Trong 5 năm qua (2015 – 2020), Việt Nam chứng kiến một sự bùng nổ mạnh mẽ trong hoạt động xây dựng & kiến trúc trên khắp cả nước, tạo nên những tác động không nhỏ tới ngành kiến trúc quốc gia nói chung cũng như phương thức làm việc của giới KTS Việt nói riêng. Một trong số những biểu hiện rõ rệt nhất về sự thay đổi này có thể kể đến mảng nhà ở, bao gồm cả nhà ở cao và thấp tầng.

Trong phạm vi bài viết sau, tác giả không nhằm tạo nên một bản tổng kết đầy đủ về sự phát triển kiến trúc của ngành mà cố gắng đưa tới một góc nhìn của cá nhân về sự phát triển của mảng nhà ở tại Việt Nam, từ đó cung cấp cho độc giả một hình dung sơ bộ về các xu hướng kiến trúc nhà ở Việt tính đến thời điểm hiện tại.

Sự phát triển của nhà ở cao tầng

Song song với quá trình đô thị hóa là sự gia tăng của mật độ xây dựng – điều này dẫn tới việc đẩy mạnh phát triển về nhà ở cao tầng tại các đô thị lớn của Việt Nam. Từ đây, một thị trường thiết kế nhà cao tầng hấp dẫn với sự tham gia của các tư vấn nước ngoài, tư vấn địa phương… đi cùng với đó là sự ban hành của các chính sách pháp luật quản lý công trình cao tầng, quản lý thi tuyển kiến trúc do Bộ Xây dựng chủ trì và các văn bản pháp luật liên quan đã được hình thành.

Gia tăng mật độ xây dựng trong các đô thị lớn đồng nghĩa với sự phát triển của nhà ở cao tầng và siêu cao tầng. Tại Việt Nam, chúng ta nhìn thấy 02 xu hướng chính:

Xu hướng kiến trúc nhà ở cao tầng & siêu cao tầng

Tổ hợp Keangnam Landmark Tower (quận Nam Từ Liêm, Hà Nội) với chiều cao 336m, hoàn thành vào năm 2011 đã lập kỷ lục tòa nhà cao nhất Việt Nam và ở vị trí này cho đến tháng 7/2018.

Trước Keangnam Landmark 72, năm 2010, Bitexco Financial Tower với 68 tầng, chiều cao 262m vận hành, trở thành tòa nhà cao nhất Việt Nam soán ngôi cụm cao ốc Saigon Pearl cao nhất TP. HCM khi đó với 37 tầng. Nhưng Bitexco Financial Tower chỉ ở vị trí cao nhất đúng 1 năm.

Rơi xuống vị trí thứ 2 không bao lâu, Bitexco tiếp tục rớt xuống hạng 3 trong danh sách tòa nhà cao nhất Việt Nam, khi Lotte Center Hanoi cũng có vốn đầu tư 400 triệu USD khánh thành với chiều cao 267m – hơn Bitexco đúng 5m, và trở thành tòa nhà cao thứ nhì Việt Nam năm 2014.

Cuộc đua xây nhà cao tầng tại Việt Nam – Ảnh: Zing.vn

Tháng 7/2018, “ngôi vương” của Keangnam chính thức bị xô đổ khi Landmark 81 (quận Bình Thạnh, TP. HCM) được đưa vào vận hành hạng mục đầu tiên, là khu thương mại ở khối đế và hoạt động toàn bộ trong dịp Tết Nguyên đán 2019. Công trình là một sản phẩm hợp tác triển khai của Atkin và VNC cùng một loạt cty tư vấn khác nhằm thực hiện ý đồ của Chủ đầu tư là thể hiện vị thế đang phát triển của Việt Nam. Cao 81 tầng với chức năng 461,3m, tổng diện trách sàn xây dựng là 141,000 m2 với chức năng hỗn hợp căn hộ, khách sạn, trung tâm thương mại, hiện tại Landmark 81 vẫn là công trình cao nhất Việt Nam, cao nhất Đông Nam Á và đứng thứ 15 thế giới tính đến 7/2018.

The Landmark 81 – Ảnh: Kenh14.vn

Các kỷ lục về nhà chọc trời liên tục bị phá vỡ, tuy nhiên cuộc đua “cao nhất” có vẻ vẫn chưa đi tới hồi kết khi những dự án lớn liên tiếp ra mắt thị trường.

Tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm (TP. HCM), dự án có tên Empire 88 Tower mới đây đã được chủ đầu tư công bố. Tòa tháp 88 tầng lấy cảm hứng từ ruộng bậc thang của Việt Nam được dự kiến hoàn thành vào năm 2022. Chủ đầu tư Empire cho biết tòa tháp có chiều cao vượt Landmark 81 – dù con số chính xác vẫn chưa được công bố.

Tại Hà Nội, một dự án 4 tỷ USD của tập đoàn BRG ở huyện Đông Anh cũng đã được khởi động với sự tham gia của các đối tác đến từ Nhật Bản. Chủ đầu tư công bố sẽ xây dựng một khu đô thị thông minh rộng tới 2.080 ha, với điểm nhấn là tòa tháp tài chính cao 108 tầng.

TP. HCM sẽ có tòa nhà cao nhất Việt Nam mới vào năm 2022, mang tên Empire 88 Tower – Ảnh: Empire City

Xu hướng phát triển nhà ở xã hội

Đối với nhà ở cho người thu nhập thấp tại đô thị và công nhân các khu công nghiệp, tại Chiến lược phát triển nhà ở quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 (được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 2127/QĐ-TTg ngày 30-11-2011), Chính phủ đã đặt mục tiêu đến năm 2020 xây dựng 12,5 triệu mét vuông sàn nhà ở xã hội. Tuy nhiên, Bộ Xây dựng cho biết công tác phát triển nhà ở xã hội hiện chưa đạt được yêu cầu đề ra trong Chiến lược. Cụ thể, đến hết năm 2019, chỉ có 207 dự án nhà ở xã hội hoàn thành, quy mô xây dựng khoảng hơn 85.810 căn, tương đương hơn 4,3 triệu mét vuông sàn nhà ở xã hội (đạt khoảng 34,3%).

Ngày 21/4/2014, dự án “Khu nhà ở cho người thu nhập thấp Đặng Xá II” do Tổng công ty Viglacera làm chủ đầu tư và Tổng công ty Tư vấn Xây dựng Việt Nam (VNCC) tư vấn thiết kế đã được trao giải Kiến trúc xanh lần 2 do Hội KTSVN tổ chức. Đây là công trình được Hội đồng đánh giá cao khi đáp ứng đầy đủ 5 tiêu chí của Hội Kiến trúc sư Việt Nam đưa ra đối với một công trình “Kiến trúc xanh”: Địa điểm bền vững; Sử dụng tài nguyên, năng lượng hiệu quả; Đảm bảo chất lượng môi trường trong nhà; Kiến trúc tiên tiến bản sắc và Tính xã hội – nhân văn.

Trong khi đó, công trình “Nhà ở xã hội Hưng Thịnh” (Hà Đông) do CUBIC Architects thiết kế đã được Hội KTSVN trao Giải Bạc giải thưởng KTQG 2018 và được đánh giá cao khi đạt được thành công về bố trí căn hộ hợp lý, thông thoáng; tiện nghi sinh hoạt hiệu quả với nhiều không gian xanh; kiến trúc sinh động hợp lý & đáp ứng hài lòng nhu cầu người ở.

Giải Bạc giải thưởng KTQG 2018 – Dự án “Nhà ở xã hội Hưng Thịnh” – Ảnh: CUBIC Architects

Kiến trúc nhà ở thấp tầng

Bên cạnh xu hướng sống cao tầng thì sự thay đổi trong xu hướng thiết kế nhà ở thấp tầng là một trong những điểm sáng rõ nét thể hiện được sự sáng tạo mạnh mẽ của các KTS trẻ trên khắp cả nước. Chưa bao giờ chúng ta được chứng kiến một thế hệ KTS mới hình thành rõ rệt thông qua lĩnh vực nhà ở thấp tầng như hiện nay. Đây cũng chính là sân chơi thực tế hơn cả giúp thể hiện tài năng cá nhân và khẳng định được rất nhiều tên tuổi.

Dưới đây là một vài xu hướng thiết kế nhà ở thấp tầng hình thành trong thời gian qua:

Xu hướng nhà ở bản địa

Công trình “Nhà ở Bắc Hồng” của văn phòng Lab Concept đã đoạt giải Vàng giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2018 khi thể hiện một xu hướng kiến trúc tôn trọng các giá trị bản địa, thổi được tinh thần địa phương vào trong không gian sống đương đại của người Việt, khai thác được vật liệu và các yếu tố kiến trúc dân gian trong một tổng thể bố cục mới.

Công trình “Nhà Quê” của A21 Studio là một trong những thiết kế thể hiện một hướng đi kiến trúc nhà ở Việt khi các ngôn ngữ kiến trúc được chắt lọc, đập ra sắp xếp lại với một tổ hợp kiểu mới nhưng vẫn phảng phất được tinh thần nơi chốn, nét đẹp nhẹ nhàng của địa phương trong một mặt bằng đương đại.

Trong xu hướng khai thác yếu tố bản địa rõ nét, không thể không kể tới công trình “Nhà ở Châu Đốc” của văn phòng kiến trúc Nishizawa Architects tại An Giang. Các KTS đã tinh tế nhận ra được nét đặc trưng của kiến trúc nhà ở dân gian Nam bộ từ vật liệu, màu sắc để lồng ghép vào không gian kiến trúc hiện đại có phảng phất sự tinh tế của tinh thần Nhật. Công trình nhà ở này cũng đã đem tới một nhận thức mới về thẩm mỹ trong cách tiếp cận kiến trúc: một sự va chạm nhẹ nhàng vào văn hoá thông qua không gian ở.

Xu hướng nhà ở hiện đại phong cách tối giản

“Nhà Phễu” khai thác các yếu tố kiến trúc nhà ở Bắc Bộ trong cấu trúc không gian mới đương đại, tạo nên một công trình với nhiều xúc cảm và thể hiện một tinh thần Á Đông hiện đại mang phong cách tiếp cận kiến trúc độc đáo của văn phòng AHL.

Với “Sky House” từ MIA Design Studio, công trình là sự tiếp cận hướng nội cho một ngôi nhà giữa đô thị mật độ cao, với bối cảnh xung quanh đem tới sự bất lợi. Công trình hướng tới tạo nên các không gian sống xanh, sang trọng và thanh lịch thông qua việc khai thác các không gian rỗng đặc đan cài.

Xem thêm: Sky house – Ngôi nhà “mở” và “thở” giữa Sài Gòn | MIA Design Studio

Trong khi đó, “Hạ Long House” của văn phòng Toob Studio lại là một công trình với ngôn ngữ tạo hình hiện đại, các không gian kiến trúc mở và thoáng thể hiện lối tiếp cận rộng mở của KTS. Tác giả đề xuất giải pháp ngôi nhà vừa nên gần gũi tổng thể đô thị, vừa tạo được sự liên thông đa dạng của không gian bên trong đáp ứng được lối sống hiện đại, gần thiên nhiên. Hình thức, công năng, thẩm mỹ của công trình theo xu hướng tối giản, ít chi tiết – đây là một xu hướng phổ biến trong thiết kế kiến trúc nhà ở hiện đại hiện nay.

Xem thêm: Nhà Hạ Long | Toob Studio

Một công trình kiến trúc có hình khối đương đại khá ấn tượng khác là “Nhà P&T” của SILA + BHA bao chứa nhiều chi tiết thể hiện sự tiếp cận nhẹ nhàng rất “Huế”. Điểm thú vị là trong một bối cảnh có phần “bảo thủ” thì KTS vẫn tìm được cách để đưa ra một kiến trúc mới, khoáng đạt với không gian rộng mở với ngôn ngữ hiện đại và chi tiết tối thiểu.

Xem thêm: Nhà của P&T | SILAA + BHA: Không gian kết nối giữa con người và thiên nhiên

Xu hướng nhà ở nông thôn mới

“YT House” đến từ Rear Studio + AHO design studio là một công trình nằm ở ngôi làng nhỏ ở Daklak. Bằng cách khai thác sự giao thoa văn hoá ở khu vực, các KTS đưa ra được một công trình phảng phất các nét văn hoá vùng miền, khoáng đạt thẩm mỹ, thích nghi khí hậu trong kết cấu khung thép hiện đại. Công trình gợi nhắc tới nhà ngói của vùng Bắc bộ xen lẫn đồng thời thông qua các tổ hợp hiện đại, diễn giải về một lối sống mới đang hình thành ở vùng quê.

Xem thêm: Tích hợp không gian nhà ở trong ngoài như một| Rear studio

“Nhà mái đỏ” – TAA Design nằm ở một ngôi làng bám sát trục đường chính – một motif phổ biến ở các vùng làng quê Việt Nam. KTS phải giải bài toán xử lý việc đứt gẫy giữa phương thức làm kinh tế, lối sống nông thôn trong bối cảnh đô thị hoá. Thông qua việc khai thác được mái công trình để kiến tạo lại không gian canh tác, sinh hoạt nông thôn truyền thống đồng thời vẫn đáp ứng được nhu cầu sống của cư dân, ngôi nhà đưa tới một giải pháp sống khác trong bối cảnh mới của nông thôn hiện đại.

Xem thêm: Nhà Mái Đỏ – Ngôi nhà với mái vườn bậc thang | TAA design

“Nhà Long An” của Tropical Space vẫn sử dụng gạch và ngói trên nền một cấu trúc tổ hợp không gian hiện đại mà vẫn giữ được tinh thần một ngôi nhà ở miền nhiệt đới. Mặt bằng chức năng đơn giản , hiện đại, vật liệu đơn giản với kỹ thuật thi công không phức tạp đã tạo nên một ngôi nhà kiểu mới ở nông thôn miền Nam Việt Nam.

Xem thêm: Nhà Long An: ngôi nhà tự thở miền nhiệt đới

Xu hướng nhà ở đô thị linh hoạt, thông minh

“18 house” – KHUÔN studio: Trong công trình này, KTS đã tìm tòi, khai thác không gian sống trong 1 diện tích 18 m2 giữa phố thị một cách thông minh, đem tới cảm nhận về sự tiện nghi, kiểm soát và thẩm mỹ phù hợp cho công trình. Đây là một giải pháp cho mô hình nhà ở trong khác khu vực đô thị hiện hữu của Việt Nam.

Xem thêm: 18 House – Nhà phố ‘’theo chiều thẳng đứng’’ 18m2 | Khuôn Studio

“Thuỵ Khuê House” – HGAA: Với đặc trưng của đô thị trong các thành phố lớn Việt Nam là mật độ cao, không có khoảng trống cho cây xanh và thiên nhiên, KTS đem tới lời giải cho công trình bằng cách khai thác một cách thông minh khoảng rỗng trong kiến trúc, khéo léo tổ hợp giao thông để từ đó đem ánh sáng, thiên nhiên vào trong các chức năng của công trình. Đây là một công trình thể hiện được cách tiếp cận thông minh của nhà ở phố thị Việt Nam.

Xem thêm: HGAA – Nhà ở Thụy Khuê

Với công trình “Nhà hẻm” từ Sanuki Daisuke Architects, ngôi nhà đã được thiết kế thông qua phân tích các quy luật về sinh hoạt, thị giác trong môi trường hẻm phố tưởng như rất lộn xộn phức tạp của TP. HCM. Sự tôn trọng bối cảnh đô thị được đặt lên hàng đầu nhưng nhằm hướng tới sự tiện nghi tối đa của những gia chủ sinh hoạt bên trong công trình, sự thông minh tinh tế của KTS thể hiện tối đa khi bị đặt vào điều kiện tối thiểu là vậy.

Xem thêm: Vui sống ở nhà trong hẻm

Xu hướng nhà ở nhiệt đới thích nghi khí hậu

“Old meet News Houses” – Block Architects – tọa lạc tại Trà Vinh, một thành phố yên bình và trong lành. Các KTS đặt bài toán cho mình là làm sao giúp công trình tương tác và hòa hợp với môi trường xung quanh để chúng có thể kết hợp với nhau mà không làm mất đi tinh thần và cá tính riêng của ngôi nhà. Bởi vậy gạch là chất liệu được chọn chính khi tạo thành một lớp bao che vừa bảo vệ toàn bộ ngôi nhà, vừa lọc vi khí hậu bên trong. Không gian đệm như hành lang, hiên và giếng trời được bố trí hợp lý để lưu thông không khí trong lành cho toàn bộ ngôi nhà.

Xem thêm: Oldmeetsnew House – Nơi gặp gỡ giữa truyền thống và hiện đại | Block Architects

Với căn biệt thự miền nhiệt đới hiện đại “Vtrop.01 villa” mang mặt tiền chính hướng Tây khá bất lợi, do vậy giải pháp để khắc chế được những ảnh hưởng của nắng nóng và bức xạ nhiệt là bài toán cần các KTS của Vo+ Architect & Partners tính toán và giải quyết. Toàn bộ không gian và vật liệu sử dụng được tối giản nhất có thể để gần gũi và thích hợp với điều kiện khí hậu miền Trung.

Xem thêm: Vtrop.01 villa – Căn biệt thự miền nhiệt đới hiện đại | Vo+ Architect & Partners

“Thắng House” – được thực hiện bởi văn phòng VTN Architects -công trình được nhóm KTS đề xuất chia đất thành hai phần song song: một phần cho khu vườn xanh; phần còn lại với không gian sống có phần lớn cửa sổ và cửa ra vào hướng vào khoảng thông tầng, với mục đích tạo ra vùng vi khí hậu mang lại ánh sáng tự nhiên, không khí trong lành đến từng góc nhà.

Xem thêm: Thắng house | VTN Architects

Vĩ thanh

Một bài viết chắc chắn không thể trình bày hết được xu thế của một giai đoạn kiến trúc trong nhà ở nhưng với những ví dụ trực quan, tác giả mong muốn đem tới cho người đọc cảm nhận về một dòng chảy kiến trúc mạnh mẽ và đầy sức sống của Việt Nam trong suốt 5 năm qua.

Theo dòng phát triển của hoạt động xây dựng & kiến trúc cùng với sự xuất hiện dòng chảy kiến trúc nhà ở ngày càng đa dạng và sinh động đáp ứng nhu cầu về không gian sống mới của người dân Việt Nam, là sự hình thành một thế hệ KTS trẻ với nhiều sức sáng tạo, cá tính mạnh mẽ, với phương pháp tiếp cận hiện đại, tôn trọng văn hóa, thiên nhiên và sẵn sàng thử nghiệm.

Chúng ta có thể sẽ chứng kiến một làn sóng kiến trúc mới, một thế hệ KTS mới định vị Kiến trúc Việt Nam trên toàn cầu thông qua kiến trúc nhà ở – lĩnh vực vừa thách thức mà lại có nhiều điểm chung của nhân loại.

KTS Vương Đạo Hoàng

XEM THÊM: