Cơ quan của Liên hợp quốc về định cư và phát triển đô thị bền vững (UN-Habitat), với nhiệm vụ chính là đối phó với những thách thức của quá trình đô thị hóa nhanh chóng, đã và đang phát triển các phương pháp tiếp cận sáng tạo trong lĩnh vực thiết kế đô thị, tập trung vào sự tham gia tích cực của cộng đồng.

Bài học đầu tiên từ UN-Habitat: để tạo ra những không gian công cộng tuyệt vời, bí quyết duy nhất là lắng nghe cộng đồng. Đặt câu hỏi “làm thế nào chúng ta có thể thiết kế cùng nhau”, bài viết này trình bày các trường hợp ở Ghana, Brazil và Ấn Độ, tập trung vào các dự án triển khai đường phố, chợ và không gian công cộng mở, nơi các biện pháp can thiệp được thực hiện theo cách tiếp cận có sự tham gia của người dân địa phương ngay từ giai đoạn đầu.

Hy vọng rằng những kinh nghiệm này sẽ khuyến khích những người khác tiếp bước và đi theo con đường tương tự, cả 3 cách tiếp cận đều dựa trên sự cam kết của cộng đồng, xây dựng năng lực và chiến lược thay đổi cơ sở hạ tầng.

Trường hợp của Accra, Ghana

Không gian vui chơi cho trẻ ở chợ Malata và Nima

Vì các khu chợ công cộng ở Ghana tập trung nhiều phụ nữ bán hàng, con cái của những phụ nữ này dành đến 10 giờ mỗi ngày trong khu chợ. Sống quanh mẹ, những đứa trẻ mới biết đi này sẽ có những trải nghiệm không mấy phổ biến đối với những đứa trẻ ở độ tuổi của chúng (từ 0 đến 5). Một mình hoặc theo nhóm, chúng sống sót trong những khu vực nguy hiểm và không thân thiện với trẻ em.

Mallam Atta (Malata) và Nima là hai trong số những chợ lớn nhất ở Accra, với số lượng lớn trẻ nhỏ đi lang thang. Với sự tham gia của cộng đồng các tiểu buôn và chính quyền địa phương, UN-living, phối hợp với Mmofra Foundation và Health Bridge, đã giải quyết mối quan tâm ngày càng tăng này. Dự án triển khai ở cả hai khu chợ, thử nghiệm đầu tiên cho không gian vui chơi vi mô dành cho trẻ nhỏ. Dự án mang tên “Không gian vui chơi dành cho trẻ em” đã tạo nên không gian thân thiện và có tính giáo dục cho trẻ.

Bao gồm các quầy hàng cho thuê để sử dụng cho mục đích cá nhân, các khu chợ ở Accra là một tổ hợp các cấu trúc tạm thời được thay thế lại. Hạn chế chính của dự án là không gian chật hẹp, yêu cầu các phương pháp tiếp cận sáng tạo và các can thiệp thích ứng với không gian.

Bắt đầu bằng một hội thảo thiết kế, các kế hoạch đầu tiên được soạn thảo bằng cách sử dụng trò chơi máy tính phổ biến Minecraft, một giao diện đơn giản cho phép bất kỳ ai thực hiện mong muốn của mình. Trên thực tế, 23 thành viên từ cộng đồng dân cư đã tham gia, nêu ra các vấn đề ảnh hưởng đến thị trường và đề xuất giải pháp. Để đảm bảo rằng trẻ em gái và phụ nữ ở khu chợ tham gia vào việc thiết kế và thực hiện, nhóm dự án đã tổ chức 61 cuộc họp. 114 người tham gia.

Dự án đã đạt được mục đích và tạo ra không gian vui chơi an toàn cho trẻ em của những người bán hàng rong trong chợ. Đối với chợ Mallam Atta, các KTS đã lắp đặt dụng cụ theo bề mặt đứng cho khu vui chơi 3 chiều; nhiều chỗ ngồi và khu leo trèo; các tác phẩm sắp đặt nghệ thuật trên tường và trần nhà kích thích thị giác.

Công trình có sức chứa 50 nhà bán hàng và có thể tiếp cận cho 200 trẻ em thường xuyên mỗi tuần. Mặt khác, đối với Nima Market, các biện pháp can thiệp đã tạo ra các bề mặt viết và vẽ; trò chơi tương tác của địa phương; lưới thép phân ranh khu vui chơi; thư viện làm từ lốp xe tái chế; và “play boxes” đầy màu sắc. Khu chợ có 12 nhà buôn bán và có thể tiếp cận với hơn 100 trẻ em mỗi tuần.

Trường hợp ở São Paulo, Brazil

Mind the Step – Jardim Nakamura

Cầu thang – khu vực thường bị bỏ quên, là một phần quan trọng của không gian công cộng. Thông thường, trong các cộng đồng bị gạt ra ngoài lề xã hội, cầu thang cũng là những khu vực duy nhất còn lại dành cho công chúng, nơi “xả hơi” duy nhất cho các khu vực lân cận. Jardim Nakamura, ở ngoại vi phía nam của São Paulo, Brazil, cách trung tâm thành phố 1,5 giờ đi bằng phương tiện công cộng, thiếu các dịch vụ công cộng và tỷ lệ tội phạm cao. Là nơi sinh sống của một cộng đồng dễ bị tổn thương và thu nhập thấp, người dân trong khu phố này đi bộ để đi làm.

Để giải quyết vấn đề này, UN-Habitat, phối hợp với Cidade Ativa (Active City) và Health Bridge, cải tạo một cầu thang nằm tại Rua Agamenon Pereira da Silva, một trong những con đường chính trong khu vực lân cận. Không gian dưới cầu thang không được dọn dẹp, biến nó thành một bãi rác không an toàn. Nằm trong khoảng cách đi bộ đến hai trường học công lập, nhà trẻ, trung tâm y tế, khu dân cư, các cửa hàng và dịch vụ địa phương, cầu thang này có vị trí chiến lược.

Có sự tham gia của các thành viên từ cộng đồng địa phương và trường học, các hiệp hội khu phố, nghệ sĩ đô thị địa phương và cơ quan chính quyền địa phương, quá trình thiết kế bao gồm tất cả các bên liên quan. Dự án Mind the Step bắt đầu với 5 hội thảo, bao gồm hai phiên Minecraft, nơi tập hợp ý kiến ​​đóng góp từ 163 thành viên. Trên thực tế, điều này đã khiến Cơ quan chính quyền địa phương (LAG) phải cải thiện các yếu tố cụ thể trước khi can thiệp thực tế, ví dụ như biển báo dành cho người đi bộ và biển giảm tốc độ mới, hệ thống đèn LED, v.v.

Sau đó, chính cộng đồng đã cải tạo cầu thang, tham gia vẽ tranh tường và các hoạt động tình nguyện khác. Những thay đổi về cơ sở hạ tầng bao gồm nghệ thuật vẽ tranh tường; cầu trượt bằng gỗ, ghế dài và bàn ăn ngoài trời; 10 băng ghế làm từ lốp cũ; một thư viện cộng đồng, và những chậu cây xanh. Được coi là một can thiệp thành công, khu vực này đã chứng kiến ​​sự gia tăng về tổng số người sử dụng, tái sinh trở thành tụ điểm trong xóm.

Trường hợp ở Kochi, Ấn Độ

Bãi biển Munambam Muziris

Bãi biển Munambam Muziris nằm trên đảo Vypin ở Kochi, Ấn Độ đã bị chính quyền địa phương bỏ quên trong một thời gian dài, mặc dù nó có nhiều điểm thú vị như không gian xanh tự nhiên cung cấp bóng mát. Việc thiếu hành động này đã ngăn cản người dân, đặc biệt là người khuyết tật và người có các thiết bị di động sử dụng không gian này vì không có cơ sở hạ tầng cho phép họ tiếp cận bãi biển.

UN-Habitat đã quan tâm đến vấn đề này và đã giúp người dân địa phương lấy lại không gian, phối hợp với ESAF và Health Bridge, “làm cho bãi biển trở nên đa chức năng và hòa nhập hơn cho tất cả mọi người không phân biệt giới tính, tuổi tác và khả năng của họ”. Trên thực tế, dự án Bãi biển Munambam Muziris đã tạo ra một “bãi biển kiểu mẫu không có rào chắn”, được nhân bản trong các trường hợp tương tự khác, bổ sung các đường dốc trên bãi biển, “bất kỳ ai có hoặc không có thiết bị di động đều có thể sử dụng”. Ngoài ra, can thiệp cũng nhằm khuyến khích du lịch và cơ hội sinh kế cho người dân địa phương.

Luôn áp dụng cách tiếp cận tương tự là thu hút sự tham gia của cư dân địa phương ngay từ đầu, dự án đã tổ chức một cuộc hội thảo Minecraft với 42 thành viên từ cộng đồng dân cư và 8 quan chức được bầu, nơi mọi người phát triển thiết kế cho toàn bộ bãi biển. Họ đề xuất tăng cường sân chơi, tạo ra một khu thể thao và giới thiệu những cải tiến cho người khuyết tật.

Tiếp theo là vô số các cuộc họp, bãi biển Munambam Muziris đã tạo ra “sự hiểu biết giữa cộng đồng về tầm quan trọng của không gian công cộng, sự cần thiết của các bãi biển để hòa nhập với người khuyết tật và dự án tổng thể”. Cuối cùng, những thay đổi về cơ sở hạ tầng bao gồm đường dốc không rào chắn, lối vào và nhà vệ sinh công cộng, cùng với 3 bức tường graffiti và 11 thùng rác.

Kết quả của dự án này bao gồm khả năng tiếp cận bãi biển cho những người khuyết tật, sự gia tăng kinh doanh và lượng khách du lịch. Với những đóng góp quan trọng vào khả năng tiếp cận ở cấp huyện, dự án đã khuyến khích các bãi biển khác xem xét lại và loại bỏ các rào chắn.

Biên dịch | Hương Giang (Nguồn: Archdaily)

XEM THÊM: