Kiến trúc “xanh” vừa là xu hướng, vừa là nhu cầu bức thiết của thời đại. Thay vì là một ngành công nghiệp tiêu tốn và phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên ngày càng khan hiếm, xây dựng hoàn toàn thay đổi, trở nên bền vững và hướng đến bảo vệ môi trường.

Các hoạt động kinh tế của chúng ta đều phụ thuộc vào hệ sinh thái tự nhiên, khả năng tăng trưởng kinh tế đương nhiên sẽ bị hạn chế nếu như nguyên liệu cung cấp cho các nhà máy, công xưởng bị thiếu hụt. Có nhiều tài nguyên chưa khai thác, vẫn được tích trữ trong lòng đất như một số khoáng sản, kim loại. Tuy nhiên, nhiều tài nguyên khác như nhiên liệu hoá thạch, thậm chí là nước tại nhiều nơi đã xuất hiện các tình trạng ô nhiễm hoặc thiếu hụt nghiêm trọng.

Ngành công nghiệp xây dựng có tác động rất lớn đến hệ sinh thái tự nhiên. Một lượng lớn tài nguyên, vật liệu, nước và nhiên liệu đã được khai thác, xử lý và tiêu thụ trong xây dựng và được sử dụng giới hạn trong vòng đời của các công trình. Hội đồng Xây dựng Quốc tế (Conseil International du Bâtiment – CIB) chỉ ra rằng, xây dựng dân dụng là lĩnh vực mà con người tiêu thụ nhiều tài nguyên thiên nhiên nhất và tiêu tốn rất nhiều nhiên liệu. Việc tiêu hao nhiên liệu càng trở nên trầm trọng khi các quy trình sản xuất, xây dựng không hiệu quả, lãng phí quá nhiều vật liệu và cho ra chất thải quá mức trong các giai đoạn xây dựng khác nhau. Có nhiều vấn đề cần giải quyết để làm cho môi trường của chúng ta bền vững và hiệu quả hơn, và những hành động nào nằm trong tầm tay của các kiến trúc sư?

XEM THÊM: Infographic: 5 tiêu chí Kiến trúc xanh Việt Nam

“Zero Waste” trong kiến trúc: Thay đổi nhận thức, giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế

Sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn trong xây dựng là một cách để tăng trưởng bền vững, đồng thời bảo vệ môi trường. Việc này đồng nghĩa với các kiến trúc sư phải tìm ra cách làm giảm nhu cầu sử dụng tài nguyên, đồng thời làm giảm phát sinh chất thải. Tại Brazil, 50-70% chất thải thải ra môi trường là phế liệu xây dựng. Điều này cho thấy chúng ta không thể khai thác tài nguyên môi trường bừa bãi như thể chúng là vô hạn, chúng ta phải ngừng tạo ra quá nhiều chất thải. Có một câu nói thường được nhắc đến: “Trên hành tinh của chúng ta, không có thứ gì nên bị vứt bỏ!”

Có thể lấy mô hình Kinh tế Tuần hoàn chính làm ví dụ. Mô hình này là cơ chế mà trong đó quá trình sản xuất, tái hấp thu, tái chế, tự quản lý và tự điều chỉnh được vận hành một cách tự nhiên, chất thải sinh ra không bị bỏ đi mà lại là đầu vào để sản xuất các sản phẩm mới. Không giống như Kinh tế Tuyến tính nơi một sản phẩm được tạo ra, sử dụng và sau đó trở thành chất thải, trong nền Kinh tế Tuần hoàn, chất thải trở lại quá trình sản xuất. Đây chính là mối quan hệ bền vững giữa tăng trưởng kinh tế và tiêu thụ tài nguyên thiên nhiên một cách hiệu quả và thông minh.

Mô hình Kinh tế Tuần hoàn minh chứng cho việc sử dụng hiệu quả tối đa nhiên liệu và xử lý đúng cách để có thể tái chế, đồng thời làm giảm (hoặc thậm chí chấm dứt) việc xử lý các vật liệu này tại các bãi chôn lấp. Ngoài ra, mô hình này cũng đòi hỏi tăng hiệu quả và phát triển các mô hình kinh doanh mới. Nó tìm cách giảm sự thiếu hiệu quả trong suốt vòng đời sản phẩm, từ khai thác nguyên liệu thô đến sử dụng, thông qua quản lý tài nguyên hiệu quả hơn, tối đa hóa tuổi thọ sản phẩm và giảm thiểu hoặc chấm dứt phát sinh chất thải.

“Zero Waste” trong kiến trúc: Thay đổi nhận thức, giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế

Từ mô hình Kinh tế Tuần hoàn, khái niệm về Zero Waste đã được tiếp cận bởi các thành phố, công ty và nhiều kiến trúc sư. Theo ZWIA (Zero Waste International Alliance – Liên minh sống xanh quốc tế), Zero Waste là “mục tiêu đạo đức, kinh tế, hiệu quả và có tầm nhìn để hướng dẫn mọi người thay đổi cách sống, khuyến khích các chu kỳ tự nhiên bền vững, nơi tất cả các vật liệu được thiết kế để cho phép phục hồi và tái sử dụng”. “Rethink” – Thay đổi nhận thức, “Reduce” – giảm thiểu, “Reuse” – tái sử dụng và cuối cùng là “Recycling” – tái chế, chính “4R” này là hiện thân của khái niệm Zero Waste trong kiến trúc và có thể áp dụng cho việc xây dựng, vận hành một ngôi nhà, một tòa nhà, một thành phố và cả một quốc gia, v.v.

“Zero Waste” trong kiến trúc: Thay đổi nhận thức, giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế

Rethink – Thay đổi nhận thức chính là phá vỡ các nguyên tắc xây dựng đã lỗi thời, tìm ra giải pháp mới bền vững hơn cho môi trường. Hành động này có thể bao gồm từ việc xem xét lại các quyết định thiết kế thẩm mỹ đơn thuần cho đến đầu tư vào các hoạt động bền vững hơn có thể ảnh hưởng đến cách xây dựng, vận hành công trình. Để thực hiện được, kiến trúc sư có thể nghiên cứu nhiều tài liệu địa phương hơn, tìm cách hiểu các ràng buộc thiết kế đa dạng nhất và cuối cùng đưa ra các quyết định sáng suốt hơn.

“Zero Waste” trong kiến trúc: Thay đổi nhận thức, giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế

Reduce – Giảm thiểu có thể là giảm lượng bê tông trong một cấu trúc bằng cách thay đổi kích thước một cách có chủ đích hoặc sử dụng các hệ thống nhẹ tiêu tốn ít nguyên liệu thô và ít tài nguyên hơn thay vì dùng các cấu trúc nặng, dày đặc. Giảm thiểu cũng có nghĩa là giảm phát sinh chất thải trong xây dựng. Việc giảm thiểu đặc biệt hiệu quả khi kiến trúc sư lựa chọn chính xác vật liệu để phù hợp với nhu cầu làm mát hoặc sưởi ấm của công trình; sử dụng vật liệu địa phương nhằm làm gảm lượng khí thải carbon…

Suy nghĩ về toàn bộ vòng đời vật liệu cũng là điều cần thiết. Làm thế nào khi vật liệu cũ đi, sau khi được loại bỏ vật liệu có thể tiếp tục sử dụng như thế nào là những câu hỏi cần đặt ra. Sau đó, hãy xem xét các vật liệu có tính bền vững lâu dài hơn để quyết định sử dụng.

XEM THÊM: Đâu là tương lai của bê tông trong kiến trúc?

“Zero Waste” trong kiến trúc: Thay đổi nhận thức, giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế

Reuse – Tái sử dụng có thể được áp dụng đối với các vật liệu như gỗ đặc, các bộ phận kết cấu thép, sơn, kính, vách ngăn, v.v. Việc tái sử dụng cũng có thể đề cập đến việc chuyển đổi mục đích sử dụng các tòa nhà: chuyển nhà máy thành văn phòng, khách sạn thành nhà ở,…

XEM THÊM: Tái chế nhà cũ, tại sao không?

Các kiến trúc sư đã tập trung rất nhiều vào chủ đề tái sử dụng vật liệu xây dựng trong những năm gần đây. Là kiến trúc sư, trong giai đoạn thiết kế cũng có thể tạo ra các công trình có tính linh hoạt trong sử dụng nhằm có thể dễ dàng chuyển đổi mục đích sử dụng vào các giai đoạn khác nhau của cuộc sống.

“Zero Waste” trong kiến trúc: Thay đổi nhận thức, giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế

Recycling – Tái chế là về việc sử dụng chất thải xây dựng để tạo ra một sản phẩm khác, có thể có các đặc điểm và cách sử dụng khác nhau hoặc tương tự. Điều này ngăn chặn các vật liệu bị loại bỏ và quá tải tại các bãi chôn lấp. Các thành phố của chúng ta luôn có các tòa nhà khổng lồ đã được xây dựng và cần cải thiện, đây chính là tiềm năng cho hoạt động tái chế trong xây dựng. Đã có một cái tên cho hoạt động này: Khai thác đô thị. Thay vì khai thác tài nguyên thiên nhiên, với sự hỗ trợ của công nghệ, khai thác đô thị là một thuật ngữ tượng trưng cho thành phố của tương lai. Nó thúc đẩy sự sáng tạo của kiến trúc sư, tận dụng hữu ích những nguyên vật liệu đã tồn tại.

XEM THÊM: 16 Giải pháp sử dụng vật liệu tái chế

Vật liệu bền vững, thân thiện với môi trường là vật liệu có tính linh hoạt và có thể tái sử dụng. Ngành xây dựng đã và cần phải thay đổi thêm nữa để thích ứng với nhu cầu của thời đại mới. Thay vì là một ngành công nghiệp lạc hậu, tiêu thụ cao và phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên ngày càng khan hiếm, xây dựng có sức mạnh để thay đổi và tác động đến nhiều lĩnh vực khác. Với hơn một nửa dân số thế giới sống ở các thành phố, tương lai của môi trường chắc chắn sẽ phụ thuộc rất lớn vào sự phục hồi và tái chế các vật liệu xây dựng và nhận thức rõ hơn về tác động của chúng ta đối với mọi hành động.

XEM THÊM:

Biên dịch | H.N (Theo Archdaily)