Không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng những nhu cầu tối thiểu của các nhà khoa học đến phục vụ nghiên cứu mà những công trình ở đây ngày càng được chú trọng về mặt thẩm mỹ, “chăm sóc” cả cảm xúc của con người.

Đừng nghĩ ở Nam Cực, kiến trúc đơn thuần chỉ đáp ứng yếu tố thời tiết!

Năm 1773, James Cook đã đi vòng quanh khám phá Nam Cực, đây cũng là đại diện cho cuộc “chạm trán’” đầu tiên của loài người với lục địa này. Kể từ đó, đã có không ít những cuộc thám hiểm, các nhà khoa học và chính phủ tìm đến khai thác và nghiên cứu vùng Nam bán cầu. Mặc dù không có cư dân sinh sống thường xuyên nhưng lục địa khắc nghiệt quanh năm toàn băng này vẫn có từ 1000 – 5000 người sinh sống mỗi năm ở các trạm nghiên cứu phân bố rải rác. Với thực tế khắc nghiệt của việc xây dựng trên lục địa, tính thẩm mỹ và sáng tạo của kiến trúc vẫn là ý tưởng muộn màng trong những khu định cư ở Nam cực cho đến những năm gần đây. Tuy nhiên, ngày nay, khung cảnh kiến trúc tại đây đang dần trở thành mối quan tâm đặc biệt, không chỉ còn đáp ứng những nhu cầu cơ bản nhất của con người.

Đừng nghĩ ở Nam Cực, kiến trúc đơn thuần chỉ đáp ứng yếu tố thời tiết!

Đặc trưng những khu định cư ở nơi băng tuyết bao phủ này hầu hết là kiểu hình học ngẫu hứng, thường được ốp gỗ ngoài và cách nhiệt bằng nỉ, đã hình thành từ nhiều thập kỷ kể từ khi những nhà thám hiểm người Anh đặt chân đến vào năm 1902. Căn cứ vào điều kiện khắc nghiệt ở Nam Cực, nơi nhiệt độ có thể giảm xuống tới -51 độ C và vận tốc gió 100 dặm/giờ, thách thức đặt ra cho những tòa nhà ở cực Nam là độ bền. Ví dụ, Trạm Nghiên cứu Halley của Hiệp hội Hoàng gia xây dựng năm 1956 chỉ tồn tại được hơn 10 năm và không thể chống chịu trước sức gió và nhiệt độ khắc nghiệt. Đến năm 1968, với kết cấu thép thay thế, Halley II cũng chỉ kéo dài đến năm 1973. Những phiên bản Halley sau đó cũng sớm chịu chung số phận “đoản mệnh” với độ bền lần lượt là 11, 9 và 15 năm.

Đừng nghĩ ở Nam Cực, kiến trúc đơn thuần chỉ đáp ứng yếu tố thời tiết!
Đừng nghĩ ở Nam Cực, kiến trúc đơn thuần chỉ đáp ứng yếu tố thời tiết!
Đừng nghĩ ở Nam Cực, kiến trúc đơn thuần chỉ đáp ứng yếu tố thời tiết!

Kể từ năm 1959, Hiệp ước Nam Cực (ban đầu được ký kết bởi 12 quốc gia lớn) tuyên bố lục địa này là khu vực phi quân sự, chỉ dành cho nghiên cứu khoa học. Trong những thập kỷ sau đó, lượng lớn các nhà khoa học đến đây được giao nhiệm vụ và năng lực ngày càng phức tạp đã tạo ra sự phát triển trong cảnh quan kiến trúc. Nam Cực, lục địa duy nhất không có dân bản địa mỗi năm đón khoảng 1000 – 5000 lượt người bắt đầu đòi hỏi kiến trúc đáp ứng nhu cầu và cảm xúc thay vì là một đơn vị nhà chỉ để nghiên cứu.

Mang tính biểu tượng nhất trong số này là Halley VI, cơ sở mới của Cơ quan Khảo sát Nam Cực của Anh, được thiết kế bởi Hugh Broughton Architects. Với vẻ ngoài nổi bật, gần như kiểu Archigram, khác biệt hơn so với các căn cứ tạm bợ khác trên mặt băng, Halley VI được đặt các cột thủy lực, cho phép đứng vững vàng trước tác động của thời tiết.

Đừng nghĩ ở Nam Cực, kiến trúc đơn thuần chỉ đáp ứng yếu tố thời tiết!
Đừng nghĩ ở Nam Cực, kiến trúc đơn thuần chỉ đáp ứng yếu tố thời tiết!
Đừng nghĩ ở Nam Cực, kiến trúc đơn thuần chỉ đáp ứng yếu tố thời tiết!
Đừng nghĩ ở Nam Cực, kiến trúc đơn thuần chỉ đáp ứng yếu tố thời tiết!

Trích dẫn trên tờ The New York Times, KTS trưởng phụ trách dự án, Broughton, đã trả lời những thắc mắc về công trình này: “Trước đây, các công trình chỉ nhằm mục đích chống chọi thời tiết nhưng giờ đây chúng còn sử dụng kiến trúc như một phương tiện cải thiện sức khỏe và hiệu quả hoạt động”. Quan điểm này của ông cũng được tiếp thu trong quá trình tái phát triển Cơ sở Scott của New Zealand và Cơ sở nghiên cứu Juan Carlos 1 của Tây Ban Nha.

Một nỗ lực khác trong việc đưa kiến trúc phục vụ nhu cầu, cảm xúc của con người ở lục địa lạnh lẽo này là Trạm nghiên cứu Comandante Ferraz với kiểu dáng bắt mắt của Brazil, bắt đầu đưa vào hoạt động tháng 1 năm 2020. Công trình này được thiết kế bởi Công ty Estudio 41, thay thế cho cơ sở trước đó đã bị hỏa hoạn thiêu hủy năm 2012. Cấu trúc được thiết kế thành 2 tòa nhà, một khu thí nghiệm và một khu sinh hoạt, được tờ The New York Times tán dương “có thể nhầm lẫn với một bảo tàng nghệ thuật của khách sạn boutique nào đó”.

Đừng nghĩ ở Nam Cực, kiến trúc đơn thuần chỉ đáp ứng yếu tố thời tiết!
Đừng nghĩ ở Nam Cực, kiến trúc đơn thuần chỉ đáp ứng yếu tố thời tiết!

Sự tiến hóa trong hình thức kiến trúc trên khắp Nam Cực cũng khéo léo kết hợp các cấu trúc. Trong khi thiết kế của Broughton cho trạm nghiên cứu của Anh và Tây Ban Nha tập trung vào những tòa nhà mô-đun xây dựng theo từng giai đoạn thì bof architekten – Trạm được thiết kế cho Trung tâm Nghiên cứu Nam Cực và Đại dương Quốc gia của Ấn Độ tích hợp các container vận chuyển được sử dụng để vận chuyển vật liệu vào chính thiết kế.

Những ý tưởng này rất quan trọng bởi chuỗi cung ứng nguyên liệu cho các cơ sở này chỉ kéo dài trong 3 tháng hè. Thậm chí, những hình thức kiến trúc ở Nam Cực còn được góp mặt tại triển lãm Venice Biennale năm 2014, trở thành lục địa đầu tiên có mặt tại siêu sự kiện nghệ thuật và văn hóa quốc tế hơn 100 năm tuổi.

Đừng nghĩ ở Nam Cực, kiến trúc đơn thuần chỉ đáp ứng yếu tố thời tiết!

Hiện nay, có trên 70 trạm nghiên cứu thường trực trên khắp Nam Cực, đại diện cho 29 quốc gia và dự kiến sẽ còn tăng lên nữa. Mặt khác, điều khoản cấm khai thác khoáng sản ở lục địa này có thể bị bãi bỏ sau năm 2048 sẽ mở ra hàng loạt vùng trũng cho các cơ sở khoan và khai thác, cùng với một số kiểu kiến trúc mới khác. Biến đổi khí hậu cũng mang đến những tác động nhất định cho lục địa, như băng tan, lộ ra nhiều vùng đất và khoáng sản mới. Ngay cả khi Hiệp ước Nam Cực vẫn giữ nguyên và việc khai thác khoáng sản vẫn bị cấm thì vẫn không tránh khỏi việc các nhà khoa học sử dụng ngày càng nhiều tự động hóa và robot trên lục địa, ảnh hưởng rõ ràng lên kiến trúc khu vực.

Đừng nghĩ ở Nam Cực, kiến trúc đơn thuần chỉ đáp ứng yếu tố thời tiết!

Đã qua rồi thời của những ngôi nhà có tuổi thọ 10 năm – kiến trúc mới của Nam Cực đang trở thành vấn đề “nóng”. Liệu kiến trúc tương lai của lục địa băng này có thể là một dòng không ngừng phát triển của các đơn vị in 3D, sử dụng các vật liệu thu được từ chính môi trường hay không? Các nhà thiết kế và kiến trúc sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong cảnh quan thay đổi lục địa, đáp ứng ngày càng nhiều nhu cầu của con người, động vật hoang dã, robot, khoa học và khí hậu.

Biên dịch | Vũ Hương (Nguồn: Archdaily)

XEM THÊM: