Phỏng vấn KTS Đổng Công: “Tôi tin tưởng những câu hỏi vĩnh hằng.”

612

Tại văn phòng Vector Architects ở Bắc Kinh, giữa vô vàn mô hình nghiên cứu và xấp bản thảo, KTS Đổng Công đã nói về nguồn gốc, quá trình thiết kế và ý định của mình với thái độ cụ thể và thẳng thắn khác thường. Kiến trúc sư cho biết, “Cách duy nhất để đạt tới kiến trúc tầm cao là coi nó như một vấn đề cá nhân và tình cảm. Cách duy nhất để giao tiếp với xã hội và vũ trụ là thành thật với chính mình.”

Hiện nay, các kiến trúc sư đang có xu hướng quay lưng lại với việc thiết kế các công trình biểu tượng để tập trung xây dựng các công trình năng động; với việc mường tượng các dự án lí tưởng được chính lòng đam mê nghệ thuật của mình thôi thúc để tập trung vào các giải pháp vô cùng thực dụng. Không ngoài dự đoán, Trung Quốc đã trở thành tấm gương phản ánh khuynh hướng này, rất nhiều kiến trúc sư Trung Quốc chỉ biết nhanh chóng tạo ra những kiểu công trình được các nhà phê bình ưa chuộng – quy mô khiêm tốn, quá mức bộc trực, chỉ dựa vào kĩ thuật xây dựng bản địa và sử dụng sáng tạo nguyên vật liệu truyền thống. Những công trình họ tạo ra rất hấp dẫn, nhưng thiếu tính đa dạng và rủi ro. Hẳn là phải có một cách khách, một cách nào đó không quá khuôn mẫu.

Thế nên, tôi lập tức cảm thấy thích thú khi kiến trúc sư Đổng Công của Vector Architects cho tôi hay với anh ấy, kiến trúc là một cuộc đấu tranh. Không có gì ngoài cố gắng giải quyết vấn đề, thử nhiều phương pháp, và dựa vào trực giác. Đổng Công được nhận bằng Cử nhân và Thạc sĩ Kiến trúc tại Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh, nơi cha mẹ anh là giáo sư xây dựng. Sau đó, anh nhận được bằng Thạc sĩ Kiến trúc tại Đại học Illinois. Trước khi thành lập văn phòng riêng cho mình vào năm 2008, Đổng Công đã làm việc tại Solomon Cordwell Buenz & Associates ở Chicago và tại công ty của Richard Meier và Steven Holl ở New York. 

Alila Yangshuo, Guangxi / Vector Architects. Ảnh © Vector Architects, Chen Hao

Vladimir Belogolovsky: Anh đã thiết kế khá nhiều công trình trong 10 năm qua, không biết anh có thể miêu tả tóm gọn về kiến trúc của mình không?

Đổng Công: Cũng khá khó tả, vì tôi tự thấy kiến trúc bản thân liên tục thay đổi. Cách tôi nhìn nhận kiến trúc liên tục thay đổi. Mục tiêu cuối cùng là gì? Là cảm xúc cá nhân của nghệ thuật gia hay là trao trả thứ gì đó cho những người sẽ chiếm cứ không gian của mình?

Thư viện bên bờ biển / Vector Architects. Ảnh© Vector Architects, Chen Hao

VB: Phải chăng tự anh đã tìm ra câu trả lời? Anh có nghĩ rằng kiến trúc còn mang nhiều ý nghĩa hơn một hình thức hay một công cụ để đáp ứng nhu cầu thực dụng của xã hội không?

ĐC: Càng ngày tôi càng thấy hai điều này không hề mâu thuẫn. Trước đó, tôi phải tìm chỗ đứng của mình giữa hai giải pháp cực đoan: hoặc trở thành một nghệ thuật gia chỉ tập trung vào chính mình, hoặc đáp ứng nhu cầu của khách hàng và người dùng.

Nhưng bây giờ tôi lại thấy rằng, trước nhất bản thân phải là một kiến trúc sư giỏi đã. Phải biết tự tin vào kiến thức và kinh nghiệm của mình. Và rồi, dần dần anh nhận ra rằng, cách duy nhất để đạt tới kiến trúc tầm cao là coi nó như một vấn đề cá nhân và tình cảm. Người ta nên coi kiến trúc là nghệ thuật. Một nghệ sĩ có giá trị xã hội nhờ những gì anh ta đem lại cho xã hội. Một kiến trúc sư vừa có trách nhiệm đó, vừa phải nâng công việc mình lên tầm nghệ thuật. Tất nhiên, không ít người chỉ trích điều này, nhưng đó là những gì tôi tin tưởng. Bởi vì cách duy nhất nhất để giao tiếp với xã hội và vũ trụ là thành thật với chính mình. Kiến trúc sẽ trở nên vô cùng hời hợt nếu kiến trúc sư chỉ quan tâm tới giải quyết những nhu cầu tức thời và thực dụng.

Captain’s House / Vector Architects. Image © Vector Architects, Chen Hao

VB: Công trình của anh thường có quy mô nhỏ. Chúng như bị giới hạn trong một phạm vi cụ thể, ví dụ như khách sạn nhỏ, thư viện, trung tâm cộng đồng, văn phòng phẩm, phòng trưng bày, trường tiểu học, và nhà nguyện. Anh nhìn nhận nhiệm vụ kiến trúc của mình như thế nào? Anh đang tập trung vào điều gì?

ĐC: Ở Trung Quốc, tôi luôn tránh thiết kế chung cư cao tầng. Bởi vì những kiến trúc sư không thể xác định những tòa nhà kiểu đó, bởi vì chúng bị định hình bởi các lực lượng thị trường do các nhà phát triển thiết lập. Những tòa nhà cao tầng ấy không được thiết kế để phục vụ đời sống thực sự, chúng chỉ đơn thuần là một sản phẩm thương mại. Thế nên, chỉ cần không phải thiết kế chúng, thì tôi sẵn sàng xây mọi kiểu công trình.

Nhưng không may thay, chúng tôi không chọn thiết kế bất cứ kiểu công trình nào trong số anh vừa đề cập. Thực tế thì, văn phòng của tôi, hay mọi văn phòng độc lập khác cũng vậy, chúng tôi không có nhiều cơ hội để thiết kế dự án quy mô lớn, vì hầu hết những dự án như thế thuộc về hệ thống viện thiết kế quốc gia khổng lồ. Chúng tôi chỉ có thể tích lũy từng dự án nhỏ, rồi từ từ tăng quy mô và tính đa dạng của các dự án. Một con đường rất chậm rãi. Kiến trúc sư càng nổi danh, thì họ càng có nhiều cơ hội được mời hợp tác trong các dự án lớn. Thế nên, tôi đoán là trong vài năm tới, chúng ta sẽ được chứng kiến sự gia tăng quy mô nhờ những kiến trúc sư người Hoa tiên phong.

Thư viện bên bờ biển / Vector Architects. Image © Vector Architects, Chen Hao

VB: Anh luôn so sánh quá trình thiết kế của mình như là một phản ứng hóa học, anh có thể nói rõ hơn không? Anh đã dựa vào những chất chính nào khi thiết kế dự án?

ĐC: Với tôi, mỗi dự án là một cuộc đấu tranh. Vì khi mới bắt đầu, anh không biết trước điều gì cả, anh không có đủ thông tin về khu đất hay dự án, cũng không có đủ trí tưởng tượng để nghĩ ra những đặc tính không gian tiềm năng. Thế nên, trước mắt anh khi đó chỉ có những mảnh ghép chắp vá. Tôi cần phải đối mặt với mọi vấn đề. Và với tôi, cách duy nhất để tìm ra giải pháp là phác thảo và mô hình hóa từng lựa chọn. Không hề có một lối tắt. Tôi phải cần tới 4 đến 8 tuần để khởi động. Tôi sẽ không nhận thêm dự án cho tới khi tôi tự tìm ra một giải pháp hợp lí sau một tuần làm việc.

VB: Công trình ‘Nhà nguyện trên bãi biển’ của anh trông khá đơn giản. Nhưng nét đơn giản đó chỉ là do nhìn nhầm thôi đúng không?

ĐC: Đúng vậy, công trình ấy khó xây lắm. Chúng tôi đã tạo ra ba sơ đồ khác nhau, đều được hoàn chỉnh với nhiều phác thảo và mô hình. Nhưng thường thì sau nhiều tuần vật lộn thì chúng tôi sẽ chạm tới một ngưỡng – một ngưỡng khi mọi câu hỏi và vấn đề đều tan biến và một thiết kế cụ thể hiện ra. Khi điều đó xảy ra, tôi gọi đó là phản ứng hóa học. Và tôi biết rằng tôi đã tìm thấy giải pháp của chính mình. Với tôi, đây là một quá trình tiêu chuẩn. Khi ngưỡng đó xảy ra, tôi biết đây là hướng mình cần đi. Rồi đội ngũ của tôi sẽ chung tay thử nghiệm những biến thể nhỏ hơn.

Nhà nguyện bên bờ biển / Vector Architects. Image © Vector Architects, Chen Hao

VB: Anh lấy cảm hứng từ đâu?

ĐC: Quá trình thiết kế của tôi gần như chỉ có đấu tranh và thử nghiệm. Tôi không để bản thân bị phân tâm bởi cảm hứng. Tôi chỉ hòa nhập với chính mình mà thôi. Nhưng khi không thiết kế, thì tôi dành thời gian quan tâm tới các nghệ sĩ khác, du lịch, hoặc tham quan triển lãm. Quá trình thiết kế là mang tính cá nhân và mãnh liệt, tôi thậm chí không muốn thảo luận hay kể cho ai hay. Quá trình ấy nằm trong bộ não tôi và toàn bộ cơ thể tôi. Tôi cảm nhận được nó, và tôi không cần phải giải thích điều gì với người khác.

Alila Yangshuo, Guangxi / Vector Architects. Ảnh © Vector Architects, Chen Hao

VB: Tôi đã nghe thuật ngữ ‘chủ nghĩa khu vực thực dụng’ khá nhiều lần khi tới Trung Quốc, anh có nghĩ đó là một cụm từ thích hợp mô tả nơi đây không?

ĐC: Tôi không muốn nhìn nhận công việc của mình theo cách này. Tôi nghĩ câu hỏi quan trọng phải là — “vấn đề ở đây là gì?”. Tôi tin vào những câu hỏi vĩnh hằng, đúng với bất cứ thời đại nào. Nhiều kiến trúc sư ngày nay cho rằng điều quan trọng là phải đáp ứng những nhu cầu xoay quanh khu đất và những vấn đề cấp bách đang diễn ra. Nhưng tôi tin rằng có nhiều vấn đề quan trọng hơn đang chờ chúng ta giải quyết. Những vấn đề đó rất cơ bản – vấn đề về cơ thể, về quy mô, về giới hạn thể chất và giác quan. Hãy quan sát tất cả những thay đổi đang diễn ra xung quanh ta. Lối sống của chúng ta thay đổi rất nhiều theo thời gian, nhưng về cơ bản, cơ thể chúng ta vẫn vậy. Tức là có những giá trị không hề thay đổi. Cơ thể của chúng ta có những mối liên hệ liên tục và nhất định với thế giới bên ngoài. Dĩ nhiên, dù tôi nói gì thì kiến trúc cũng đang thay đổi, nhưng tôi tin rằng ta phải đạt được sự cân bằng giữa các giá trị cốt lõi và thế giới hiện đại này. Kiến trúc được tạo thành từ hai thực thể – cốt lõi bên trong đáp ứng các giá trị vĩnh hằng và vỏ bọc bên ngoài phản ánh sự đổi thay. Đó là sức mạnh của kiến trúc. Dù sống ở thời đại nào, chúng ta vẫn luôn phải tìm câu trả lời cho những câu hỏi này: Ta đang sống thế nào? Thế nào mới là một con người? Đó là những câu hỏi rất cơ bản, kiến trúc có khả năng trả lời chúng ở góc độ cá nhân. Nhân loại là gì? Mối quan hệ giữa con người và thế giới là ra sao?

Alila Yangshuo, Guangxi / Vector Architects. Ảnh © Vector Architects, Chen Hao

VB: Anh nghĩ một tòa nhà tốt là một tòa nhà thế nào?

ĐC: Một tòa nhà tốt sẽ mang lại cảm giác thân thiết. Rất nhiều công trình hiện đại đang thiếu đi điều quan trọng này. Dù một tòa nhà đẹp cỡ nào, nhưng nếu bạn không cảm thấy mình là một phần của nó, thì đó cũng chỉ là một nơi lạnh lẽo mà thôi. Trong sự thân mật ấy nên có những không gian cho chúng ta một kết nối tâm linh với tòa nhà. Tôi cho rằng tòa nhà tốt là tòa nhà có được sự hài hòa ấy. Không cần đi quá xa, không cần xây một tòa nhà quá bắt mắt. Hãy để tôi lấy ví dụ. Khi nói tới tòa nhà tốt, có hai nơi lập tức xuất hiện trong đầu tôi, ấy là đền Pantheon ở Rome và bảo tàng Kunsthaus Bregenz do kiến trúc sư Pether Zumthor xây dựng ở Áo. Hai nơi này được dựng lên vào hai thời đại khác nhau, nhưng điều ấy không quan trọng. Kiến trúc phải biết đối mặt với hạn chế công nghệ trong từng thời đại cụ thể, và phải tìm ra một giải pháp thông minh để vượt qua những hạn chế ấy, như vật liệu, lực hấp dẫn, bầu không khí chẳng hạn. Khi tôi tới những nơi như thế, tôi cảm thấy mình như được đối thoại với chính kiến trúc sư và tìm ra thông điệp ở đó.

Alila Yangshuo, Guangxi / Vector Architects. Ảnh © Vector Architects, Chen Hao

VB: Tôi từng đi thăm khách sạn Alila gần Quế Lâm do anh thiết kế. Nơi ấy thật sự xinh đẹp và quyến rũ. Tuy nhiên, sự hòa hợp tân cổ nơi ấy khiến tôi rất tò mò. Đó là một công trình mơ hồ. Anh có coi đó là một dự án đương đại không? Anh nghĩ gì khi kiến trúc nhất quán với lịch sử như vậy?

ĐC: Tại sao anh cứ phải tìm mâu thuẫn giữa lịch sử và đương đại? Cá nhân tôi rất thích từ ”mơ hồ.” Khi tôi thiết kế công trình ấy, mục đích cuối cùng chính là tạo được sự hài hòa với công trình công nghiệp hiện có, cũng như các đỉnh đá vôi đặc trưng với sông Li vây quanh. Tôi coi tất cả là một nơi hoàn toàn mới.

VB: Anh thường dùng những từ nào để miêu tả kiến trúc của mình?

ĐC: Ranh giới – vượt qua ranh giới. Giới hạn – bứt phá giới hạn. Ánh sáng – bóng tối. Thời gian – vô tận. Trọng lượng – phi trọng lượng. Nhân loại chính là như thế, nghịch lí cuốn hút tôi, nhưng tôi lạc lối khi tìm từ chính xác. Cảm giác vốn rất mơ hồ, đúng không? 

Nguồn: Archdaily | Biên dịch: HD

Ban biên tập
Kienviet.net cam kết cung cấp nội dung hữu ích cho cộng đồng Kiến trúc. Ủng hộ Ban biên dịch bằng cách bấm like để chúng tôi có thêm động lực dịch bài. Nếu anh (chị) muốn trở thành CTV của Kiến Việt xin vui lòng email tuyendung@kienviet.net
Ban biên tập
Ban biên tập