Người đồng sáng lập Lacaton & Vassal, KTS Jean-Philippe Vassal, chủ nhân của Giải thưởng Kiến trúc Pritzker năm 2021 đã có cuộc trao đổi với Dezeen. Ông tin rằng các tòa nhà nên được cải tạo thay vì phá bỏ: “Chỉ cần cố gắng sửa chữa và bổ sung những gì còn thiếu, bạn sẽ cảm thấy thích thú hơn nhiều so với việc xây dựng lại sau khi phá dỡ”.

PV: Ông thường đặt cho mình những câu hỏi gì khi thực hiện công việc liên quan đến kiến trúc?

KTS Jean-Philippe Vassal: Tôi luôn tự hỏi một người KTS ngày nay có vai trò gì, những vấn đề mà chúng ta có thể giải quyết với tư cách KTS là gì, một số ví dụ như về chất lượng cuộc sống, sự thoải mái, tiện nghi, phá cách, tính kinh tế và tính bền vững… Liệu công việc của chúng ta chỉ dừng lại ở các thành phố lớn? Và làm thế nào chúng ta có thể sáng tạo trong mọi tình huống?

Bộ đôi KTS Anne Lacaton (trái) và Jean-Philippe Vassal (phải)

PV: Với dự án cải tạo 530 căn hộ ở Pháp, ông đã tiếp cận như thế nào với một công trình có quy mô lớn như vậy?

KTS Jean-Philippe Vassal: Quy mô chỉ tồn tại nếu bạn ở mãi trong văn phòng của mình và cố gắng vẽ công trình trên giấy. Nhưng ngay khi bạn đến tận nơi, gõ cửa và nói chuyện với những người đang sinh sống trong tòa nhà, lúc đó sẽ không còn quy mô nào nữa. Bởi trên thực tế, mỗi lần chúng tôi nói chuyện với họ và lặp lại điều đó 530 lần, chúng tôi chỉ cần cố gắng cải tạo tốt cho một căn hộ và tiếp tục lặp lại nó 530 lần, thì sẽ hoàn thành được dự án.

Chúng tôi rất tin tưởng vào cách làm việc không quá chú trọng vào tổng thể mà là phải đi vào chi tiết.

Nếu chúng ta cố gắng cải tạo tốt nhất cho mỗi căn hộ, ví dụ như tạo thêm không gian vườn cây, ban công, bảo trì lại hệ thống điện, thay thang máy mới, quan tâm đến tất cả những thứ đó thì chất lượng cuộc sống chắc chắn sẽ cải thiện và đó chỉ là hệ quả tất yếu.

Nó có giá trị thiết thực đối với 530 căn hộ và những người sống trong đó, nhưng hãy tưởng tượng chúng ta làm điều đó với cả thành phố thì nó sẽ giá trị hơn rất rất nhiều lần và đơn giản là hãy làm tốt những việc nhỏ nhất cho đến khi hoàn thành cả một công trình.

Chúng tôi thực sự tin tưởng vào cách làm việc này, không còn là sự hoành tráng, to tát mà quên đi các chi tiết nhỏ. Chúng ta tiếp cận dự án từng bước một, theo từng trường hợp cụ thể, quan tâm đến từng hoàn cảnh khác nhau, chú ý đến đối tượng sử dụng, đến công trình, cây xanh trong công trình, chú ý đến những bụi hoa hồng trên ban công và cố gắng toàn tâm cho những việc nhỏ đó, rồi hẵng nghĩ đến bền vững và kinh tế.

PV: Có phải ông đã đến nói chuyện với những người sống trong tòa nhà trước khi ra ý tưởng thiết kế?

KTS Jean-Philippe Vassal: Chủ đầu tư hỏi chúng tôi sẽ làm gì với tòa nhà này. Có lẽ họ đã tưởng tượng rằng chúng tôi sẽ phá dỡ nó, nhưng mọi người sống trong tòa nhà lại không muốn điều đó. 10 năm qua, chủ đầu tư đã không xem xét đến tòa nhà và nó có rất nhiều vấn đề cần khắc phục.

Do đó, đầu tiên chúng tôi muốn quan sát, lắng nghe dân cư trong công trình và tự hỏi mình rằng, vấn đề ở đây là gì? Còn thiếu cái gì? Chủ đầu tư thì lại ở rất xa toà nhà và hầu hết họ không bao giờ đến gặp và nói chuyện trực tiếp với cư dân. Vì vậy, khi bạn bắt đầu nói chuyện và thảo luận với cư dân thì bạn sẽ có cho mình những ý tưởng và biết phải làm gì tiếp theo.

PV: Ông có thể nói rõ về ý tưởng trong việc cải tạo 530 căn hộ này không?

KTS Jean-Philippe Vassal: Chúng tôi nghĩ ý tưởng bắt đầu từ chính cư dân, từ sự tự do mà mỗi người có thể có trong căn hộ của riêng mình và sau đó tiếp tục với các không gian công cộng mà họ có thể gặp gỡ bạn bè, họp mặt, tổ chức các buổi hội thảo,…

Trong những căn hộ mà chúng tôi đã cải tạo, chúng tôi vô cùng ngạc nhiên trước sức sáng tạo của cư dân

Bạn có thể cho rằng một căn hộ có một hoặc hai phòng ngủ cùng với phòng khách, phòng tắm, nhà bếp và bạn có thể sắp xếp, bố trí chúng hợp lý. Nhưng có lẽ thêm một không gian dành cho một thứ mà bạn không thể định nghĩa trước chức năng của nó thì đó là sự tự do, có thể là dãy hàng lang được mở rộng hơn, các cửa sổ nhỏ được thay bằng những tấm kính lớn để nhận nhiều ánh sáng hơn… Không gian bổ sung này mang lại nhiều sức chứa hơn, linh hoạt hơn, có thêm không gian để mời thêm nhiều bạn bè hơn, để bắt đầu làm vườn, có khả năng đón được nhiều ánh nắng hơn vào buổi sáng.

Tất cả những không gian này đều mang đến những điều mới mẻ cho cư dân và chúng tôi thực sự tin tưởng cư dân có thể sử dụng tốt chúng. Chúng tôi không biết họ dùng vào mục đích gì, vì đó là cuộc sống của họ, không phải của chúng tôi, nhưng hầu hết những gì chúng tôi nhìn thấy đều vô cùng ngạc nhiên trước sự sáng tạo của cư dân.

PV: Cải tạo thay vì phá dỡ rõ ràng là một phương pháp thân thiện với môi trường hơn, nhưng một số KTS có lẽ chỉ thích đập bỏ và bắt đầu lại mọi thứ. Vậy đó có phải là thách thức buông bỏ cái tôi của KTS?

KTS Jean-Philippe Vassal: Nếu tôi là một KTS trong những năm 60 hoặc 50, tôi đã không cải tạo lại những khối khổng lồ này ở xung quanh các thành phố. Nhưng giờ đây, cư dân đã sống 40 năm ở toà nhà và chúng tôi biết rằng rất khó để tìm được căn hộ quanh Paris. Có hơn 200.000 gia đình đang tìm kiếm một căn hộ với giá cả phải chăng nhưng điều đó ngày càng trở nên khó khăn hơn.

Chúng tôi cố gắng nhìn nhận vấn đề ở một góc độ khác. Nếu một công trình hiện có và bạn cải tạo thêm 50% nữa, bạn sẽ có 1,5. Nhưng nếu bạn phá bỏ và xây dựng lại thì bạn chỉ có 1, thậm chí ít hơn vì trên thực tế, phá dỡ sẽ tốn kém hơn rất nhiều việc cải tạo lại. Vì vậy, đó là điều chúng tôi luôn muốn hướng tới, một thử thách mới với chúng tôi, với các KTS, bởi vì chúng ta không thể cùng một lúc đánh giá toàn bộ công trình. Chúng ta nên bắt từ những chi tiết rất nhỏ và sau đó xem chúng ta có thể giải quyết chúng như thế nào.

Chúng tôi hy vọng cách tiếp cận đó sẽ phổ biến hơn nữa. Có rất nhiều phương án để cải tạo, tiếp cận công trình thay vì phải xây dựng lại.  Các thành phố ngày nay đều nói về tính bền vững, vì vậy, hành động và tư duy cũng phải khác đi.

PV: Ở nước Anh, chính quyền và người dân đã phá bỏ rất nhiều công trình từ thời kỳ trước. Hiện khắp đất nước có khoảng hàng trăm tòa nhà đang trong tình trạng xuống cấp đang tìm cách xử lý. Còn ở nước Pháp có điều gì khác không?

KTS Jean-Philippe Vassal: Ở Pháp cũng có nhiều vụ phá dỡ giống như nước Anh và tôi nghĩ đó là một sai lầm. Tôi hy vọng rằng sẽ ngày càng có nhiều người suy nghĩ khác đi.

Khi chúng tôi đặt các tấm cách nhiệt trên mặt đứng, những người dân tỏ ra không hài lòng. Sau đó, chúng tôi đã chọn giải pháp khác: Thiết kế những khu vườn treo, như những không gian sống mới, vừa là không gian đệm để cách nhiệt, đón ánh nắng vào buổi sáng, vừa là không gian nơi mọi người có thể gặp gỡ nhau, tự do, thoải mái hơn so với những căn hộ cũ.

Chúng ta không thể chỉ áp dụng một số công nghệ để cách nhiệt, cách âm,…. Điều quan trọng là phải suy nghĩ về không gian và cách cải thiện không gian.

Có rất nhiều ví dụ về sự tồi tệ trong việc cải tạo lại công trình ở Pháp. Hầu hết các tòa nhà được xây dựng từ những năm 60 đều đã được tân trang lại vào những năm 80, và chính những tòa nhà này đang trong tình trạng tồi tệ nhất, thậm chí còn tệ nhiều hơn so với những tòa nhà chưa từng được tân trang.

Chúng ta không thể chỉ làm ở mức tối thiểu, chúng ta phải thực sự nghĩ ra cách để làm tốt nhất và sự hào phóng luôn là điều cần thiết trong kiến ​​trúc. Nên trong bất kỳ hoạt động hành nghề kiến trúc nào, chúng nên được thúc đẩy bởi sự rộng lượng.

PV: Đây có vẻ như là một nguyên tắc cũng áp dụng cho tính bền vững của công trình. Rằng nếu bạn muốn tạo ra một tòa nhà thân thiện với môi trường hơn, hoặc cải tạo một tòa nhà hiện có để bền vững hơn, bạn cần phải nghĩ đến một giải pháp sẽ hiệu quả về lâu dài. Cách tiếp cận của ông đối với tính bền vững của công trình là gì?

KTS Jean-Philippe Vassal: Trước tiên, tôi thực sự nghĩ rằng câu hỏi về tính kinh tế là rất quan trọng và ở một khía cạnh nào đó, nền kinh tế cũng nên gắn với sinh thái và bền vững. Nếu chúng ta nói về việc giữ lại các tòa nhà thay vì phá bỏ chúng thì đó là bước đầu tiên hướng tới sự bền vững – bền vững những gì đã tồn tại.

Sau đó, bạn có thể xem xét những gì bạn có thể thêm vào vì nó sẽ có cái gì đó bị thiếu hoặc không hoạt động tốt. Chỉ cố gắng sửa chữa và chỉ cố gắng bổ sung những gì còn thiếu. Nó chỉ là làm những gì cần thiết và đôi khi không quá nhiều. Nhưng ngay cả khi như vậy, chúng ta sẽ cảm thấy thích thú hơn, sáng tạo hơn và tự do hơn nhiều so với việc xây dựng lại một công trình.

Sử dụng ít vật liệu nhất có thể, bằng cách lưu ý đến những gì còn hoạt động tốt, chú trọng đến các yếu tố tự nhiên như không khí, ánh sáng và gió trời. Tất cả những điều này, đối với chúng tôi, là một phần của tính bền vững và sinh thái. Hãy trở về với những điều đơn giản theo cách đơn giản.

Biên dịch | Hoàng Anh (Nguồn: Dezeen)

XEM THÊM:

Bình luận từ Facebook