KTS người Pháp Olivier Souquet là người đồng sáng lập DE-SO Architectes. Ông cùng cộng sự đã ghi dấu ấn với những công trình nổi danh tại Việt Nam như Quảng trường Trung tâm Thủ Thiêm, Trung tâm Triển lãm Quy hoạch TP. HCM, Quy hoạch Đại học Văn Lang…

KTS Olivier Souquet – DE-SO Architectes

Kienviet.net mời bạn đọc tìm hiểu thêm về ông, DE-SO, các dự án đặc biệt cũng như quan điểm của KTS người Pháp này về mối quan hệ giữa KTS và doanh nghiệp ngày nay.

1. Triết lý thiết kế / Kiến trúc của công ty bạn là gì?

DE-SO Châu Á (trụ sở tại thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam) là công ty tư vấn thiết kế, chi nhánh của DE-SO Pháp (trụ sở tại Paris). DE-SO Châu Á bao gồm 20 người. Kiến trúc sư Olivier Souquet – người sáng lập, là Chủ tịch của 2 Công ty.

Trải qua 12 năm, DE-SO Châu Á đã làm nhiều dự án về quy hoạch đô thị và thiết kế kiến ​​trúc tại Việt Nam, trong đó chất lượng của các thiết kế kiến ​​trúc là yếu tố được quan tâm hàng đầu.

Công ty DE-SO Châu Á đã giành được nhiều giải thưởng lớn trong các cuộc thi quy hoạch và kiến trúc quốc tế. Hiện nay Công ty đang triển khai quy hoạch đô thị của các khu vực có quy mô lớn tại miền Bắc và miền Nam Việt Nam, song song với các dự án kiến ​​trúc công cộng và tư nhân.

Những hiểu biết và chuyên môn sâu của chúng tôi về những vị trí địa lý, địa hình của các dự án chúng tôi từng tham gia, là cơ sở cho các thành công về kiến ​​trúc và quy hoạch đô thị của chúng tôi. Sự kết hợp hài hòa giữa tập quán địa phương, công năng và vật liệu sử dụng được thể hiện ngay trên từng bản vẽ, qua đó mối quan hệ giữa hình dáng và vị trí địa lý được giải quyết một cách tinh tế và tối ưu nhất.

2. Làm thế nào để có tiếng nói chung / thuyết phục các công ty kinh doanh?

Kiến trúc là cần thiết cho mọi công ty để phát triển hình ảnh thương hiệu, xác định môi trường làm việc và tạo ra những không gian phù hợp cho nhân viên của mình.

Kiến trúc mang đến câu trả lời cho một nhu cầu cụ thể nào đó, một quỹ ngân sách, hay chức năng sử dụng và thỏa mãn khách hàng.

Chúng tôi hiện đang xây dựng các xưởng sản xuất da và túi da cao cấp của Công ty Louis Vuiton (Pháp). Yêu cầu từ Louis Vuitton rất đơn giản: thiết kế để tạo ra được một mô hình chung nhằm xây dựng nhân bản tại nhiều vị trí địa lý, địa hình khác nhau ở Châu Âu; thời hạn 8 tháng thi công; đồ án thiết kế này phải tối ưu về chiếu sáng tự nhiên cho các xưởng sản xuất túi da mà ở đó cần có sự chăm sóc tỉ mỉ đối với các loại da cao  cấp.

Dự án Louis Vuitton (Pháp)

Hiện có 4 xưởng đang được xây dựng theo thiết kế của chúng tôi tại các vùng ngoại ô của Pháp. Phần lớn khu vực xưởng tận dụng được ánh sáng tự nhiên thông qua một bức tường lớn bằng kính đặt tại hướng Bắc. Xưởng sử dụng chủ yếu là vật liệu gỗ để tạo ra sự ấm áp. Khu vực làm việc cho các nghệ nhân được bố trí gần nhau, xung quanh các cột trung tâm làm tăng thêm không gian chia sẻ ấm cúng.

3. Bạn đã có bao nhiêu dự án thiết kế thành công?

Ở Pháp, DE-SO đã xây dựng một số Thư viện và Viện âm nhạc tại Paris. Các dự án kiến ​​trúc sinh thái của chúng tôi đã giành được một số giải thưởng quốc tế. Gần đây vào năm 2019, giải thưởng Fib Fibra International International cho Dự án Hội trường Làng Mazan làm bằng nguyên liệu rơm và gỗ.

Tại Việt Nam, chúng tôi có thể trích dẫn Đài tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Nghệ An, Thành phố kiến ​​trúc (CPEC) và Quảng trường trung tâm lớn của Thủ Thiêm sẽ được ra mắt trong tương lai tại TP Hồ Chí Minh.

4. Khoảng cách giữa các công ty kinh doanh và Kiến trúc sư là gì?

Không có sự khác biệt giữa các công ty làm kinh doanh và kiến ​​trúc sư, điều quan trọng đối với một công ty thiết kế kiến trúc là làm thế nào để trở thành một công ty tốt nhất.

Cũng giống như một đội đua xe Công thức 1, khi tất cả các thành viên đều là một mắt xích quan trọng trong một chuỗi các công đoạn. Mỗi nhân tố cần phải làm thật chuẩn nhiệm vụ của mình với sự tập trung cao độ và tốc độ nhanh nhất để làm sao đưa chiếc xe đua cán đích càng sớm càng tốt.

Cũng giống như một phòng thí nghiệm, các nhóm tiến hành việc nghiên cứu cần hiệu quả và phải nhanh chóng để sớm tìm ra được một loại vắc-xin mới chẳng hạn.

Điều này giống như bất kỳ doanh nghiệp thành công nào nơi chúng ta không thể để việc thiếu sự quản lý tổ chức ở khâu sản xuất, dẫn đến sự chậm trễ giao hàng tới tay khách hàng. Điều đó không được phép xảy ra.

Kiến trúc là một môn thể thao cạnh tranh cấp cao, giống như điều hành một doanh nghiệp kinh doanh để đạt tới thành công ở mọi mặt.

5. Có bất kỳ khó khăn nào từ ý tưởng đến áp dụng thực tiễn không?

Vấn đề ở Việt Nam là vai trò của kiến trúc sư trong xã hội được nhìn nhận như thế nào. Và trên hết, ở đây kiến ​​trúc sư không phải lúc nào cũng đảm bảo được sự tiếp nối giữa các công đoạn để biến ý tưởng thành hiện thực.

Kiến trúc sư tại Việt Nam khác kiến ​​trúc sư ở Châu Âu, nơi kiến ​​trúc sư được coi là một nhạc trưởng thực thụ, một phần tất yếu của quá trình phát triển dự án, và chịu trách nhiệm chính trong việc đưa ra các quyết định then chốt.

Tình thế này tạo ra sự ngăn cách các kiến ​​trúc sư thiết kế với các kỹ sư xây dựng. Một số kiến ​​trúc sư tạo ra các hình ảnh trên giấy nhưng sẽ không bao giờ xây dựng được các tòa nhà. Đây là một mối nguy hiểm lớn, bởi vì sự tiếp nối công đoạn theo lịch trình, sự hiện diện của kiến ​​trúc sư xuyên suốt quá trình thiết kế, thi công xây dựng của dự án là điều thiết yếu, mang lại ý nghĩa cho bất kỳ dự án kiến ​​trúc và quy hoạch đô thị nào.

Ở Việt Nam, có một khó khăn lớn đối với tất cả mọi người và đặc biệt là chủ đầu tư trong việc thể hiện rõ nét nhu cầu của họ một cách bài bản, xác định quy trình xây dựng dự án trực tiếp với kiến ​​trúc sư, nhà quy hoạch đô thị hay nhà thiết kế cảnh quan như các đồng nghiệp của họ ở Châu Âu. Các Chủ đầu tư xây dựng ở Châu Âu được công nhận là một nghề nghiệp, được tôn trọng từ thế kỷ 16, từ thời Phục Hưng của Ý và cả trước đó nữa.

Chủ đầu tư tại Việt Nam không thể bày tỏ nhu cầu của họ vì không có một không gian nào được dành cho việc này. Không có không gian đàm phán được dành cho  quãng thời gian tư duy và phát triển các yêu cầu «đề bài» cụ thể của Chủ đầu tư.

Chế độ kinh tế hiện tại và cách thức phát triển của một thành phố không cho phép chúng ta có bất kỳ lúc nào để đặt ra các vấn đề, chia sẻ và phát triển các yêu cầu của đầu bài một cách rõ ràng, hoàn chỉnh ngay từ đầu cho dự án.

Dự án I Cérame (Pháp)

Chúng ta đang ở Việt Nam, một xã hội đang mở rộng và phát triển với tốc độ chóng mặt các ngành hàng, dịch vụ tiêu thụ mới để phục vụ cho tầng lớp trung lưu ngày một lớn hơn, có nhu cầu tiêu thụ mạnh mẽ hơn và đòi hỏi được đáp ứng tức thì hơn trước rất nhiều.

Trong bối cảnh xã hội đồng loạt  phát triển về mọi mặt một cách nhanh chóng như vậy để bắt kịp thế giới, đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng, Việt Nam lại thiếu các sản phẩm kiểu mẫu để lấy đó làm nền tảng so sánh, hay các tài liệu tham khảo mẫu để chúng ta có thể so sánh các thiếu sót cũng như các thành tựu trong thiết kế từ đó rút ra kinh nghiệm nhằm cải thiện sản phẩm kế tiếp của mình tốt hơn. Do đó các Chủ đầu tư vẫn còn gặp nhiều khó khăn để thể hiện nhu cầu của mình và đặt tên cho mong muốn kiến ​​trúc của họ.

May mắn thay, cuộc khủng hoảng khí hậu, sinh thái và sức khỏe đã đánh thức lương tâm của con người một cách mạnh mẽ.

Việc khó khăn để lập trình nhu cầu này được liên kết với một thời kỳ kinh tế mới không ngừng biến chuyển với các tiêu chuẩn được cập nhật và thay đổi liên tục, không có cái gì là cột mốc nhất định, điều này sẽ khiến cho Việt Nam không ngừng đổi mới để thích nghi với các xu thế mới.

 “Kiến ​​trúc sư có vai trò toàn bộ chỉ là một phần trong chuỗi xây dựng”.

Sự nhầm lẫn về vai trò giữa kiến ​​trúc sư và khách hàng là một khó khăn lớn ở Việt Nam: các kiến ​​trúc sư sẽ mang lại cả nhiệm vụ chức năng của dự án, sẽ tìm ra vấn đề và cũng như giải pháp của nó.

Tuy nhiên trong một sân chơi xây dựng, vai trò của người chơi vẫn chưa được xác định, tổ chức rõ ràng.

Trong tình huống mơ hồ này, kiến ​​trúc sư là người phải cân bằng mọi thứ vì anh ta vừa có vai trò của thẩm phán và bồi thẩm đoàn. Nếu kỹ năng kinh doanh của anh ta tốt, anh ta có thể đưa cả dự án của anh ta lên đỉnh cao, nếu kỹ năng kinh doanh không tốt, anh ta có thể bị mất uy tín trước khách hàng. Chuyên môn quản trị kinh doanh này đòi hỏi kinh nghiệm và kỹ năng vốn không được giảng dạy ở các trường kiến ​​trúc trước đây. Chỉ cho tới gần đây các trường đại học kiến trúc ở Châu Âu mới cập nhật thêm bằng Thạc sỹ Kinh tế vào chương trình giảng dạy.

Một khó khăn khác nằm ở giá trị trí tuệ của công trình kiến ​​trúc hoặc cảnh quan mà ít được công nhận bởi xã hội. Đây là một nghề mới với ít lịch sử, ít tính hợp pháp và không được xã hội hiểu rõ lắm.

Ở Việt Nam, tính hợp pháp của kiến ​​trúc sư rất ít và các tổ chức được cho là bảo vệ các kiến ​​trúc sư đang vật lộn để tìm vị trí của họ mặc dù công việc của một số hiệp hội đang làm không thể giải quyết được nhu cầu to lớn của họ.

Chủ đầu tư thường pha trộn các trường phái và chiếm đoạt luôn cả vai trò  của kiến ​​trúc sư, thường quyết định các thiết kế theo cảm tính một mình.

Là nhà tài trợ và người trả tiền, tất cả các quyền của anh ta (Chủ đầu tư) đều hợp lý với anh ta; từ việc bố trí tổ chức không gian, định hướng thiết kế của một tòa nhà, lựa chọn vật liệu và màu sắc là quyền của anh ta, kiến ​​trúc sư sau đó không gì khác hơn là một người phục vụ kỹ thuật đơn giản.

Gần như thiếu đi sự tôn trọng và trao đổi giữa hai bên.

Kiến trúc sư chỉ được can thiệp vào một phần của từng giai đoạn xây dựng độc lập chứ không theo xuyên suốt cả một quá trình từ đầu đến cuối. Cách đối xử với kiến trúc sư như vậy thường dẫn đến hệ quả là Chủ đầu tư là người quyết định mọi việc (chưa kể họ còn thay đổi ý kiến liên tục), và đến cuối cùng sản phẩm rất khó mà đạt được tính nhất quán của thiết kế ban đầu.

Chủ nghĩa tư bản hoang dại hiện đang diễn ra đặt người kiến trúc sư trong một quy trình và một phương thức sản xuất (cụ thể là ngành nghề xây dựng) mà theo đó họ chỉ là một dịch vụ tiêu dùng cùng thứ hạng với những dịch vụ phổ thông khác.

6. Vậy cần có giải pháp thế nào để khắc phục?

Kiến trúc phải được hiểu là một giá trị có thể thương lượng, kiến trúc sư phải được coi trọng hơn và được trả lương cao hơn. Di sản xây dựng là một giá trị thị trường, nhiều như đất đai. Văn hóa phải trả giá cho điều này.

7. Trong điều kiện có luật kiến trúc, làm thế nào để vai trò của Hội KTSVN có thể thúc đẩy và thắt chặt quan hệ có hiệu quả giữa DN và giới hành nghề? Ông có thể gợi mở/hiến kế về vấn đề này

“Hạ hồi ra sao ?”

Tóm lại đây là một vấn đề văn hóa, trong đó sự thấu hiểu và sự giáo dục của toàn thể xã hội đối với nghiệp vụ và ngành nghề kiến trúc là cần thiết.

Óc phê bình và khả năng phản biện là một câu chuyện nan giải khác trong một xã hội bị giam hãm quá lâu trong hệ thống những giáo điều của Nho giáo từ xa xưa.

Vì vậy, điều cần thiết là giáo dục và đào tạo xã hội (trong đó có những người làm kiến trúc), để mọi người hiểu được  thực trạng làm nghề kiến trúc là một nghề đang không có lối thoát vì thiếu phương tiện để làm việc.

Hiện nay, có nhiều kiến trúc sư Việt Nam rất sáng tạo và tài năng được công nhận với nhiều dự án có quy mô tương đối nhỏ, (vd: cửa hàng, nhà hàng, nhà ở riêng lẻ) nhưng hiếm có ai trong số họ lại thành lập được một đơn vị kinh doanh tầm trung trung (khoảng 10 đến 30 người ) đáp ứng được những công trình có quy mô hơn.

Các tập đoàn lớn hoạt động trong lĩnh vực đầu tư xây dựng có sẵn cả một tập thể kiến trúc sư làm việc riêng cho họ (cộng với cả trăm họa viên chuyên nghiệp). Họ chiếm lĩnh thị trường, dành được tất cả những hợp đồng, và đôi khi là kết hợp với những công ty kiến trúc nước ngoài có tiếng (chỉ để làm những phác thảo sơ bộ).

Nói cách khác là rất khó kiếm được những công ty kiến trúc có quy mô vừa phải nhưng đáp ứng được những đầu bài mang tính chiến lược phát triển, và đưa ra các phương án sáng tạo theo một định hướng phát triển tốt của đất nước (như những dự án trường học, đại học, nhà ở xã hội, quy hoạch chi tiết).

Diễn biến của dự án cần được chia sẻ, trao đổi giữa toàn bộ các đối tác một cách liên tục từ đầu đến cuối, trong tinh thần minh bạch và tôn trọng lẫn nhau, bởi kiến trúc là một sản phẩm của cả một tập thể (tương tự như những gì xảy ra tại Bắc Âu, Nhật, Pháp từ xưa đến nay) và không thể nào khác được.

Dự án Khu tưởng niệm Hồ Chí Minh tại Nghệ An (Việt Nam)

Không có môi trường cạnh tranh minh bạch thì khó mà có được những dự án có chất lượng.

Vì vậy có thể nói rằng nghề làm kiến trúc ở Việt Nam còn đang đi tìm cho mình một hướng đi giữa vô vàn những khuôn mẫu nhập từ khắp thế giới mà bản thân mình chưa chắt lọc hết được.

Điều lạc quan hơn là đã có những hợp đồng do các đơn vị tư nhân đặt ra với những yêu cầu cao về chất lượng thiết kế. Nhưng chúng ta cũng phải hy vọng vào những chủ đầu tư kiên định và dự án không bị liên tục sang tay (thậm chí có khi còn thay cả kiến trúc sư dẫn đến dự án do đó thường bị biến chất).

Niềm hy vọng khác là ngày càng ít đi những hiện tượng tiêu cực. Nhà nước có thêm những dự án công cộng với quy mô và chất lượng cao, không bị ràng buộc bởi bất cứ ai có những mục đích không trong sáng.

Một dấu hiệu tích cực là hiện nay đã xuất hiện những đơn vị (nhà nước hoặc tư nhân) với chức năng là tư vấn và hỗ trợ chủ đầu tư trong các giai đoạn của dự án. Tuy nhiên, hình thức và cách hoạt động của những đơn vị này chưa thực sự hữu hiệu. Nhân sự của các đơn vị này lại thường là những kiến trúc sư trẻ, họ không được làm việc một cách độc lập và thường xuyên chịu sự quản lý của chủ đầu tư (thường là những công ty lớn), tất cả những điều này lại đi ngược lại với thiên chức của một tư vấn hỗ trợ cho chủ đầu tư. 

Trong một xã hội mà sự xem thường dịch vụ và sản phẩm tri thức vẫn còn tiếp tục thì vấn đề này còn kéo dài. Trong khi đó, tại Châu Âu, các dịch vụ tư vấn hỗ trợ này đã được xã hội thấu hiểu từ lâu và được chấp nhận như một yếu tố đem lại một giá trị lợi nhuận đáng kể cho dự án.

Tóm lại, dịch vụ hỗ trợ và tư vấn Chủ đầu tư phải được triển khai ngay từ ban đầu, từ khi lập dự án, và tiếp tục khi tiến hành tuyển chọn kiến trúc sư tư vấn, khi giám sát thi công cho đến lúc nghiệm thu công trình và kể cả trong giai đoạn tiến hành công việc duy tu bảo dưỡng.

Hiển nhiên, cần sớm có mặt những công ty tư vấn loại này nhưng phải là những đơn vị độc lập, có nghiệp vụ và được tôn trọng… Bởi thị trường đang rất cần dịch vụ này và sẽ không bao giờ hết việc.

Sức sống, khả năng phục hồi ở đây là có thật và hứa hẹn nhiều cho tương lai đất nước Việt Nam. Khả năng thích nghi và phát triển của các kiến trúc sư là con «át chủ bài» cho hoạt động của ngành.

Dần dần, kiến trúc sư sẽ tìm được chỗ đứng xứng đáng kèm với sự tôn trọng của xã hội. Biết bao nhiêu ý tưởng từng bị dập tắt hay bị bóp nghẹn nay càng thôi thúc ý muốn trỗi dậy nhằm kiến tạo một thế giới tốt đẹp hơn; nơi văn hóa, thiên nhiên, phong tục tập quán… hội tụ theo một cách hài hòa. 

Các phòng hội nghị hội thảo tại Mazan (Pháp)

Nhưng còn đó nỗi gian nan đi tìm “bản sắc Việt Nam”, đồng hành với cả một thế hệ đang khát khao thành công bằng mọi giá.

Điều cần thiết là Chủ đầu tư và Kiến trúc sư phải chung tay làm việc nhằm cho ra những dự án có chất lượng và chứa đựng nhiều ý nghĩa.

Những công trình đẹp nhất trên thế gian phải chăng đó là kết quả của sự gặp gỡ, phối hợp của những kiến trúc sư và những khách hàng, thời khắc đặc biệt của một yêu cầu và một nhu cầu, tất cả vận hành như một thuật giả kim…         

8. Giải pháp nào để các mô hình đào tạo KTS phù hợp thực tiễn? Và khả năng ứng dụng các sản phẩm của DN trong thiết kế và xây dựng?

Làm việc tốt với các kiến trúc sư và hiểu giá trị gia tăng mà họ mang lại. Củng cố hình ảnh tích cực và lợi ích của kiến trúc là một giá trị thiết yếu cho sự phát triển của những công ty này.

Tạo ra một không gian chất lượng, môi trường sinh thái thuận lợi để làm việc tốt!

“Diễn đàn Kiến trúc với Doanh nghiệp – Vì sự phát triển của Kiến trúc Việt Nam” được tổ chức trong khuôn khổ Đại hội lần thứ X – Hội Kiến trúc sư Việt Nam (nhiệm kỳ 2020 – 2025). Tham gia tọa đàm, các Doanh nghiệp & KTS hàng đầu đã có những phiên tham luận vô cùng sôi nổi và hữu ích về sự tương giao, hỗ trợ lẫn nhau giữa hai bên, đồng thời hiến kế/gợi mở giúp thắt chặt và thúc đẩy mối quan hệ có hiệu quả giữa DN & giới hành nghề.

XEM THÊM: