Nằm trong số 21 ngôi nhà được triển lãm Die Wohnung giới thiệu vào năm 1927 ở Stuttgart, Đức, Nhà 14 và 15 là một công trình thể nghiệm quan trọng của KTS Le Corbusier, góp phần định hình quan điểm kiến trúc của vị KTS tài hoa này mà ngày nay chúng ta được biết đến với tên gọi phong cách kiến trúc hiện đại.

Thông tin công trình:

  • Công trình: Nhà 14 và 15
  • Kiến trúc sư: Le Corbusier, Pierre Jeanneret
  • Địa điểm: Stuttgart, Đức
  • Năm hoàn thành: 1927
  • Nhiếp ảnh: Hassan Bagheri
Kiến trúc kinh điển: Nhà 14 và 15 Weissenhof-Siedlung | KTS Le Corbusier và Pierre Jeanneret

Công trình dành cho hai gia đình ở Stuttgart (Đức), gọi là Nhà 14 và 15, được thiết kế theo Phong cách Quốc tế bởi KTS Le Corbusier. Công trình này là một hình mẫu quan trọng trong quá trình phát triển và thể nghiệm quan điểm kiến trúc của KTS người Thụy Sĩ, và những đặc điểm đó đã tạo ra cuộc cách mạng cho kiến trúc ở thế kỷ 20. 

Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, điều kiện kinh tế không cho phép những thiết kế kiến trúc xa xỉ. Để phù hợp với thời thế, Deutscher Werkbund – một tổ chức tập hợp các nghệ sĩ, nhà thiết kế và KTS ở Đức đã ủy thác cho những KTS hàng đầu như Walter Gropius, Peter Behrens và Le Corbusier trình bày một hình thức kiến trúc mới theo hướng hiện đại. Việc hoàn thành Weissenhof Estate (1) đã đánh dấu sự ra đời của triển lãm Die Wohnung (The Home) năm 1927.

Sự kiện này cho phép các nhà bảo trợ có thể tự trải nghiệm một tầm nhìn mới về xã hội thông qua kiến trúc dựa trên ý tưởng tiết kiệm chi phí, đơn giản hóa việc quản lí nhà cửa và cải thiện điều kiện sống. Ludwig Mies van der Rohe, người điều phối sự kiện thừa nhận rằng một triển lãm về kiến trúc Hiện đại sẽ thiếu đi độ tin cậy nếu như không có sự tham gia của Le Corbusier. Le Corbusier là người có tầm ảnh hưởng cực kỳ lớn nhờ vào các bài công bố ý tưởng ở tập sách “Vers une Architecture” và L’Esprit Nouveau (tạm dịch: “Hướng đến một nền kiến trúc” và “Tinh thần mới”). Ngày 05/10/1926, Mies van der Rohe đã viết thư mời Le Corbusier và người họ hàng Pierre Jeanneret thiết kế hai khu nhà riêng biệt cho những gia đình trung lưu, trí thức. Mies cũng đã đóng góp 4 thiết kế nhà cho sự kiện này. 

Kiến trúc kinh điển: Nhà 14 và 15 Weissenhof-Siedlung | KTS Le Corbusier và Pierre Jeanneret

Le Corbusier và Pierre Jeanneret cũng như những KTS liên quan khác được cung cấp một hướng dẫn chiến lược về vị trí, kích thước, ngân sách và tổ chức của mỗi căn nhà. Những KTS ở Pháp đang bận rộn chuẩn bị phương án Hội Quốc Liên(2), gần như không có thời gian đến Stuttgart trong suốt quá trình thiết kế và thi công. Sau cùng, họ gửi Alfred Roth, một trong số 2 nhân viên đến công trường với tư cách KTS nhà ở. Hội đồng đã thất vọng về đề xuất thiết kế ban đầu, không chỉ với thiết kế của Le Corbusier và Pierre Jeanneret đã nộp, mà còn với những thiết kế của các KTS khác.

Bên cạnh việc chi tiêu vượt ngân sách và các vi phạm về nguyên tắc, các đề xuất thiết kế đều tốn nhiều không gian hơn những gì hội đồng đã dự định. Do vấn đề ngân sách và yêu cầu giảm bớt diện tích xây dựng 30-40%, Le Corbusier và Pierre Jeanneret đã đề xuất thiết kế lại một trong hai căn nhà, tách thành hai nhà ở dính liền trên cùng diện tích đất so với một ngôi nhà ban đầu. Hai khu nhà này sau này được biết đến với tên gọi Nhà 14 và 15. 

Tổ chức Deutscher Werkbund tuy đánh giá cao các ngôi nhà nhỏ hơn nhưng vẫn chưa thỏa mãn nên đã thuyết phục các KTS rằng chỉ cần một đơn vị nhà ở. Tuy nhiên, Le Corbusier không muốn thương lượng. Le Corbusier cứng nhắc hơn những cộng sự người Đức. Ông có tiếng nói hơn với hội đồng so với những KTS khác, do Mies sợ rằng ông sẽ rút ra khỏi dự án nếu bị ràng buộc quá nhiều.

Kiến trúc kinh điển: Nhà 14 và 15 Weissenhof-Siedlung | KTS Le Corbusier và Pierre Jeanneret

Cả hai cấu trúc nhà đều sử dụng bê tông gia cố để thể hiện những luận điểm trong tuyên ngôn 5 điểm của Le Corbusier: pilotis (dùng cột để nâng công trình lên trên mặt đất), vườn trên mái, mặt bằng tự do, cửa sổ dài và mặt đứng tự do. Một điểm đổi mới quan trọng của công trình là không gian sống mở và chuyển đổi linh hoạt, có thể được chia nhỏ thành nhiều khoang ngủ có vách ngăn trượt; tương tự, giường ngủ có thể được đẩy ra từ tủ quần áo lớn được tích hợp sẵn. Đối với triển lãm, thực tế là đã có hai đơn vị nhà có mặt bằng tương tự, vừa là không gian sống cho ban ngày, vừa là không gian sống cho ban đêm. Trớ trêu thay, ý định này đã bị quên lãng và không được giới thiệu trong buổi khai mạc triển lãm Die Wohnung. Le Corbusier và Pierre Jeanneret cũng không có mặt ngày hôm đó.

Kiến trúc kinh điển: Nhà 14 và 15 Weissenhof-Siedlung | KTS Le Corbusier và Pierre Jeanneret

Cấu trúc nhà gồm có 3 tầng. Cả hai đơn vị được sắp xếp gần như đối xứng và mỗi bên được phục vụ riêng bởi một cầu thang trung tâm được xây bên ngoài. Ở lối vào tầng trệt là dãy trụ đỡ cho khối nhà ở trên. Bên trong là sảnh vào có phòng đựng áo choàng, buồng đốt, hầm than, phòng giặt ủi, phòng người giúp việc và kho lưu trữ. Tầng tiếp theo là tầng sinh hoạt. Ở đây có phòng ăn được đặt phía sau cầu thang, còn nhà bếp và nhà tắm nằm ở rìa phía xa.  Phần lớn mặt bằng được lấp đầy bởi không gian nghỉ ngơi và sinh hoạt rộng rãi, thoải mái với ánh sáng tự nhiên dồi dào nhờ vào cửa sổ băng trên mặt tiền. Tầng mái gồm có một sân vườn ngoài trời và sân thượng tắm nắng. Ngoài ra, một điểm đáng lưu ý là thư viện và khu học tập được giấu sau các cầu thang; nhờ vào vị trí của phòng nên người dùng có thể làm việc đến đêm muộn mà không làm phiền đến người ở tầng bên dưới.

Kiến trúc kinh điển: Nhà 14 và 15 Weissenhof-Siedlung | KTS Le Corbusier và Pierre Jeanneret

Trong số 21 thiết kế của 17 KTS, Nhà 14 và 15 là thiết kế thu hút nhiều sự quan tâm nhất, nhận được những đánh giá cả tích cực lẫn tiêu cực. Trong khi các KTS cố gắng kiến tạo một hình mẫu tiến bộ về nhà ở, nhiều nhà phê bình nhận ra vài điểm thiếu thực tế. Ví dụ, hành lang hẹp 27.5 inch (tương đương 69.85 cm) ở tầng sinh hoạt được cho là bất tiện và kỳ lạ với khách viếng thăm. Bên cạnh đó, phòng người giúp việc nhỏ đến mức được cho là không sử dụng được, vấn đề này cũng xảy ra ở nhiều căn nhà khác. Trong buổi triển lãm, Erna Meyer, nhà tư vấn về kinh tế gia đình và thiết kế nhà bếp cảm thấy rằng thiết kế của  Le Corbusier và Jeanneret là tệ nhất trong cụm nhà được xây của dự án. Bà đã thất vọng hỏi “ông ta nghĩ kiến trúc của kỹ sư là như thế này sao?” Một số nhà phê bình khác cho rằng những cửa sổ lớn phù hợp với khí hậu vùng Địa Trung Hải hơn là ở Stuttgart.

Sau chiến tranh thế giới thứ hai, các ngôi nhà ở Weissenhof-Siedlung đã bị mục nát. Tuy nhiên, sau rất nhiều nỗ lực phục hồi, giờ đây các công trình được bảo vệ như những di tích lịch sử. Đặc biệt, Nhà 14 và 15 đã trở thành một bảo tàng để du khách có thể tìm hiểu về giai đoạn phát triển này và được tham quan phần nội thất mà đáng lẽ sẽ được xây dựng.

Nhà là một “cỗ máy để ở” thực sự, Le Corbusier đã hình dung kiến trúc được thiết kế với sự chính xác và logic tương tự như những chiếc ô tô và máy bay. Nhà 14 và 15 đã mô tả một cách tuyệt đối nguyên tắc này, từ đó đưa ra những điểm hiệu quả và khả thi mà nhiều người cho là thiếu thực tế. Triển lãm Die Wohnung vừa là bài học kinh nghiệm quý báu về phong cách Hiện đại, vừa là khoảnh khắc quan trọng trong việc hình thành Phong cách Quốc tế. Công trình được xây dựng giữa giai đoạn tuyên ngôn “Vers une Architecture” (1923) và sự hoàn thành của Villa Savoye (1931), Nhà 14 và 15 của Le Corbusier là bước đầu tiên cho tầm nhìn cách mạng về tương lai của kiến trúc.

Kiến trúc kinh điển: Nhà 14 và 15 Weissenhof-Siedlung | KTS Le Corbusier và Pierre Jeanneret

Chú thích: 

(1) Weissenhof Estate (hay còn gọi là Weissenhof-Siedlung hoặc Weißenhofsiedlung): là một cụm nhà ở được xây dựng cho triển lãm Deutscher Werkbund năm 1927 ở Stuttgart.

(2) Hội Quốc Liên (The League of Nations): là một tổ chức quốc tế được thành lập sau Hội nghị Hòa bình Paris, năm 1919.

Biên dịch | Anh Tuấn (Nguồn: Archdaily)

XEM THÊM: