Copy thúc đẩy sáng tạo nghệ thuật

958

Tác giả: Nguyễn Đình Đăng

Hầu hết những người mới bắt đầu học nghệ thuật ở Việt Nam, chẳng hạn như các sinh viên mỹ thuật, đều bị “tẩy não” bằng một quan niệm phổ biến từ các thầy. Đó là không thể tạo ra tác phẩm độc đáo bằng bắt chước người khác.

Trong khi đó, lịch sử hội hoạ đã cho thấy hầu hết các danh hoạ từ thời Phục Hưng như Leonardo da Vinci, Michelangelo, Raphael, v.v. tới t.k. XX như Cézanne, Van Gogh, Picasso, Salvador Dalí, v.v. đều đã từng tạo ra nhiều tác phẩm độc đáo của mình thông qua copy người đi trước. Copy các bậc thầy là môn học bắt buộc trong chương trình học của hoạ viện Paris cho đến cuối t.k. XIX.

“Copy đi, bạn trẻ, copy thật nhiều vào.
Bạn chỉ có thể trở thành một hoạ sĩ giỏi nhờ copy các bậc thầy.”
Jean-Auguste-Dominique Ingres

Mới đây, trong một công trình công bố tháng 12 năm 2017 nhan đề “Copy tác phẩm nghệ thuật có ảnh hưởng như thế nào tới sáng tạo của sinh viên” [1] , hai nhà khoa học Nhật Bản là K. Ishibashi và T. Okada, thuộc Đại học Nagoya, đã tiến hành một thí nghiệm nhằm nghiên cứu vai trò của copy trong sáng tạo nghệ thuật. Kết quả của nghiên cứu này cho thấy copy giúp người vẽ tạo ra ý tưởng mới.

30 sinh viên được chọn làm đối tượng nghiên cứu. Không ai trong số họ từng được học chuyên về vẽ kể từ trung học. Các đối tượng được chia là 3 nhóm:

Nhóm thử nghiệm (EG = experimental group)
Nhóm tái hiện (RG = reproduction group)
Nhóm kiểm tra (CG = control group)

Thí nghiệm kéo dài 3 ngày, mỗi ngày 90 phút.

Trong 2 ngày đầu, mỗi đối tượng được yêu cầu vẽ mỗi ngày 2 dessins, bức thứ hai được vẽ sau 3 phút nghỉ sau khi hoàn thành bức thứ nhất. Trong ngày cuối cùng, mỗi đối tượng vẽ 1 dessin rồi trả lời một số câu hỏi.

Các đối tượng trong nhóm CG được yêu cầu lấy chủ đề từ các vật thể thí nghiệm được bày ra (như ly uống rượu, quả cam, quả ớt tây, quả thông, vỏ ốc gai, chậu cây, v.v.) để vẽ các dessin của riêng mình bằng bút bi lên giấy A4 trong cả 3 ngày thí nghiệm.

Các đối tượng trong nhóm EG cũng được yêu cầu như vậy trong ngày đầu và ngày cuối. Nhưng trong ngày thứ hai, họ được yêu cầu copy lại một bức tranh trừu tượng của một hoạ sĩ hiện đại Nhật Bản được cho là đã lấy chủ đề từ các vật thể thí nghiệm để vẽ nên bức tranh này, và đoán ra ý đồ của hoạ sĩ trong khi copy.

Các đối tượng trong nhóm RG cũng được chỉ dẫn làm như nhóm EG trong hai ngày đầu, nhưng trong ngày cuối họ được yêu cầu nhớ lại trải nghiệm copy tranh của hoạ sĩ ngày hôm trước, sau đó, dựa trên các vật thể thí nghiệm, vẽ ra một dessin theo phong cách của hoạ sĩ này theo phương châm: “Nếu mình là hoạ sĩ đó thì mình sẽ vẽ các vật thể này như thế nào?

Bức tranh nhóm EG và RG phải copy

Kết quả cho thấy dessins trong ngày cuối cùng của nhóm RG (tái hiện) khác hẳn nhóm EG (thử nghiệm) và CG (kiểm tra). Số phần tử trong dessins của nhóm RG nhiều hơn hẳn EG và CG. Tất cả các dessins của nhóm RG chủ yếu là lặp lại các phần tử hình học đơn giản, trong khi dessins của nhóm EG không hề có những đặc điểm đó. Như vậy, mặc dù đối tượng của cả hai nhóm EG và RG đều copy cùng một bức tranh, các đối tượng nhóm EG không tái hiện phong cách của hoạ sĩ mà tạo ra phong cách của riêng họ.

Một ví dụ về dessins được vẽ trong ngày cuối của đối tượng trong nhóm EG (trên), CG (giữa) và RG (dưới).

Sau đó, để trả lời câu hỏi liệu tính sáng tạo của đối tượng đã copy tranh của người khác có hơn tính sáng tạo của đối tượng không copy, hai hoạ sĩ chuyên nghiệp hiện đại (rater A và rater B) được mời để chấm điểm độc lập cho các dessins được các đối tượng nhóm EG và CG vẽ trong ngày đầu và ngày cuối. Thang chấm điểm từ 1 đến 5 dựa trên 17 tiêu chí về sự hấp dẫn thẩm mỹ, tính độc đáo, và kỹ năng kỹ thuật. Hai chuyên gia không được biết các dessins này được vẽ trong điều kiện như thế nào.

Kết quả đánh giá của hai chuyên gia, rater A và rater B, cho thấy các design của nhóm EG được điểm cao hơn hẳn design của nhóm CG. Điều đó có nghĩa là copy tác phẩm của người khác đã cung cấp cho đối tượng các cơ hội tạo ra những phong cách mới.

So sánh độ sáng tạo của mhóm EG và CG

Kết quả nghiên cứu còn cho thấy một số điểm sau:

Các đối tượng trong cả 3 nhóm lúc đầu đều có xu hướng muốn làm sao vẽ được càng hiện thực càng tốt. Xu hướng đó chỉ giảm đi khi copy bức tranh theo phong cách trừu tượng, tức là khi các ước chế phải vẽ hiện thực được nới lỏng.

Một nửa số đối tượng nhóm CG cho biết họ không nảy ra ý tưởng mới nào cả mà chỉ vẽ cái họ nhìn thấy. Trong khi đó không ai trong nhóm EG nói như vậy. Điều đó có nghĩa là đối tượng nhóm CG bị bó buộc bởi ý nghĩ và không thể tạo ra cách vẽ mới.

Copy tranh của người khác cho phép vừa hiểu được hoạ sĩ vừa hiểu hơn chính mình thông qua so sánh.

Kết thúc bài báo, hai nhà nghiên cứu đề xuất một sơ đồ từ copy tới sáng tạo thông qua một quá trình sinh ra các ý tưởng mới nhờ nới lỏng các ước chế.

Sơ đồ các tác động tương hỗ khi sao chép tranh (copy)
Sơ đồ các tác động tương hỗ khi sao chép tranh (copy)

Lời bàn:

1 – Thực ra từ thời Phục Hưng người ta đã biết tới sơ đồ tương tự. Hoạ sĩ Tây Ban Nha Vicente Carducho (1576 – 1638) đã nói hoạ sĩ phải trải qua ba giai đoạn phát triển là chép tranh, sáng tạo và hoàn hảo.

2 – Việc đối tượng của nhóm EG (được yêu cầu copy tranh trong ngày thứ hai và đoán ý đồ của hoạ sĩ trong khi copy) được điểm sáng tạo cao hơn hẳn đối tượng của nhón CG (chỉ nhìn mẫu thực rồi vẽ, không được tiếp xúc với tranh của tiền bối) cho thấy sự khác nhau trong sản phẩm của người có học (EG) và người vô học (CG), cho dù việc học ở đây chỉ là 90 phút copy một bức dessin đơn giản của một hoạ sĩ.

Lời cảm ơn:

Cảm ơn Vy Dan Tran đã cung cấp link tới bài “Copying Other People’s Art Can Boost Creativity” (Copy nghệ thuật của người khác có thể thúc đẩy sáng tạo) của Isaac Kaplan, từ đó tôi đọc được công trình nghiên cứu gốc [1].

[1] K. Ishibashi and T. Okada, How Copying Artwork Affects Students’ Artistic Creativity.

Nguồn: www.facebook.com/ng.dinhdang

 

Kiến Việt

Kiến Việt

"Kết nối đam mê , Nâng niu lửa nghề" Sứ mệnh của Kiến Việt là: Kết nối, truyền bá, giữ lửa đam mê Kiến trúc. Chúng tôi khao khát hỗ trợ giới KTS Việt Nam cùng xây dựng nền Kiến trúc Việt Nam bản sắc Địa phương và hòa nhập Quốc tế.