Kiến trúc tác động một phần không nhỏ đến môi trường. Theo thống kê từ Hội đồng Công trình Xanh Vương quốc Anh, các công trình kiến trúc chiếm 40% lượng khí thải carbon ở quốc gia này năm 2019. Trong báo cáo khác năm 2018 từ Liên Hợp Quốc cảnh báo, nhân loại hiện chỉ còn chưa đầy 10 năm để làm chậm quá trình nóng lên toàn cầu. Ngành Kiến trúc là một trong số nhiều ngành buộc phải đánh giá lại cách thức hoạt động của mình.

Từ việc giảm thiểu lượng chất thải và tối đa hóa mật độ cây xanh đô thị cho đến sự hợp tác và vận động hành lang để thay đổi, các giải pháp giảm áp lực cho trái đất đang là vấn đề trung tâm. Dưới đây là 10 hướng giải pháp mà các KTS đã và đang thực hiện để phục hồi hành tinh xanh của chúng ta. 

Xây dựng bằng gỗ

10 hướng giải pháp chống biến đổi khí hậu trong kiến trúc
Xây dựng bằng gỗ

Gỗ đã được sử dụng trong xây dựng xuyên suốt lịch sử nhưng điều này cũng ảnh hưởng không nhỏ đến tài nguyên rừng. Một trong những giải pháp được đưa ra là gỗ CLT có các chứng chỉ về tính bền vững. Lợi ích lớn nhất của việc xây dựng những tòa nhà từ gỗ là có thể cô lập lượng lớn carbon từ khí quyển và lưu trữ trong tòa nhà khi vẫn còn được sử dụng. Điều này giúp đạt được các tòa nhà carbon âm bằng cách bù đắp lượng khí thải carbon được tạo ra trong quá trình xây dựng và vận hành.

Một trong những ví dụ của việc sử dụng gỗ trong xây dựng là đơn vị thiết kế 3XN sẽ sử dụng gỗ làm vật liệu chính trong phần mở rộng tòa nhà Hotel GSH ở Bornholm (trên) trong khi Feilden Clegg Bradley Studios sẽ sử dụng gỗ CLT cho một văn phòng ở London.

Tiến đến carbon trung tính

Điểm lại 10 giải pháp chống biến đổi khí hậu trong lĩnh vực kiến trúc
Tiến đến carbon trung tính

Hướng đến các tòa nhà carbon trung tính, hoặc hơn nữa là lượng phát thải carbon âm là mối quan tâm hàng đầu của các KTS hiện nay. Một tòa nhà thuần carbon trung tính là tòa nhà không đóng góp lượng CO2 nào vào khí quyển trong suốt thời gian tồn tại của nó, có tính đến cấu trúc, vật liệu sử dụng và các nguồn lực cần thiết để duy trì hoạt động tòa nhà.

Một công trình carbon âm là tòa nhà loại bỏ được lượng carbon khỏi khí quyển nhiều hơn so với lượng khí thải ra trong suốt thời gian tồn tại, bao gồm carbon hoạt động được tạo ra từ nhiệt và năng lượng tiêu thụ cũng như carbon thể hiện qua quá trình khai thác, sản xuất và vận chuyển xây dựng nguyên vật liệu.

Ví dụ điển hình về kiến trúc trung hòa carbon bao gồm dự án nhà ở của Mikhail Riches, sử dụng máy bơm nguồn nhiệt không khí và áp dụng pin mặt trời để giảm lượng khí thải khi hoàn thành.

Các tòa nhà carbon âm như văn phòng Powerhouse Telemark của Snøhetta (ở trên) sẽ tạo ra đủ năng lượng dư thừa trong quá trình hoạt động để bù đắp cho lượng carbon đã sản sinh trong suốt thời gian tồn tại của nó.

Tái tạo lại tự nhiên

Điểm lại 10 giải pháp chống biến đổi khí hậu trong lĩnh vực kiến trúc
Tái tạo lại tự nhiên

Làm đa dạng hóa hệ sinh thái cũng là vấn đề cần thiết trong bối cảnh hàng loạt hệ sinh thái tự nhiên đang dần biến mất do ảnh hưởng từ môi trường và tác động từ con người. Tái tạo lại tự nhiên là cách tiếp cận giúp khôi phục lại hệ sinh thái để cân bằng lại chuỗi liên hết.

Đối với các KTS, điều này mang lại tính đa dạng sinh học ngay cả khi tạo cảnh quan và lựa chọn vật liệu, đảm bảo việc khai thác và sản xuất không dẫn đến cạn kiệt tài nguyên.

Các dự án ‘Rewild’ này bao gồm Khu nghỉ dưỡng sáng tạo DUT18 Carl Turner ở vùng Cotswolds của Anh.

Đáp ứng tiêu chuẩn Passivhaus

Điểm lại 10 giải pháp chống biến đổi khí hậu trong lĩnh vực kiến trúc
Đáp ứng tiêu chuẩn Passivhaus

Kể từ khi ra đời vào năm 1990, tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng Passivhaus trở thành một trong những công cụ để tạo ra kiến trúc bền vững. Bộ tiêu chuẩn này khuyến khích các tòa nhà đạt được độ cách nhiệt và độ kín khí cao, tự động làm mát và sưởi ấm tối thiểu.

Mikhail Riches và Cathy Hawley đã giành Giải thưởng RIBA Stirling năm 2019 nhờ việc thiết kế đáp ứng các tiêu chuẩn của Passivhaus trong dự án nhà ở xã hội Goldsmith Street (ảnh trên). Giải thưởng này cũng là bệ phóng cho nhà thụ động Passivhaus khi trở thành “cơ sở tuyệt vời cho kiến trúc không carbon”.

Thiết kế ngược

Điểm lại 10 giải pháp chống biến đổi khí hậu trong lĩnh vực kiến trúc
Thiết kế ngược

Kiến trúc ngược này đảm bảo tòa nhà có thể được tái cấu trúc ở cuối vòng đời và các thành phần đều được tái sử dụng. Điều này như một vòng tuần hoàn để không có bất kỳ phần nào bị lãng phí, biến mỗi tòa nhà trở thành “nguyên liệu” cho các dự án tiếp theo.

Triodos Bank của RAU Architects và Ex Interior là ví dụ. Một tòa nhà văn phòng với quy mô lớn, bằng gỗ nhiều lớp có thể tái sử dụng được. Hay như gian hàng được xây dựng bởi Overtreders W và Bureau SLA cũng được làm từ vật liệu có thể tái chế.

Một ví dụ khác là gian hàng có thể tái sử dụng cho nhà hát opera Glyndebourne do BakerBrown Studio thiết kế với vật liệu gỗ, sợi nấm và nút chai rượu sâm panh bỏ đi cùng vỏ sò. Những vật liệu này đều có thể tái sử dụng, tái chế và tự phân hủy sinh học.

Việc tạo ra kiến trúc đảo ngược này phù hợp với nền kinh tế tuần hoàn – một hệ thống khép kín, nơi tất cả các vật liệu đều được tận dụng triệt để. Tòa nhà này có thể sử dụng cho các dự án khác khi kết thúc “vòng đời” của mình.

Hay như Encore Heureux, một studio đã dựng lên gian hàng từ những cánh cửa bỏ đi với ý tưởng “phế liệu của người này lại là tài nguyên của người khác”.

Kiến trúc không khai thác

Điểm lại 10 giải pháp chống biến đổi khí hậu trong lĩnh vực kiến trúc
Kiến trúc không khai thác

“Kiến trúc không khai thác” này là thuật ngữ được đưa ra bởi studio nghiên cứu Space Caviar của Ý với luận điểm mỗi công trình hạn chế tối đa những thiệt hại gây ra ảnh hưởng đến con người và trái đất.

“Kiến trúc phi khai thác đặt giả thuyết giả định rằng bất cứ tòa nhà nào cũng gây ra tổn hại không thể phục hồi hoặc phá hủy một nơi nào đó, và điều tốt nhất chúng ta có thể làm với tư cách một KTS là hạn chế thiệt hại gây ra”, đồng sáng lập Space Caviar, Joseph Grima cho biết.

Ý tưởng này được mở rộng hơn nhằm kêu gọi các KTS, nhà thiết kế không nên làm cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên trên trái đất.

Sử dụng phương pháp phỏng sinh học

Điểm lại 10 giải pháp chống biến đổi khí hậu trong lĩnh vực kiến trúc
Sử dụng phương pháp phỏng sinh học

Phỏng sinh học là cách tiếp cận hiệu quả giúp giảm thiểu sử dụng vật liệu cũng như tăng khả năng tái tạo các quá trình có lợi như cách thực vật quang hợp để biến carbon trong khí quyển thành cellulose và các hợp chất khác.

Theo KTS Michael Pawlyn, toàn bộ thành phố có thể ngăn chặn biến đổi khí hậu bằng cách loại bỏ carbon khỏi khí quyển bằng cách bắt chước quá trình khoáng hóa sinh học. Theo đó, các dạng sống như vi sinh vật dưới đại dương biến carbon thành đá vôi và các khoáng chất giàu carbon.

“Chúng ta cần tìm cách sử dụng các vật liệu hấp thụ carbon ra khỏi khí quyển và hoàn toàn có thể học hỏi từ chính sinh học để thiết kế môi trường xây dựng có tác động tích cực”.

Kiến trúc phục hồi

Điểm lại 10 giải pháp chống biến đổi khí hậu trong lĩnh vực kiến trúc
Kiến trúc phục hồi

Kiến trúc phục hồi là giai đoạn tiếp theo của quá trình ‘xanh hóa’ kiến trúc, tác động tích cực đến môi trường. Cũng theo nhà KTS phỏng sinh học Pawlyn, đây chính là cách kiến trúc có thể giải quyết được nhiều thách thức môi trường ngày nay, và kiến trúc nếu chỉ giảm nhẹ những tiêu cực thì chưa đủ xa.

Studio của ông, Exploration Architecture, đã chứng minh lý tưởng này thông qua Dự án Rừng Sahara ở Qatar (ảnh trên) – một nhà kính làm mát bằng nước biển tái tạo theo cơ chế sinh học của bọ cánh cứng sương mù Namibia để thu hoạch nước ngọt trên sa mạc. Bất kỳ lượng nước dư thừa nào nó tạo ra đều được sử dụng để tái tạo cảnh quan xung quanh.

Trang bị thêm

Điểm lại 10 giải pháp chống biến đổi khí hậu trong lĩnh vực kiến trúc
Trang bị thêm

Việc bổ sung thêm hoặc nâng cấp các thiết bị nhằm cải thiện hiệu suất năng lượng hoặc hiệu suất nhiệt ở mỗi tòa nhà, giảm sự phụ thuộc vào hệ thống sưởi và làm mát cũng là yếu tố góp phần tạo nên kiến trúc bền vững. Bằng cách ưu tiên cải tạo so với việc phá bỏ, các KTS có thể tận dụng lại vật liệu, đồng nghĩa không phát thải thêm carbon.

Bộ đôi KTS người Pháp Lacaton & Vassal là những người tiên phong trong lĩnh vực “Retrofitting” với phương châm “cam kết về một kiến trúc phục hồi”.

Ngoài ra, Sarah Wigglesworth cũng đã chứng minh phương thức trang bị thêm trong cuộc đại tu gần đây đối với ngôi nhà làm từ rơm (ảnh trên) của cô đã giảm được tới 62% lượng khí thải carbon dioxide hàng năm.

Hay KTS Pliers Taylor đã trang bị thêm cho ngôi nhà của mình bằng phần mở rộng bằng gỗ, biến ngôi nhà của mình trở thành “ngôi nhà siêu cách nhiệt và tiết kiệm năng lượng nhất có thể” bằng cách nâng cấp lớp áo bên ngoài theo tiêu chuẩn của Passivhaus.

Thành lập các nhóm hành động vì khí hậu

Điểm lại 10 giải pháp chống biến đổi khí hậu trong lĩnh vực kiến trúc
Thành lập các nhóm hành động vì khí hậu

Không chỉ thông qua các giải pháp cụ thể cho mỗi dự án mà chính KTS cũng nên liên kết với nhau để chia sẻ các sáng kiến, nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu. Đi đầu ngành là Architects Declare, một nhóm các công ty kiến ​​trúc từng đoạt giải thưởng Stirling, đã phát động để kêu gọi tất cả các KTS ở Vương quốc Anh áp dụng “sự thay đổi trong hành vi”.

Một ví dụ khác là nhóm Architects Climate Action Network (ACAN) có trụ sở tại Vương quốc Anh, đang vận động hành lang cho những luật lệ khắt khe hơn ở Vương quốc Anh. Ví dụ như phát động một chiến dịch yêu cầu thể hiện quy chuẩn về carbon và thành lập chi nhánh hỗ trợ sinh viên những người đang lên tiếng về việc cách giảng dạy cẩu thả vấn đề khí hậu trong các trường kiến trúc.

Biên dịch | Vũ Hương (Nguồn: Dezeen)

XEM THÊM: