Phỏng vấn KTS Sou Fujimoto về “Thiên nhiên và kiến trúc”

1319

Trong hai năm liên tiếp, reSITE đã mời một trong những kiến ​​trúc sư có ảnh hưởng nhất của Nhật Bản phát biểu tại hội nghị thường niên của mình tại Prague. Sau sự xuất hiện của Kazuyo Sejima trong sự kiện năm ngoái, Sou Fujimoto đã lên sân khấu để trình bày một bài diễn thuyết có tựa đề ‘Giữa thiên nhiên và kiến ​​trúc’. Kiến trúc sư Nhật Bản, người đã nổi tiếng với Serpentine Gallery 2013, hiện đang thực hiện một số dự án trên khắp nước Pháp, bao gồm hai công trình được tiến hành cùng lúc ở Montpelier và Paris, và một ngôi trường mới cũng ở thủ đô nước Pháp.

‘l’arbre blanc’ (‘Cây trắng’) là một tháp hỗn hợp cho Montpellier
Ảnh: RSI-studio © sou fujimoto architects + NL*A + OXO architects

Zdena Zednickova (ZZ): Tôi muốn bắt đầu cuộc nói chuyện của chúng ta với ‘khu rừng’ bởi vì anh rất thường xuyên nói về rừng và anh liên hệ nó với các dự án của mình. Có thể nói rằng rừng với tất cả các lớp ý nghĩa chính là cốt lõi sự sáng tạo của anh?

Sou Fujimoto (SF): Đương nhiên, rừng có nhiều tầng lớp và ý nghĩa khác nhau. Đối với cá nhân tôi, rừng là nền tảng. Tôi lớn lên ở Hokkaido, là một đứa trẻ, tôi thường chơi trong khu rừng hoang. Tất nhiên, vào thời điểm đó, tôi không nghĩ về kiến ​​trúc, nhưng khi tôi bắt đầu học kiến ​​trúc, tôi cảm thấy rằng kinh nghiệm ở trong rừng có nhiều ý nghĩa liên quan đến quy mô và sự đa dạng và một thứ gì đó vượt ra ngoài công năng. Và, tất nhiên, sự tương phản giữa Tokyo nơi tôi học kiến ​​trúc và môi trường tự nhiên mà tôi lớn lên rất thú vị. Ở trung tâm của Tokyo và trong các khu dân cư của chúng tôi, chúng tôi không tìm được những khu vực hoang dã rộng lớn như vậy, nhưng đi bộ qua những con đường nhỏ của thành phố và uốn khúc qua chúng cũng tương tự như đi bộ qua khu rừng.

Tôi nghĩ đến điều này là bởi vì ở hai đều được bao quanh bởi các yếu tố nhỏ – trong rừng có lá, cành cây và bụi cây nhỏ; Ở Tokyo có rất nhiều vật thể nhân tạo nhỏ như thể trôi nổi trong không gian bao gồm cả dây cáp điện. Tôi cảm thấy rằng khu rừng không chỉ là một khu rừng, mà là một cấu trúc đằng sau nó, một nơi mà anh được bao quanh và bảo vệ bởi các yếu tố nhỏ trong tỷ lệ của con người, nhưng nó cũng là một cánh đồng rộng mở để mọi người có thể lựa chọn và hoạt động theo cách riêng của họ. Nó có thể là một nơi truyền cảm hứng cho sự đa dạng, trong sự đa dạng này anh chọn con đường riêng của anh, nơi anh ở và cách để trải nghiệm nó. Theo nghĩa này, đối với tôi, rừng là một từ mang tính biểu tượng đại diện cho các nguyên tắc cơ bản của tư duy kiến ​​trúc và những kiến ​​thức cơ bản về sự liên hệ của kiến ​​trúc và thiên nhiên. Cơ sở để tạo ra thứ gì đó vượt ra ngoài suy nghĩ thực dụng thông thường về kiến ​​trúc và đó là lý do tại sao tôi thích nó.

‘mille arbres’ (‘Ngàn cây’) là một công trình đa chức năng khác dành cho Paris
Ảnh: morph © sou fujimoto architects + OXO architects

ZZ: Có lẽ khu rừng cũng liên quan đến sự sợ hãi của anh… Trong Bohemia, chúng ta có câu nói ‘Nếu anh sợ hãi, anh không thể đi vào rừng’, điều này gợi lại câu nói trước của anh rằng ‘Trong kiến ​​trúc anh không sợ gì cả trong đó anh hoan nghênh mọi thử thách’. Anh vẫn còn cảm giác can đảm này đối với kiến ​​trúc chứ?

SF: Tôi hiểu rằng ở các nước châu Âu rừng là một nơi nguy hiểm và anh phải đủ can đảm để ở đó, có lẽ sự hiểu biết của tôi về một khu rừng từ quan điểm văn hóa Nhật Bản gần gũi hơn với đời sống con người. Trong mọi trường hợp, tôi không sợ những thách thức, tôi không ngại làm nhiều thứ, và tôi cũng thực sự muốn tôn trọng những nền văn hóa đang có hoặc lối sống trong các tình huống văn hóa và điều kiện khí hậu khác nhau. Vì vậy, một mặt tôi thực sự muốn tôn trọng lịch sử, văn hóa hay lối sống đằng sau tất cả hoàn cảnh khác nhau, nhưng đồng thời tôi muốn đủ can đảm để diễn giải lại các yếu tố cơ bản của bối cảnh này và cố gắng tạo ra một thứ gì đó mới, một cái gì đó thực sự mới, đó là trong sự hòa hợp với lịch sử và văn hóa của nơi đó. Trong trường hợp này, thử thách không chỉ là đủ can đảm, mà còn là sự nhạy cảm và tôn trọng.

Sự phát triển sẽ bao gồm nhà ở, văn phòng, cửa hàng, khách sạn và các cơ sở văn hóa
Ảnh: morph © sou fujimoto architects + OXO architects

ZZ: Anh đang đứng đầu các văn phòng kiến ​​trúc không chỉ ở Tokyo, mà còn ở Paris và ở châu Âu, anh xây dựng nhiều dự án, làm cách nào anh có thể cảm nhận và cách anh xử lý với các hoàn cảnh khác nhau như vậy? Môi trường đô thị Nhật Bản thường được nhìn nhận là hay thay đổi và không đồng nhất, trong khi môi trường châu Âu thường tương đối ổn định và đã được quy định. Anh không sợ phải đối phó với một bối cảnh lịch sử mạnh mẽ như vậy với châu Âu, điều này ảnh hưởng như thế nào đến cách tiếp cận của anh với các dự án ở châu Âu và Nhật Bản?

SF: Thực ra, khi anh nghĩ về nền tảng hoàn chỉnh và sự khởi đầu của kiến ​​trúc, những khác biệt bề ngoài này không phải là một vấn đề lớn. Bởi vì, ví dụ, khi anh nghĩ về hành vi của con người liên quan đến không gian kiến ​​trúc hoặc mối quan hệ của chúng với bối cảnh xung quanh, những căn cứ này không thay đổi nhiều tùy thuộc vào những nơi khác nhau. Vì vậy, đối với tôi, tôi cảm thấy tôi không liên quan quá nhiều đến những đặc điểm bề ngoài của bối cảnh Nhật Bản, mà là một điều gì đó có bản chất riêng. Mỗi lần tôi đều cảm thấy thật thú vị khi khám phá một điều gì đó khác với nền văn hóa của tôi, điều gì tôi có thể tôn trọng và điều gì tôi có thể lấy làm nguồn cảm hứng. Pháp rất khác biệt và có một di sản văn hóa thực sự đáng ngưỡng mộ, vì vậy khi tôi nghĩ làm thế nào để bảo tồn môi trường này và làm thế nào để mang lại một cái gì đó mới cho nó, nó là một thách thức sáng tạo dành cho tôi. Tôi cũng nhận thấy một tình huống tương tự trên toàn thế giới, và tôi nghĩ tôn trọng tất cả các điều kiện địa phương là rất quan trọng. Tôi nghĩ rằng sự tồn tại của kiến ​​trúc ở khắp nơi trên toàn thế giới và sự tôn trọng đối với người dân địa phương là có thể.

Fujimoto cũng được lựa chọn để hoàn thành trung tâm học tập mới của Ecole Polytechnique tại Paris Ảnh: RSI-studio © sou fujimoto architects + NL*A + OXO architects

ZZ: Cùng góc nhìn với sự xuống cấp các tòa nhà khá liên quan đến bối cảnh văn hóa khác nhau. Trong môi trường đô thị Nhật Bản, các tòa nhà được xây mới trong một khung thời gian ngắn hơn nhiều so với ở châu Âu. Nó có vẻ không phải là gánh nặng lớn bởi cảm giác cần phải duy trì cho các thế hệ tương lai và với sự chăm sóc do xuống cấp. Anh có xem xét đến khía cạnh này, ví dụ, từ quan điểm của việc sử dụng các vật liệu khác nhau về các dự án ở Nhật Bản và châu Âu trong bối cảnh kiến ​​trúc lịch sử của nó?

SF: Ngay cả ở Nhật Bản, chúng tôi chú ý đến sự xuống cấp của các tòa nhà, các tòa nhà không phải là tạm thời, và chúng nên tồn tại càng lâu càng tốt. Có lẽ từ quan điểm của châu Âu, chúng có vẻ tạm thời, nhưng không phải.  Đương nhiên, việc sử dụng các tài liệu trong các nền văn hóa là khác nhau, nhưng về cơ bản, ý định của chúng tôi là tạo ra một cái gì đó có giá trị cho tương lai.

ZZ: Các tòa nhà của anh thường xuyên kết nối với thiên nhiên, như đã đề cập liên quan đến chủ đề ‘rừng’ và chúng được pha trộn và phát triển thông qua cây xanh. Kiến trúc trong trường hợp của anh là một yếu tố ổn định, nhưng bản chất là năng động và phát triển. Anh cảm nhận sự tương phản của các thành phần động và tĩnh bằng cách nào? Anh không sợ rằng thiên nhiên sẽ chiếm lấy các tòa nhà? Rằng nó sẽ nuốt chửng các tòa nhà của anh và về cơ bản chúng sẽ biến mất?

SF: Tất nhiên, nếu chúng ta để nguyên tố tự nhiên này tự do phát triển, nó có thể phá vỡ cấu trúc và làm sụp đổ tòa nhà. Nhưng tôi tin rằng kiến ​​trúc nên được liên kết với đời sống con người, vì vậy cuộc sống hàng ngày và chăm sóc hàng ngày cho thiên nhiên cũng như cho chính bản thân tòa nhà phải hài hòa. Sự có mặt và can thiệp của cuộc sống con người đang thay đổi mọi thứ. Dĩ nhiên, thiên nhiên và kiến ​​trúc có một nhịp sống khác nhau, nhưng tôi tin rằng nếu con người yêu thích môi trường sống của họ thì họ sẽ chăm sóc nó tốt hơn.

‘Nhà NA’ được thiết kế cho một cặp vợ chồng trẻ trong một khu phố Tokyo yên tĩnh
Ảnh © iwan baan

ZZ: Tôi đề cập đến điều này bởi vì tôi đã thấy một bức ảnh gần đây về ‘Nhà N’ của anh, mà anh còn gọi là ‘hộp trong hộp’, và ban đầu là một cái cây khẳng khiu giờ đang nhô ra qua các khe hở của hộp bên ngoài với khối lượng khá lớn. Khi thiết kế các dự án của mình, anh có tính toán khoảng xanh như một yếu tố cấu trúc kiến ​​trúc khác, với khối lượng và hình dạng khác nhau?

SF: Tất nhiên, tôi đã tưởng tượng rằng cây sẽ lớn hơn và vươn mình qua các lỗ hở của hộp bên ngoài, nhưng đồng thời nó cũng cần được chăm sóc, bởi vì nếu nó quá dày đặc, sẽ có quá nhiều bóng râm. Ngay cả ở châu Âu, giả như bạn chăm sóc cây xanh, nó sẽ trở nên khỏe mạnh hơn. Khi giao tiếp với thiên nhiên và cây cối, thông qua việc chăm sóc nó, nó sẽ trở thành một phần của cuộc sống của chúng ta, việc chăm sóc môi trường tự nhiên này làm cho cuộc sống của chúng ta phong phú hơn. Tham gia vào chu trình của cuộc sống tự nhiên, trong chu kỳ của nó, thật sự rất tuyệt vời.

ZZ: Vì vậy điều quan trọng với anh là trở nên gần gũi và quan tâm đến mối quan hệ giữa con người và yếu tố tự nhiên, như cây cối, thay vì sử dụng tự nhiên như một yếu tố kiến ​​trúc?

SF: Điều cơ bản là khiến cuộc sống con người tích cực kết nối với cuộc sống của nơi chốn và với cuộc sống của các yếu tố tự nhiên gắn liền với nó. Tôi tin rằng cuộc sống của chúng ta đã là một phần của kiến ​​trúc và kiến ​​trúc là một phần của cuộc sống của chúng ta. Việc chăm sóc kiến ​​trúc và cây xanh là một phần của cuộc sống con người. Giao tiếp với tự nhiên mà không tách ra khỏi nó – tôi tin đó là một cuộc sống tươi đẹp.

Cấu trúc trong suốt cung cấp một sự tương phản mạnh mẽ với các tòa nhà xung quanh nó
Ảnh © iwan baan

ZZ: Trong một bài giảng của anh, anh nói rằng anh thích làm cho mọi thứ trông giống như chúng không được thiết kế. Vậy tự nhiên có bị chi phối bởi phần định hướng như mong muốn của chủ đề này không? Hay vẫn còn không gian cho sự phát triển bất ngờ và phóng khoáng?

SF: Một khía cạnh thú vị của tự nhiên là chúng ta không thể kiểm soát nó một trăm phần trăm, nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta để nó phát triển mà không kiểm soát. Như tôi đã nói, đối với tôi điều quan trọng hơn là giao tiếp với thiên nhiên, với kiến ​​trúc và với môi trường sống. Giao tiếp này trở nên phong phú hơn nếu thiên nhiên hoặc kiến ​​trúc hoạt động bất ngờ, bởi vì nó là thứ gì đó vượt ra ngoài tâm trí của chúng ta. vì vậy bạn có thể khám phá một cái gì đó mới hoặc bạn sẽ nhận thấy một cái gì đó mà bạn chưa bao giờ nghĩ đến trước đây. Tôi nghĩ những cuộc gặp gỡ như vậy với những điều bất ngờ thật đẹp.

ZZ: Điều này cũng liên quan đến khái niệm của anh, cái mà anh gọi là ‘một hệ thống thiếu hệ thống’?

SF: Đúng vậy, mặc dù tôi đã thử nghiệm khái niệm này và nó vẫn chưa hoàn thành. Chúng ta phải có một hệ thống, chúng ta cần một chương trình, nhưng đồng thời tôi muốn tạo ra những thứ vượt ra khỏi hệ thống đó. Những trải nghiệm về không gian nhờ đó trở nên đa dạng hơn nhiều. Trật tự và hỗn loạn có thể cùng tồn tại nếu bạn có thể tìm thấy sự cân bằng giữa chúng.

‘Nhà N ’nằm ở thành phố oshita của Nhật Bản
Ảnh © iwan baan

ZZ: Liên quan đến sự đa dạng về trải nghiệm không gian mà anh cũng đang thử nghiệm với chủ đề ‘không gian dốc’…

SF: Đúng vậy, tất cả các chủ đề về dốc, sự mơ hồ và dạng vô hình là những thử nghiệm để đạt được sự cân bằng giữa thiên nhiên và kiến ​​trúc, hoặc điều khiển được và những thứ không kiểm soát được, kết hợp chúng với nhau để tạo ra một môi trường sống phức tạp và đa dạng.

ZZ: Có vẻ như những chủ đề về ‘dốc’ và ‘sự mơ hồ’ này dựa trên không gian truyền thống ‘engawa’ của Nhật Bản mà anh cũng thường đề cập đến? Vậy anh làm việc với chủ đề ‘engawa’ thế nào với những công trình không – phải – Nhật – Bản của mình?

(Engawa (縁側) là một nét kiến trúc độc đáo của phong cách nhà Nhật Bản, được tạo ra bằng những tấm gỗ gắn vào phần rìa ngoài của ngôi nhà, là phần ngăn cách giữa nội thất trong nhà với khu vườn bên ngoài nhà. Nó tương tự như ban công trong kiến trúc phương Tây.)

SF: Tôi nghĩ về ‘không gian đệm’ và engawa cơ bản là một ‘không gian đệm’, nửa bên trong, nửa bên ngoài, mà chúng ta có thể tìm thấy trên khắp thế giới, tùy thuộc vào khí hậu và lối sống. Ở Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, ở địa Trung Hải hoặc ở nhiều nước Châu Á, có thể tìm thấy những không gian tương tự. ‘Không gian đệm’ có tiềm năng lớn để sử dụng trong các điều kiện khí hậu khác nhau, nhờ vào cách chúng kết nối môi trường tự nhiên và kiến ​​trúc một cách cân bằng. Vô cùng thú vị để phát triển ý tưởng cơ bản này một cách sáng tạo, bởi vì nó không chỉ là chuyển giao phong cách Nhật Bản này sang các quốc gia khác, mà còn phát triển nó thông qua cảm hứng, qua các điều kiện địa phương và trở thành một biến thể mới của ‘không gian đệm’.

Thiết kế bao gồm một loạt các khối phân định không gian nội bộ
Ảnh © iwan baan

ZZ: Khi chúng ta nói về sự cởi mở và kết nối các không gian, điều này liên quan rất nhiều đến sự riêng tư. Từ các kiến ​​trúc sư Nhật Bản khác, tôi đã biết được rằng nhận thức về sự riêng tư của người Nhật khác với phương Tây, và người Nhật đang tìm kiếm một sự riêng tư khác. Làm cách nào để anh tìm thấy khái niệm về sự riêng tư của riêng mình?

SF: Tôi không chắc rằng người Nhật vô cùng khác biệt. Thay vào đó tôi cảm thấy, dựa vào những điều cơ bản mà mọi người ở khắp nơi chia sẻ cảm xúc tương tự về quyền riêng tư mặc dù, tất nhiên, có sự khác biệt nhỏ về văn hóa tồn tại. Khi chúng ta nói về sự riêng tư, cuộc sống đương đại ở Nhật Bản gần giống như ở châu Âu hoặc trên toàn thế giới. Hầu hết mọi người đều muốn sự riêng tư được xác định bởi nhiều bức tường hơn hoặc ít cửa sổ hơn. Nhưng đương nhiên, trong văn hóa Nhật Bản truyền thống, suy nghĩ về sự riêng tư là khác biệt. Ngay cả với tôi nó cũng khá kỳ lạ. Sự riêng tư được xác định chỉ bởi các bức tường mỏng, giấy bồi, phân lớp tạo ra một số khoảng cách giữa người này với người khác, hoặc từ riêng tư đến công công khai. Thực ra, tôi cũng nhìn nhận những loại không gian truyền thống này như một cái gì đó mới mẻ và khác biệt và tôi cố gắng diễn giải chúng một cách sáng tạo trong nền văn hóa đương đại. Không có quá nhiều khác biệt giữa văn hóa Nhật Bản và châu Âu, mà đúng hơn là mọi nền văn hóa riêng biệt đều có sự độc đáo và sáng tạo riêng, những khác biệt này cho phép chúng ta chia sẻ và truyền cảm hứng cho nhau.

Sou Fujomoto tại reSITE 2018 accommodate, Prague, 14-15/06- 2018
Ảnh: Courtesy và reSITE

ZZ: Cuối cùng, tôi muốn hỏi anh cảm thấy thế nào về vai trò của ‘kiến trúc sư toàn cầu’ trong thế giới chia sẻ thông tin hiện nay, nó khác với vai trò của một kiến ​​trúc sư chỉ hoạt động tại địa phương hoặc với các thế hệ trước khi internet phát triển. Vai trò này có mang lại bất kỳ gánh nặng nào không?

SF: Khi đi đến những điều cốt lõi của nghề này, tôi nghĩ rằng vai trò này không mang lại nhiều thay đổi. Chúng tôi tạo ra nơi chốn cho mọi người và tạo ra những nơi con người có thể sống tốt hơn. Về bản chất, tôi tin rằng vai trò của chúng tôi là tạo ra không gian cho cuộc sống tốt đẹp hơn, tôn trọng bối cảnh địa phương, tạo ra những khả năng mới, và khám phá những tiềm năng mới cho cuộc sống, mang đến sự đa dạng và cho mọi người lựa chọn. Tôi thực sự tin vào những nguyên tắc cơ bản của kiến ​​trúc.

Nguồn: DB | Biên dịch: MP