan trọng trong thời kỳ khủng hoảng

12 nguyên tắc sử dụng không gian công cộng trong đại dịch Covid-19
Các khía cạnh của COVID-19: Cung cấp không gian an toàn cho cộng đồng LGBTQI + ở Quito, Ecuador © Dialogo Diverso. Hình ảnh được phép của UN-Habitat, Chương trình Không gian Công cộng Toàn cầu

Không gian công cộng rất cần thiết cho việc thiết lập nhanh chóng các cơ sở tạm thời có thể được sử dụng lâu hơn dự kiến ​​ban đầu, do đó, cần phải coi trọng tính linh hoạt, đa chức năng và thích ứng của không gian này. Không gian công cộng là một tài sản quan trọng trong thời kỳ khủng hoảng để hỗ trợ thay thế cho các phương tiện di chuyển, là nơi diễn ra các hoạt động giải trí và thể thao, hay đối với người nghèo thì đây là một cơ hội để kiếm kế sinh nhai.

2. Hệ thống không gian công cộng được kết nối tốt và tích hợp bao gồm cả đường phố

12 nguyên tắc sử dụng không gian công cộng trong đại dịch Covid-19
Kosovo – Thực hiện trong Covid-19. Hình ảnh được phép của UN-Habitat, Chương trình Không gian Công cộng Toàn cầu

Khoảng một nửa dân số toàn cầu đang trong tình trạng bị cấm cửa hoặc hạn chế ra ngoài khiến cho lưu lượng xe cộ đã giảm đáng kể trên các đường phố và lượng người đi phương tiện công cộng đã giảm tới 80% ở một số nơi. Các thành phố đang tạm thời, thậm chí phân bổ lại vĩnh viễn không gian đường dành cho ô tô để cung cấp thêm không gian cho mọi người đi lại an toàn, tạo ra một mạng lưới khắp thành phố, giảm bớt sự di chuyển và tôn trọng các quy tắc về khoảng cách vật lý. Việc tạo ra nhiều đường phố đi bộ hơn và đầu tư vào việc xanh hóa thành phố giúp giảm lượng khí thải CO2 và cải thiện chất lượng không khí. Đây cũng là một điều quan trọng tác động đến sức khỏe và hạnh phúc của người dân cũng như giảm tỷ lệ tử vong do Covid-19.

3. Mở rộng diện tích cho không gian công cộng, bao gồm cả đường phố

12 nguyên tắc sử dụng không gian công cộng trong đại dịch Covid-19
Tạo sân chơi di động cho trẻ em nhằm hưởng ứng COVID-19 Hà Nội, Việt Nam. Hình ảnh được phép của UN-Habitat, Chương trình Không gian Công cộng Toàn cầu

Khoảng cách vật lý đòi hỏi khả năng thiết kế không gian thích hợp cho mọi người khi ra ngoài. Số lượng đất đai ở các thành phố được giao cho không gian công cộng sẽ phải được mở rộng để có thể tạo ra các thành phố có khả năng chống chịu tốt hơn. Việc mở rộng các đường phố để di chuyển thuận tiện được coi là một biện pháp có tác động làm giảm ảnh hưởng giao thông trên vỉa hè. Đặc biệt là ở các quốc gia có tỷ lệ người đi bộ cao trên lối đi bộ không phù hợp, chẳng hạn như ở các khu định cư và khu ổ chuột tự phát.

4. Nâng cao tính linh hoạt của các chức năng

12 nguyên tắc sử dụng không gian công cộng trong đại dịch Covid-19
Kosovo – Thực hiện trong Covid-19. Hình ảnh được phép của UN-Habitat, Chương trình Không gian Công cộng Toàn cầu

Để có khả năng phục hồi trong thời kỳ khủng hoảng, không gian công cộng cần phải đa chức năng, linh hoạt và liên tục thích ứng với tình hình. Chúng ta cần xây dựng khả năng phục hồi thông qua thích ứng nhanh, ví dụ, kết hợp các chợ thực phẩm (tạm thời) vào các không gian cộng đồng / khu dân cư như bãi đậu xe hoặc đường phố để làm thông các chợ hiện có. 

Chuyển đổi các không gian nhỏ trong khu phố thành các trung tâm y tế cộng đồng, không gian để phân phối thực phẩm hoặc cung cấp không gian cho vườn thực phẩm ở các cộng đồng bị thiệt thòi và khu ổ chuột nơi thực phẩm là thiết yếu. Lập trình đường phố và không gian để cho phép tổ chức bán hàng tự động trên đường phố vào những ngày hoặc thời gian nhất định trong ngày, đảm bảo sử dụng nhiều mục đích và sử dụng chung các không gian. Tái tạo không gian đường phố bằng cách mở rộng vỉa hè để tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi bộ, trượt băng và chạy bộ an toàn, đồng thời thiết kế các làn đường dành cho xe đạp (tạm thời) để tạo điều kiện di chuyển an toàn.

5. Không gian công cộng và các cơ sở công cộng có thể cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho các cộng đồng bị thiệt thòi trong thời gian xảy ra đại dịch

12 nguyên tắc sử dụng không gian công cộng trong đại dịch Covid-19
Tăng cường vệ sinh tại các chợ địa phương ở Niamey, Niger. Hình ảnh được phép của UN-Habitat, Chương trình Không gian Công cộng Toàn cầu

Cung cấp các thiết bị vệ sinh sạch sẽ, vòi phun nước và/hoặc các sản phẩm tẩy rửa thích hợp có thể giúp những người nghèo tự bảo vệ mình. Nhiều không gian mở trong các khu định cư tự phát có thể cung cấp các tiện nghi rửa tay để đảm bảo rằng các gia đình không có nước sinh hoạt vẫn an toàn.

6. Đối với nhiều người, đặc biệt là người nghèo, không gian công cộng quan trọng đối với sinh kế của họ

12 nguyên tắc sử dụng không gian công cộng trong đại dịch Covid-19
Hỗ trợ việc di dời các nhà cung cấp chợ đến các cánh đồng mở ở Kisumu, Kenya. Hình ảnh được phép của UN-Habitat, Chương trình Không gian Công cộng Toàn cầu

Một trong những đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất trong đại dịch là các gia đình nghèo, nhiều người trong số họ phụ thuộc vào không gian công cộng để kiếm sống. Hơn 60% việc làm tại thành thị ở châu Phi là trong khu vực phi chính thức và mỗi nhóm lao động phi chính thức sản xuất hàng hóa hoặc dịch vụ cần thiết cho hoạt động của nền kinh tế. Trong thời gian đóng cửa, điều quan trọng là phải cho phép những người bán hàng rong tiếp tục hoạt động và cung cấp không gian cho việc đó. Đường phố có thể được điều chỉnh để cung cấp không gian cho những người bán hàng ở khoảng cách vừa đủ với nhau và cung cấp cho những người bán hàng rong đồ bảo hộ để tiếp tục kiếm sống.

7. Không gian công cộng có thể trở thành một nền tảng để chia sẻ (Kết nối địa điểm và mọi người)

12 nguyên tắc sử dụng không gian công cộng trong đại dịch Covid-19
Cải thiện sinh kế cho những người bán hàng rong tại Covid-19 Dhaka và Khulna, Bangladesh. Hình ảnh được phép của UN-Habitat, Chương trình Không gian Công cộng Toàn cầu

Các không gian công cộng mở mang cơ hội chia sẻ thông tin về các biện pháp phòng ngừa như tầm quan trọng của việc giữ gìn vệ sinh cơ thể và rửa tay. Chính phủ có thể cung cấp thông tin rõ ràng và dễ tiếp cận trong các không gian công cộng này vì có rất nhiều thông tin sai lệch đang trôi nổi. Những không gian này cũng có thể cung cấp một nền tảng cho việc đối thoại và thương lượng để cho phép chính phủ và người nghèo, người lao động phi chính thức thảo luận và cùng nhau đưa ra các khuôn khổ liên quan để ngăn chặn sự lây lan của Coronavirus.

Các can thiệp trung và dài hạn

8. Phân phối không gian công cộng một cách công bằng trên tất cả các quy mô

12 nguyên tắc sử dụng không gian công cộng trong đại dịch Covid-19
Các khía cạnh của COVID-19: Cung cấp không gian an toàn cho cộng đồng LGBTQI + ở Quito, Ecuador © Dialogo Diverso. Hình ảnh được phép của UN-Habitat, Chương trình Không gian Công cộng Toàn cầu

Đại dịch đã chứng minh không gian công cộng được phân bổ không đồng đều ở nhiều thành phố của chúng ta, đặc biệt là ở các khu dân cư nghèo, nơi có ít không gian chung như công viên, vườn và sân chơi trong khoảng cách 10 phút đi bộ từ nhà. Mặc dù công viên, không gian xanh và sân chơi rất quan trọng trong việc góp phần giảm thiểu mức độ căng thẳng, cải thiện sức khỏe tinh thần và phúc lợi cũng như góp phần vào sự phát triển của trẻ em, nhưng đôi khi chúng vẫn được coi là một “đặc ân”. Các chính quyền địa phương cần đảm bảo rằng các không gian mở được phân bổ đồng đều trên toàn thành phố, được kết nối thông qua một mạng lưới. Khuyến khích việc đi bộ và đạp xe nhưng vẫn phải giữ được khoảng cách vật lý, sự linh hoạt để giảm thiểu sự lan rộng của vi-rút.

9. Lập kế hoạch cho vùng lân cận tự túc hoặc “Thành phố 15 phút”

12 nguyên tắc sử dụng không gian công cộng trong đại dịch Covid-19
Cải thiện sinh kế cho những người bán hàng rong tại Covid-19 Dhaka và Khulna, Bangladesh. Hình ảnh được phép của UN-Habitat, Chương trình Không gian Công cộng Toàn cầu

Với đại dịch và những hạn chế về di chuyển, thành phố nhỏ gọn tự túc trong 15 phút là một mô hình có thể ngăn chặn sự lây lan của vi rút vì tất cả cư dân đều có thể được đáp ứng tất cả các nhu cầu của họ: đi làm, đi học, mua sắm, y tế, giải trí, hoặc văn hóa trong vòng 15 phút đi từ nhà và không cần phải mạo hiểm khắp thành phố. Điều này chỉ có thể hoạt động nếu có sự phân bổ công bằng giữa các dịch vụ thiết yếu, đường phố và không gian công cộng.

10. Thiết kế, vật liệu, quản lý và bảo trì không gian công cộng là chìa khóa trong việc chống lại sự lây lan của Coronavirus

12 nguyên tắc sử dụng không gian công cộng trong đại dịch Covid-19
Kosovo – Thực hiện trong Covid-19. Hình ảnh được phép của UN-Habitat, Chương trình Không gian Công cộng Toàn cầu

Virus có thể sống lâu trong không khí và trên bề mặt của nhiều thứ. Không gian công cộng phải được thiết kế sao cho có khoảng cách vật lý và các nhà quản lý cần đảm bảo rằng những không gian này có thể được làm sạch thường xuyên và kỹ lưỡng, đặc biệt là trên các bề mặt tiếp xúc nhiều như cửa ra vào, tay nắm và đồ nội thất.

11. Xây dựng “Khả năng phục hồi xã hội”

12 nguyên tắc sử dụng không gian công cộng trong đại dịch Covid-19
Các khía cạnh của COVID-19: Cung cấp không gian an toàn cho cộng đồng LGBTQI + ở Quito, Ecuador © Dialogo Diverso. Hình ảnh được phép của UN-Habitat, Chương trình Không gian Công cộng Toàn cầu

Dịch Covid-19 có những tác động cả tiêu cực lẫn tích cực đến cách mọi người tương tác với nhau ở nơi công cộng và như một phần của cơ cấu xã hội. Đại dịch và bản chất của virus ảnh hưởng đến cách chúng ta xã hội hóa, mang đến những thách thức và có thể tạo ra căng thẳng trong không gian công cộng. Các yếu tố xã hội và kết nối của không gian công cộng vẫn quan trọng và có thể phục vụ để tăng cường khả năng phục hồi trong cộng đồng, chẳng hạn như ban công phía trên đường phố, nơi các thành viên cộng đồng tụ tập để giao lưu với nhau, các đường phố lân cận được biến thành rạp chiếu phim, rạp hát hoặc lớp học thể dục.

12. Thay đổi hệ thống sẽ không xảy ra nếu không có chính sách hỗ trợ

12 nguyên tắc sử dụng không gian công cộng trong đại dịch Covid-19
Bằng chứng sống động về không gian công cộng ở các khu định cư không chính thức Bhopal, Ấn Độ. Hình ảnh được phép của UN-Habitat, Chương trình Không gian Công cộng Toàn cầu

Cuối cùng, đại dịch COVID có thể dẫn đến quan hệ đối tác phong phú hơn trong các lĩnh vực, từ chăm sóc sức khỏe đến cơ quan quản lý nhà ở công, đến tài chính phát triển cộng đồng và các tổ chức dựa vào cộng đồng, đến hoạt động từ thiện và nghiên cứu. Tạo ra một chương trình chính sách chung trong đó quy hoạch đô thị, phát triển cộng đồng, kiến ​​trúc, công trình xanh, sức khỏe cộng đồng – tất cả đều có động lực để hướng tới các chính sách tốt hơn nhằm giảm sự lây lan của vi rút COVID.

Thông tin từ UN-Habitat

Biên dịch | Hương Lan (Nguồn: homify.in)

XEM THÊM: