Trong những năm gần đây, có rất nhiều bài báo về gỗ được xuất bản trên tờ báo kiến trúc nổi tiếng Archdaily, đề cập đến xu hướng sử dụng, khả năng sử dụng gỗ và những đổi mới trong cấu trúc gỗ, đồng thời giải thích nhiều ứng dụng và đặc điểm của vật liệu quen thuộc này.

Nổi bật nhất là loại gỗ nhiều lớp (CLT), nổi tiếng là có hiệu quả cao về mặt cấu trúc với các lợi ích về nhiệt. Tuy nhiên vấn đề gặp phải đó là những bình luận của độc giả, những người cảm thấy lo ngại về tác động của nạn phá rừng. Mặc dù chúng ta có thể coi gỗ là vật liệu xây dựng tuyệt vời của tương lai, nhưng có lẽ phải tự hỏi: liệu có thể tiếp tục chặt cây và sử dụng gỗ triền miên như vậy không?

Lo ngại như vậy không phải là không có lý. Việc sử dụng gỗ thường gắn liền với nạn phá rừng, không chỉ phá hủy hệ sinh thái và môi trường sống mà còn gây ra những biến đổi khí hậu đáng lo ngại. Theo một báo cáo của WWF (Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên), người ta ước tính rằng số lượng cây xanh bị chặt đi để lấy gỗ trên thế giới dự kiến ​​sẽ tăng gấp ba lần vào năm 2050. Nhu cầu về gỗ và giấy có xu hướng tăng, đặc biệt là ở các nước đang phát triển. Ngoài ra, dự kiến ​​sử dụng gỗ sẽ tăng để sản xuất nhiên liệu sinh học, dược phẩm, nhựa, mỹ phẩm, điện tử tiêu dùng và dệt may.

Báo cáo Tình trạng Rừng Thế giới 2020 cho biết, kể từ năm 1990, ước tính khoảng 420 triệu ha rừng đã bị mất đi do chuyển đổi sang mục đích sử dụng đất khác, mặc dù tỷ lệ phá rừng đã giảm trong ba thập kỷ qua. Từ năm 2015 đến năm 2020, tốc độ mất rừng được ước tính là 10 triệu ha mỗi năm, giảm so với 16 triệu ha mỗi năm trong những năm 1990. Tuy nhiên, tổng diện tích rừng nguyên sinh trên toàn thế giới vẫn giảm hơn 80 triệu ha kể từ năm 1990. Hơn nữa, hơn 100 triệu ha rừng đang bị ảnh hưởng xấu bởi cháy rừng, sâu bệnh, hạn hán do các loài xâm lấn và các hiện tượng khí hậu bất lợi. Theo WWF, vào năm 2019, ở các vùng nhiệt đới, trung bình mỗi phút lượng rừng bị mất đi tương đương với 30 sân bóng. 

Nguyên nhân đáng kể nhất của nạn phá rừng là do mở rộng sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi; nạn cháy rừng cũng đang gia tăng về tần suất và cường độ trong những năm gần đây. Khai thác gỗ không bền vững cũng gây ra sự xuống cấp trầm trọng. Mỗi quyết định trong một dự án sẽ tạo ra một số loại tác động đến môi trường, và việc hiểu cách giảm thiểu tác động này là rất quan trọng cho sự bền vững lâu dài thực sự. Gỗ là vật liệu thích hợp để cải thiện tính bền vững vì ngay cả khi phá rừng, các công trình bằng gỗ vẫn được ưa chuộng hơn rất nhiều so với các công trình xây dựng bằng bê tông, gạch, nhôm và thép.

Đầu tiên, gỗ là một vật liệu tái tạo, nếu chúng ta cẩn thận và tuân thủ các nguyên tắc trong quá trình khai thác. Không giống như các tài nguyên không thể tái tạo như dầu mỏ, than đá, đá hoặc các tài nguyên thiên nhiên khác, rừng có thể tiếp tục phát triển bình thường ngay cả khi một số cây bị chặt đi. Nếu quản lý rừng bền vững được thực hiện và trồng cây thường xuyên, chúng ta có thể có gỗ để sử dụng mãi mãi.

Khi thực vật thực hiện quang hợp, chúng loại bỏ CO2 từ khí quyển và lưu trữ trong gỗ, hay còn gọi là quá trình “cô lập carbon”. Vì vậy, trồng rừng là một cách bền vững để giảm hiệu ứng nhà kính. Rõ ràng, việc giữ nguyên rừng già bất cứ khi nào có thể là điều cần thiết, đặc biệt là để duy trì cân bằng sinh thái. Think Wood (một chiến dịch truyền thông về tài nguyên gỗ) đã chỉ ra rằng chúng ta cần quản lý rừng tích cực, hoặc tỉa thưa rừng, giảm thiểu cháy rừng, giảm lượng khí thải carbon, bổ sung nguồn nước trong khu vực, mở rộng môi trường sống của động vật hoang dã và tạo việc làm ở các vùng nông thôn.

Một đặc điểm tích cực khác của gỗ là lượng năng lượng thể hiện thấp, dùng để chỉ tổng lượng phát thải khí nhà kính do một vật liệu gây ra trong suốt vòng đời của nó. Ví dụ, không giống như thép hoặc bê tông, gỗ yêu cầu một lượng tối thiểu quá trình xử lý dựa trên năng lượng.

Một nghiên cứu học thuật lớn, được tóm tắt trong văn bản này, cho thấy rằng việc thay thế các vật liệu xây dựng khác bằng gỗ có thể giảm 14% đến 31% lượng khí thải CO2 toàn cầu và 12% đến 19% mức tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch toàn cầu.

Quá trình này đòi hỏi sự cẩn thận. Nếu rừng bị khai thác nhanh hơn so với việc được trồng lại bằng cây mới, có khả năng thực sự là chúng ta có thể phải đối mặt với tình trạng thiếu gỗ trầm trọng. 

Nhà thiết kế phải là người đầu tiên nhận ra rằng không chỉ chất lượng và chi phí của vật liệu quan trọng mà còn cả nguồn gốc của chúng và cách chúng được chiết xuất. Một ưu điểm khác của gỗ là nhiều loại gỗ có thể được tái sử dụng nếu được thu hồi và tách khỏi các chất thải khác. Các chất thải khác cũng có thể được thu gom và sử dụng để làm ván dăm và các sản phẩm gỗ composite hiện đại khác.

Khi nhu cầu về gỗ mới tăng cao, một cách để đảm bảo rằng nguồn gốc an toàn và không bị khai thác là thông qua kiểm định. Truyền thống nhất là Hội đồng Quản lý Rừng (FSC), một tổ chức phi lợi nhuận độc lập thúc đẩy quản lý rừng có trách nhiệm trên toàn thế giới.

Gỗ được chứng nhận lấy từ các khu rừng được quản lý bền vững, ngăn ngừa thiệt hại đối với hệ sinh thái, rừng đầu nguồn, động vật hoang dã và bản thân cây cối. Gỗ được chứng nhận sẽ có con dấu FSC được gắn vào vị trí nguồn gốc của nó. Hơn 380 triệu mẫu rừng được chứng nhận FSC trên toàn cầu. Theo WWF, khoảng 30% sản lượng rừng thế giới được cấp chứng chỉ, khoảng 13% bởi FSC.

Những thách thức của thế giới đương đại liên quan đến việc khai thác và tiêu thụ quá mức các nguồn tài nguyên buộc chúng ta phải suy nghĩ lại về nhiều chân lý chưa được thử thách từ lâu. Mặc dù vấn đề phá rừng đang diễn ra rất phức tạp, gỗ vẫn có thể là một vật liệu cực kỳ bền vững, miễn là chúng được khai thác và xử lý một cách có ý thức và nghiêm ngặt.

Biên dịch | Đàm Thủy (Nguồn: Archdaily)

XEM THÊM: