Với sự biến đổi khí hậu, đô thị hoá và bê tông hoá mặt đất ngày càng nhiều, tình trạng lũ lụt trong các thành phố cũng càng ngày càng nghiêm trọng. Các kiến trúc sư đã tìm được những giải pháp nào khắc phục tình trạng đó? 

“Ốp lát, ống nước và bơm” đã thống trị sự phát triển của đô thị trong hơn một thế kỉ qua.

Cùng với sự bùng nổ của xe máy vào đầu thế kỷ 20, bề mặt ốp lát đã xuất hiện. Nước mưa thay vì được rễ cây hấp thụ, bốc hơi hoặc ngấm qua đất trở lại sông và hồ, bị buộc phải chảy trên vỉa hè và mặt đường vào các lỗ thoát, đường ống và cống. Tuy nhiên khả năng thoát nước của hệ thống này phụ thuộc nhiều vào nhiều yếu tố bị động, và một khi chúng bị tắc nghẽn, nước sẽ tràn ra gây lụt.

Sự thay đổi khí hậu cùng những trận mưa lớn ngày càng thường xuyên và dữ dội đã làm lộ yếu điểm của hệ thống này. Những trận lũ lụt gần đây từ Bangladesh đến Texas không chỉ do thiên tai mà còn vì sự đô thị hoá đang diễn ra quá nhanh.

Trung tâm dự báo thời tiết Hoa Kỳ cho biết “diện tích và cường độ” của cơn mưa sau bão Harvey vào cuối tháng Tám là “thảm khốc” và “vượt qua mọi tiền lệ cũ” – thành phố bị tàn phá với tốc độ đáng sợ, nhất là khi mặt đất đã được bê tông hoá gần hết.

Hình ảnh sau cơn bão Harvey ở Mỹ:

Gallery not found.

Một cuộc khảo sát toàn cầu gần đây do tổ chức phi lợi nhuận CDP thực hiện đã đưa ra danh sách 103 thành phố đang đối mặt với nguy cơ ngập lụt nghiêm trọng.

Sự thay đổi khí hậu toàn cầu đang khiến các kiến trúc sư và kĩ sư đô thị đẩy mạnh sáng kiến giải quyết vấn đề lũ lụt cho các thành phố. Chúng ta phải coi những cơn mưa bão như một nguồn nước chứ không phải là mối nguy hiểm.

Những con đường “thẩm thấu”: “hẻm xanh” của Chicago

Một thành phố đã và đang tích cực chuẩn bị cho việc ứng phó với khí hậu là Chicago. Một số khu vực trong thành phố này có lượng mưa gần 20cm chỉ trong bốn ngày tháng 7. Dự báo cho đến cuối thế kỷ này, lượng mưa mùa đông ở Chicago sẽ tăng 40%.

Thành phố Chicago đã đầu tư đáng kể vào việc tái triển khai hệ thống quản lý nước mưa trong thập kỷ qua, bao gồm xây dựng hơn 100 “con đường xanh” – mặt đường có thể thấm nước, từ năm 2006.

Công trình hiệu quả nhất là “con đường bền vững” dài hai dặm ở vùng Lower West Side của Chicago. Hiện nay nó là “con đường xanh nhất nước Mỹ”: một vật triển lãm trị giá 15 triệu đô la, giới thiệu các công nghệ sinh thái tiên tiến như xi măng giảm xói mòn và các rãnh thoát có khả năng lọc và hấp thụ nước bị ô nhiễm.

Trên con đường này, nước mưa chảy qua vỉa hè đến tầng đá xốp và được khử trùng bởi vi khuẩn. Sau đó nước dùng để tưới cây, hoặc chảy qua lớp cát sâu trong lòng đất để quay trở lại hồ Michigan.

“Cách xử lí này làm 80% lượng mưa được giải phóng khỏi hệ thống thoát nước thải, và con đường không còn ngập lụt.” Jay Womack, kiến trúc sư cảnh quan của Huff & Huff, người được ủy nhiệm thiết kế con đường cho biết.

“Chúng tôi cố gắng tạo ra độ xốp và độ thấm để nước có thể di chuyển theo chu trình thuỷ văn. Việc này rất đơn giản, nhưng rất khó để mọi người nắm bắt, bởi vì chúng ta đã không thiết kế như thế trong một thế kỷ.” Jay Womack nói.

Thành phố bọt biển: Mô hình mới của Trung Quốc

Bài học của Chicago đang được áp dụng ở Trung Quốc. Chính phủ TQ đã ủy nhiệm xây dựng 16 “thành phố bọt biển” để thí điểm các giải pháp giải quyết sự khan hiếm nước ngọt và lũ lụt – kết quả của quá trình đô thị hoá nhanh. Công ty kiến trúc UrbanLab của Chicago được ủy nhiệm thiết kế quy hoạch Đảo Dương Minh, tỉnh Hồ Nam. Đây là một khu vực trung tâm trong thành phố Thường Đức, được coi là “mô hình mới cho tương lai”.

Con đường Eco-Boulevard trước và sau khi mưa

Khu vực này là vùng lưu vực sông trũng thấp có lượng mưa lớn, thường xuyên ngập lụt. Thay vì kết hợp các biện pháp phòng vệ chống lại nước, UrbanLab đã tạo ra không gian cho nước chảy vào trung tâm đô thị, đưa các tòa nhà chính lên các hòn đảo trong một hồ trung tâm khổng lồ. Các con đường dạng kênh đào có tên “Eco-boulevards” kết nối tám quận. Quá trình thoát nước mưa được mô tả chi tiết qua video dưới đây:

Các hành lang ven biển: không còn ranh giới giữa đất và nước

2,5 triệu cư dân ở New York và New Jersey đang sinh sống trong vùng lũ lụt, khu vực Ba Bang của Hoa Kỳ đang chịu tác động nặng nề của ngập úng và tương lai tình hình sẽ xấu đi khi mực nước biển dâng cao.

Một nhóm nghiên cứu đã được Hiệp hội Kế hoạch Vùng và Quỹ Rockefeller ủy thác lên kế hoạch đối phó với áp lực lên các đường bờ biển trong khu vực trong vòng 50 năm khi mực nước biển dâng 1,8m.

Bản đồ trên, bên trái cho thấy các vùng lũ lụt ở New Mastic vào năm 2050, và ở bên phải là New Mastic vào năm 2050 sau khi thay đổi kế hoạch phát triển. Công trình trên mặt đất cao, khô sẽ được chú trọng trong khi các ngôi nhà ở khu vực ẩm ướt sẽ được quy hoạch lại, nâng độ cao, xây dọc theo bến tàu.

Nhóm đề xuất tạm ngưng phát triển ở vùng đồng bằng dễ ngập lụt để tập trung xây dựng nhà ở mới tại các vùng lân cận Brooklyn, Queens, Long Island và New Jersey.

Nhóm nghiên cứu mô tả The Bight là một vùng đất ven biển, nơi mà các dòng hải lưu cát có thể làm mờ ranh giới giữa thành phố và biển, tạo không gian mới cho sinh sống, bảo tồn, làm việc và vui chơi.

Gallery not found.

“Thay vì cố gắng bảo vệ dải ngăn cách giữa đất và nước, thần chú của khu vực là “tiếp nhận, bảo vệ, thích nghi”, ” Segal và Drake nói.

Mục tiêu của nhóm là biến đường bờ biển thành “biên giới đô thị mới”. Các dự án của họ bao gồm một hòn đảo đang biến mất tại Sea Bright, NJ, vào năm 2030; một cộng đồng hưu trí tại bãi biển Mastic ở NY vào năm 2050; và Central park mới của New York, chìm dưới nước tại Vịnh Jamaica vào năm 2067.

Kè chắn đồng thời là đường giao thông

Tỷ lệ thất bại của nước Mỹ trong việc thích nghi với lũ lụt đã được khẳng định bởi cơn bão Sandy vào năm 2012, gây ra cái chết của 147 người và gây thiệt hại hơn 50 tỷ đô la.

Một trong những khu vực bị ảnh hưởng nhiều nhất là Meadowland ở New Jersey. Đây là một lưu vực trũng thấp, ngập nước, bị chia cắt bởi sông Hackensack. Trong cơn bão, không thể bơm nước ra do phía bên kia đê thuỷ triều dâng cao, vì vậy khu vực chịu tàn phá nặng nề.

Kristian Koreman, đồng sáng lập ZUS, một công ty kiến trúc ở Rotterdam, cho rằng sự phát triển đô thị đã không tính đến sinh thái địa phương.

“Họ cứ xây dựng và quên mất rằng đó là khu vực đầm lầy có thuỷ triều. Với một cơn bão như Sandy, một trận lũ lụt cộng với mưa lớn, không có cách nào để thoát nước ra.”

Để đối phó với vấn đề này, công ty ZUS hợp tác với MIT Trung tâm Đô thị Hiện đại và De Urbanisten phát triển quy hoạch Meadowlands mới: Một quy hoạch tổng thể chống lại lũ lụt với các khu vực dịch vụ giải trí và một hệ thống các bờ kè song song gọi là berms.

Giữa bờ biển và bờ kè berms, người ta khôi phục các đầm lầy để hấp thụ nước biển và làm chậm sóng thủy triều, ngăn chúng xô vào kè với vận tốc lớn. Khoảng rộng trên bờ kè là nơi ẩn náu của động vật hoang dã, có thể trữ nước mưa. Bên trong bờ kè, khu dân cư, mương và ao sẽ giữ lại nước mưa, ngăn nó chảy ra các cống.

Dự án thí điểm đầu tiên sẽ tập trung vào các thị trấn Little Ferry, Moonachie và Carlstadt, với khoản tài trợ 150 triệu đô la Mỹ từ Bộ Phát triển Đô thị và Nhà ở Hoa Kỳ.

Cùng với biến đổi khí hậu, đô thị hoá và hạn chế về ngân sách khiến các dự án cơ sở hạ tầng phải phục vụ nhiều mục đích. Ông Koreman cho biết nhóm nghiên cứu đang cố gắng thiết kế tiết kiệm nhất có thể.

Kế hoạch của công ty ZUS bao gồm kết nối Meadowlands với New York bằng một khu vui chơi giải trí khổng lồ cũng như làn đường dành cho xe đạp và một làn đường xe buýt BRT trên đỉnh bờ kè.

Lớp vỏ nổi

 

Koen Olthuis là người sáng lập Waterstudio – một công ty kiến ​​trúc Hà Lan xây dựng các cấu trúc nổi và ngập nước. Ông tin rằng cách thức để khuyến khích sự trở lại của lũ lụt trong đời sống là khiến nó gần như bị lu mờ bởi những lợi ích khác.

Olthuis đang cố gắng cải thiện mức sống ở khu ổ chuột ven biển bằng cách tạo ra các container là các khu vực chức năng quan trọng như lớp học, nhà vệ sinh và năng lượng. Chúng được dựng trên hàng ngàn chai nhựa thải để có thể nổi được. Ông gọi chúng là các đơn vị “ứng dụng thành phố” vì chúng dễ lắp đặt và sử dụng. Cũng vì những container nổi có thể di chuyển nên chúng có thể bị chính quyền thành phố cấp giấy phép tạm thời để ngăn cấm phát triển các khu định cư bất hợp pháp. Dự án này hấp dẫn các nhà đầu tư không đủ vốn, nhút nhát đầu tư vào đồng bằng lũ lụt.

Dự án lớn đầu tiên là Korail, một khu ổ chuột ở bờ biển Dhaka, Bangladesh. Sẽ có 5 đơn vị container được đưa đến vào tháng 10: một phòng học, một vệ sinh, một nhà bếp và một gói pin mặt trời.

Olthuis nói rằng ông làm việc với thiên nhiên, chứ không phải coi nó là mối đe dọa – có nghĩa là để nước chảy đến nơi nó muốn và sử dụng lũ lụt làm chất xúc tác cho sự phát triển đô thị linh hoạt hơn. Có thể giảm bớt dân cư ở các thành phố bằng cách xây dựng công trình nhà nổi ở vùng đồng bằng ngập lũ, hoặc tạo ra một thành phố với các cấu trúc nổi đề phòng khi ngập lụt diễn ra.

HN| kienviet.net