Sử dụng vật liệu tái chế cho xây dựng được xem là xu thế tất yếu trong sự phát triển mạnh mẽ của kiến trúc hiện đại.

Tất cả các tòa nhà đều có tuổi thọ giới hạn và chúng thường rơi vào trường hợp vẫn có những bộ phận còn sử dụng được hoặc có thể tận dụng để sử dụng mới sau khi phá dỡ. Theo KTS Michael Ashby, tuổi thọ của một tòa nhà được xác định bởi một trong sáu yếu tố: tình trạng vật chất; chức năng; cân nhắc kỹ thuật, kinh tế, pháp lý và mong muốn của chủ sở hữu. Trong đó yếu tố tình trạng vật chất có tác động quan trọng đến khả năng cân nhắc có thể tái sử dụng vật liệu xây dựng hay không. Tuy nhiên, thông thường hầu hết các KTS thường bỏ qua điều đó, họ chỉ tập trung vào thực tại sử dụng mà ít tính xa hơn đến việc tận dụng tái chế vật liệu xây dựng cho sau này.

Tuy nhiên, hiện nay mọi thứ dường như đang dần thay đổi nhờ việc họ đã nhận thức được khối lượng chất thải phá dỡ đang ngày càng tăng. Theo Cục Bảo vệ môi trường Hoa Kỳ, hơn 600 triệu tấn chất thải xây dựng và phá dỡ (CDW) đã được tạo ra vào năm 2018, nhiều hơn gấp đôi lượng chất thải rắn đô thị (MSW). Theo thống kê, các mảnh vụn xây dựng và phá dỡ được gửi đến các bãi chôn lấp đã tăng gần 11,5 triệu tấn từ năm 2015 đến năm 2018. Do đó, như một sự tất yếu, xu hướng tận dụng các vật liệu xây dựng cũ đã được triển khai mạnh mẽ hơn. Năm 2018, số lượng CDW được chuyển sang tái chế để sản xuất ra các sản phẩm mới là 131,6 triệu tấn, gần ngang bằng với lượng chôn lấp (143,8 triệu tấn). Được biết, các mảnh vụn được tái sử dụng chủ yếu để làm cốt liệu (một thành phần chính trong bê tông) cũng tăng 19,4 triệu tấn trong khoảng thời gian ba năm đó và lên tới 313 triệu tấn vào năm 2018, cao hơn gấp đôi so với lượng được chôn lấp.

Từ đó, các hoạt động tận dụng, tái sử dụng các chất thải xây dựng để tạo ra các sản phẩm mới ngày càng phổ biến. Ví dụ như công ty Eco Relics có trụ sở tại Jacksonville, Fla đã có chương trình dự trữ các vật liệu xây dựng bị dỡ bỏ thông qua việc mua hoặc được tặng, sau đó họ sẽ điều phối, xử lý để tận dụng cho những công trình kiến trúc mới. Công ty chủ yếu lưu trữ các sản phẩm gỗ (gỗ xẻ, gỗ cứng, ván sàn), gạch, cửa ra vào, cửa sổ và đồ sắt trang trí,…

Công ty Brick + Board cũng có hoạt động tương tự như Eco Relics khi cung cấp những cấu trúc, kiện trang trí bằng gỗ và gạch được tái chế từ những công trình cũ. Với những nguyên tắc nghiêm ngặt về đánh giá chất lượng hao mòn từ vật liệu cũ được tái chế, các công ty tái chế đã cho khách hàng thấy rằng “họ không hề sản xuất ra các công trình như trước đây mà nó còn hoàn toàn mới với nhiều ưu điểm vượt trội”. Điều đó đã được chứng tỏ qua các công trình với vật liệu xây dựng tái chế nhưng đem đến chất lượng vượt trội hơn so với các sản phẩm mới hiện nay.

Nỗ lực chuyển đổi chất thải xây dựng và tái chế chúng thành các sản phẩm hữu ích cũng đã truyền cảm hứng cho sự ra đời của các công ty chuyên biệt. Chẳng hạn như sự ra đời của công ty StoneCycling có trụ sở tại Amsterdam là một công ty chuyên tái chế vật liệu cũ. Họ nổi tiếng khi biến các mảnh vụn từ công trình xây dựng cũ tạo thành các khối xây dựng mới. Sự phát triển nhanh chóng của họ nhằm đáp ứng xu hướng, nhu cầu mới của xã hội, những viên gạch tái chế của họ đang xuất hiện ngày càng nhiều trong các dự án quốc tế hơn. Một trong số các dự án của họ là một tòa nhà lớn hiện đang được xây dựng ở New York, công trình là đại diện cho việc tái sử dụng các mảnh vụn cũ được tái chế.

Không chỉ được tận dụng để tạo nên những cấu trúc thô mộc, hoạt động này còn được tận dụng vào trong nội thất. Cụ thể là công ty thiết kế Jorge Diego Etienne có trụ sở tại Mexico đã thiết kế ra “Tempo”, một bộ sưu tập đồ nội thất được làm từ chất thải gỗ cho công trình xây dựng nhà ở công cộng. Dự án được tiến hành với sự hợp tác của Jorge Diego Etienne và Fábrica Social de Techo AC (một tổ chức phi lợi nhuận chuyên xây dựng nhà ở khẩn cấp cho cộng đồng).

Tương tự như vậy, hòa cùng với xu hướng chung, nhà thiết kế Singh Intrachooto cũng sáng tạo ra đồ nội thất từ các mảnh vụn xây dựng. Công ty của ông với tên gọi là Osisu (có trụ sở tại Bangkok) đã dựa trên những cơ sở vật chất và kích thước cụ thể của các phế liệu để tạo ra một dự án nội thất “mới toanh” và tiện dụng. Ví dụ: thiết kế Stool được Osisu hợp tác phát triển cùng công ty kiến trúc ArchitectKidd trong dự án công trình xây dựng phòng trưng bày Lightmos ở Bangkok. Theo đó, mặt tiền của tòa nhà được xây dựng bằng các tấm nhôm tổng hợp màu trắng được đục các lỗ có đường kính khác nhau, vì vậy nhà thiết kế Intrachooto đã tận dụng các vòng tròn còn lại của vật liệu làm chỗ ngồi cho ghế đẩu, bọc chúng trong gỗ xây dựng từ phế thải tái chế. Sự kết hợp này đã thể hiện rõ ràng lợi ích của việc hợp tác nhịp nhàng giữa một công trình xây dựng với một thiết kế tái chế từ chất thải của công trình xây dựng đó.

Tuy nhiên, một vấn đề tác dụng ngược, đáng lo ngại khác đang xảy ra là việc lạm dụng các vật liệu tái chế dẫn đến những dự án có giá trị lịch sử và văn hóa bỗng nhiên trở thành mục tiêu cho việc khai thác vật liệu tái chế. Ví dụ như nhiều nhà cổ được xây dựng từ thế kỷ 19 ở phía Tây thành phố Baltimore đang được san bằng để lấy các vật liệu có giá trị (một trong số các vật liệu nhà cổ đang được tái chế lại để làm đồ nội thất mới). Điều đó thật đáng buồn khi phải chứng kiến những giá trị cổ xưa – minh chứng của thời gian về văn hóa kiến trúc đang dần bị phá bỏ và được sử dụng với nhiều mục đích khác. Tuy nhiên theo một số thông tin khác, phần lớn các ngôi nhà bị phá dỡ là do chúng đã quá đổ nát, không thể tái sử dụng thêm nữa.

Như vậy, theo một quy luật tất yếu, một ngày nào đó, các tòa nhà rồi sẽ phải hỏng hóc, cũ náthay vì cố lưu giữ chúng mà trong trí nhớ chúng ta là những công trình tồi tàn không thể sử dụng thì nên mạng lại sức sống mới cho chúng với những công trình mới, hiện đại hơn.

Biên dịch | H.N (Nguồn: Architectmagazine)

XEM THÊM: