Những câu hỏi tại sao về giải thưởng kiến trúc

964

Có một câu chuyện làm nghề mà đầy tranh cãi trong giới đó là việc: có nên nộp bài dự thi các giải thưởng không ? Giữa một môi trường hành nghề cạnh tranh cao, đầy tiêu cực với những xì xào về việc không công bằng hay câu chuyện dàn xếp tỷ số .
Trong mọi cuộc trao đổi về các giải thưởng sẽ có 02 xu hướng: tẩy chay quyết liệt không tham gia hoặc chấp nhận những “vấn đề” tham gia và tôi luôn nhìn thấy sự cực đoan trong công việc quyết định thay vì một cách tiếp cận khoa học hơn.
Như trong bài “05 nguyên tắc truyền thông cho công ty kiến trúc” tôi đã phân tích sơ bộ về việc nên lựa chọn cuộc thi – giải thưởng nào để tham dự : là nhìn vào danh sách giám khảo nhưng thực ra còn nhiều điều cần phân tích:

Đơn vị nào đứng ra tổ chức

Cũng như việc đấu thầu, bạn nên nghiên cứu xem đơn vị đứng ra tổ chức giải thưởng này “hồ sơ năng lực” như thế nào. Những đơn vị tổ chức giải thưởng chuyên nghiệp cũng rất dễ đánh giá:

+ Kinh nghiệm tổ chức: thường là thời gian giải thưởng tổ chức, số lượng giải thưởng, uy tín giải và giá trị giải thưởng… là những thứ bạn nên xem xét.

+ Khả năng mời giám khảo: nhìn vào những giám khảo mà một ban tổ chức thực hiện, chất lượng giám khảo chính là thể hiện chất lượng tổ chức.

+ Nhìn vào các tiêu chí giải thưởng: tiêu chí giải thưởng , cuộc thi thể hiện kinh nghiệm của Ban tổ chức, nhưng không phải tiêu chí nhiều, phức tạp lại là chuyên nghiệp mà tuỳ thuộc vào mức độ phức tạp hoặc mục tiêu đạt được mà tiêu chí được điều chỉnh cho phù hợp. Tóm lại là cần cân bằng để đạt được sự phù hợp giữa tiêu chí – mục tiêu của giải

+ Nhìn vào giá trị giải thưởng: chúng ta những người làm thiết kế hoặc nghệ thuật thường rơi vào câu chuyện ý nghĩa của hành động quan trọng hơn là tiền bạc, và điều đó không bao giờ sai. Nhưng trong một sự tôn trọng nhất định, sự vinh danh những giá trị mà người làm thiết kế vốn vất vả để đạt được thì nên tương xứng với đó là tưởng thưởng xứng đáng, nhiều khi chỉ là để bù đắp phần nào nhọc nhằn của người làm nghề sáng tạo trong môi trường Việt Nam.

Nhìn ở góc độ rộng hơn, các giải thưởng quốc tế có giá trị thậm chí họ còn bắt người dự thi phải nộp lệ phí dự thi và thực tế là rất nhiều giải trong số đó là giải có giá trị xứng đáng để người dự thi phải đầu tư cho sự nghiệp của mình.

Vậy đó là Ban tổ chức, thế còn Ban giám khảo thì sao ?

Đánh giá giám khảo

Nếu nói chung chung việc phân tích giám khảo dựa vào những vấn đề căn bản: danh tiếng về chuyên môn và uy tín về trách nhiệm. Có những vị giám khảo được mời hết từ các giải thường này sang giải thưởng khác và chúng ta có thể thấy rằng bản thân giám khảo họ cũng chọn lựa giải thưởng để tiếp tục giữ gìn uy tín của mình. Nhìn nhanh vào hồ sơ của từng vị giám khảo trong mỗi cuộc thi chúng ta đều có thể có một đánh giá tổng quan về chất lượng của từng vị giám khảo. Có một câu chuyện thú vị về uy tín giám khảo ở Việt Nam là có những vị giám khảo chỉ cần xuất hiện ở đâu là biết giải đó có vấn đề lùm xùm, tương ứng với vị giám khảo đó sẽ là những thí sinh móc ngoặc đi đêm.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào từng hồ sơ vị giám khảo thì mới chỉ là cách nhìn sơ bộ, người đi thi phải nhìn được cơ cấu của Ban giám khảo , việc này giống như bạn đang chơi cờ phải nhìn thấy thế cờ. Bao giờ trong BGK cũng có một tỷ trọng như sau: quan chức , KTS hành nghề thực tế, KTS nghiên cứu giảng dạy, người làm văn hóa ( lĩnh vực báo chí, nghiên cứu có tiếng về vấn đề liên quan tới cuộc thi – giải thưởng ) … Và tỷ lệ giám khảo sẽ cho ta biết những điều sau: giải thưởng đó là thiên về phong trào hay chuyên môn cụ thể, thực tiễn hay lý thuyết, hời hợt hay nghiêm túc…

Xem xét hồ sơ của ông Trưởng ban giám khảo là một việc rất quan trọng , thông thường ông Trưởng ban có tiếng nói rất quan trọng cho xu thế lựa chọn của một giải thưởng – cuộc thi. Việc ông TB là người làm nghề hay nhà nghiên cứu sẽ cho chúng ta thấy được thông điệp căn bản của giải thưởng – cuộc thi đó. Nhưng thực tế là trong cuộc sống thì người ta hay làm là “đặt nhầm người vào ghế”, rất nhiều cuộc thi chuyên môn thì chọn Quan chức làm trưởng ban giám, giải thưởng mang tính lý thuyết thì chọn KTS hành nghề thực tiễn đứng đầu…

Thông điệp

Thường một giải thưởng có thông điệp của riêng mình, cho dù người tổ chức có ý đồ đó không thì một chuỗi các hoạt động lựa chọn của Ban tổ chức cũng sẽ dẫn tới một thông điệp ( có chủ đích hoặc vô tình ). Nhưng xét ra cho cùng, giải thưởng mở ra là phải có mục đích (ít hoặc rất nhiều) nhưng hãy cố gắng nhìn thấy mục đích chính của giải thưởng từ đó bạn tìm thấy tính chất riêng của giải thưởng đó. Với người dự thi điều này có ích cho việc bạn chuẩn bị đồ án dự thi của mình. Hãy nhìn thấy việc một công trình khi đặt vấn đề cũng cần có mục đích của nó, làm sắc mục đích đó lên bằng các thủ pháp kiến trúc, tạo ra thông điệp của đồ án và thông điệp đó phù hợp với một giải thưởng nào đó thì “phản ứng hoá học xảy ra”.

Tất nhiên sẽ có những nhà thiết kế sẽ nói rằng việc tôi thiết kế không phải để dự thi, mà là giải quyết vấn đề nhỏ của gia chủ thôi..vv..thực tế cũng có rất nhiều công trình nhỏ, giải quyết vấn đề rất cụ thể nhưng lại đạt được giải thưởng lớn bởi thực tế vấn đề nhỏ đó lại là vấn đề ai cũng gặp phải.
Bản thân người làm thiết kế nên quan tâm những tiêu chí căn bản sau hầu hết sẽ áp dụng cho các giải:

+ Tính bền vững: bền vững về vật liệu, về khai thác sử dụng và môi trường
+ Tính nhân bản: coi trọng những hoạt động của con người, kiến tạo môi trường sống cho con người
+ Dễ áp dụng : đặc biệt ở một quốc gia mà công nghệ xây dựng đang phát triển, chi phí xây nhà là một gánh nặng lớn của mỗi gia đình thì việc bạn cấp ra một giải pháp dễ dàng áp dụng ( thậm chí không cần tới KTS) thì quả là điều tuyệt vời
….và rất nhiều tiêu chí khác tuỳ từng cuộc thi mà bạn biết cách thể hiện thông điệp của đồ án mạnh lên, đừng thể hiện quá nhiều điều, chỉ 1 thông điệp duy nhất.
Nói một cách nào đấy, ngay khi một công trình được đặt nét bút đầu tiên, bản thân chính bối cảnh thiết kế kết hợp với tri thức của người thiết kế đã đem tới một giải pháp chọn lựa đúng đắn cho công trình , người ta chỉ chọn sai giải pháp khi mà bản thân người thiết kế có “khoảng trống về nhận thức”.

Kết luận: Bản thân một giải thưởng khi trao cho người nào đó thì luôn là xứng đáng, như người xưa đã nói: “ngưu tầm ngưu, mã tầm mã”. Người làm nghề thiết kế, việc chính tất nhiên là sáng tạo, tuy nhiên hiểu đúng về nguyên tắc truyền thông thì sẽ giúp các bạn thăng hoa trong công việc, tìm kiếm mở rộng được mạng lưới cho sự nghiệp của mình. Hãy để cho xã hội thừa nhận tài năng của bạn, bước qua những thị phi đầy rẫy trong xã hội với một nhãn quan mở rộng tập trung cho sáng tạo.

Vương Đạo Hoàng

Doanh nghiệp muốn tổ chức giải thưởng kiến trúc xin vui lòng tham khảo link

Vương Đạo Hoàng
Tôi muốn sử dụng công nghệ và truyền thông để xây dựng mạng lưới tri thức kiến trúc cho cộng đồng Kiến trúc sư và ứng dụng vào thực tế hành nghề.
Vương Đạo Hoàng