Hà Lan – Thành phố thông minh, trung tâm sáng tạo và thiên đường xe đạp   

391

Nếu xét về những giải pháp đô thị thông minh thì Hà Lan là một trong những trung tâm nổi bật của châu Âu.

Hà Lan vốn có điều kiện tương đối khó khăn về tự nhiên ở châu Âu, do địa hình thấp dưới mực nước biển. Từ hàng ngàn năm, người dân ở đây đã biết cộng tác với nhau chặt chẽ để chung sống với nhau và chung sống với thiên nhiên.

Không ở đâu, hệ thống quan hệ cộng đồng được xây dựng một cách chặt chẽ, vững chắc như ở Hà Lan. Không ở đâu, mối quan hệ giữa con người, nông nghiệp, thiên nhiên được giải quyết nhuần nhuyễn, hài hoà như Hà Lan. Ngoài những trung tâm đô thị lớn như Amsterdam, Rotterdam ra, gần như cả nước Hà Lan có thể coi như đô thị, vì mật độ dân cư thuộc loại cao nhất châu Âu, nhưng đồng thời, chỗ nào cũng có sự hiện diện của thiên nhiên, cảnh quan, nông nghiệp. Đâu cũng là phố, đâu cũng là rừng, là nước, đan xen với nhau hài hoà như thêu gấm dệt hoa.

Chính từ truyền thống cộng đồng và hài hoà thiên nhiên này mà trong lĩnh vực đô thị thông minh, Hà Lan cũng thuộc loại đi đầu.

Amsterdam – trung tâm sáng tạo

Amsterdam được coi là một trong những trung tâm đô thị thông minh hàng đầu thế giới

Amsterdam được coi là một trong những trung tâm đô thị thông minh hàng đầu thế giới, đứng đầu châu Âu trong suốt gần 10 năm qua.

Năm 2016, Amsterdam nhận danh hiệu là thủ phủ sáng tạo của châu Âu. Những thành tựu của Amsterdam đầu tiên phải kể đến là hệ thống thông tin đô thị rất chi tiết, hoàn chỉnh và được công khai hoá hoàn toàn, rất thuận tiện cho tất cả mọi người có thể sử dụng, tải xuống hay kết nối với các phương tiện cá nhân.

Đặc biệt, hệ thống thông tin, dữ liệu này được chia ra 32 tiểu khu, với khoảng 12.000 bộ dữ liệu, tự hoạt động một cách trôi chảy mà không cần một trung tâm thống nhất, không cần bộ máy chính quyền cồng kềnh quản lý.

Bổ trợ cho nguồn thông tin này là hệ thống hạ tầng IT. mạng lưới internet của Hà Lan nói chung và Amsterdam nói riêng là nhanh nhất châu Âu. Internet công cộng, miễn phí phủ toàn quốc. Nguồn thông tin miễn phí này được ví như nguồn nhiên liệu miễn phí cho các doanh nghiệp 4.0 cũng như người dùng cá nhân, từ đó lại dẫn tới rất nhiều sản phẩm, với giá trị cao gấp nhiều lần nhiên liệu đầu vào đó.

Mạng của mỗi khu dân

Sau nữa phải kể đến ứng dụng gọi là My neighbourhood, hay khu ở của tôi.

Từ xưa, tất cả các căn hộ, nhà phố hay thậm chí biệt thự ở Hà Lan đã được kết nối với một hệ thống quản lý hạ tầng chung, như kiểu bảo hiểm hạ tầng công cộng. Các nhà trả một khoản phí dịch vụ hạ tầng và sau đó, bất kỳ nhà nào có vấn đề gì, cho dù là hệ thống điện, nước, rác thải của riêng nhà họ, thì đều có thể gọi trung tâm đến sửa chữa, bảo trì miễn phí.

Ngày nay, với công nghệ 4.0, các gia đình đều được kết nối trong một mạng khu ở. Tất cả những gì xảy ra trong khu ở đó, cho dù ở khu vực công cộng hay tư nhân, đều sẽ được cộng đồng lập tức giải quyết, công cần tới chính quyền đô thị can thiệp. Ngoài những việc xử lý sự vụ nội bộ, đây cũng là đơn vị để thu thập thông tin địa phương sát thực nhất, cập nhật nhất cho hệ thống thông tin đô thị.

Ngoài ra, Amsterdam có một chương trình quốc gia gọi là startup in Residence. Trong chương trình này, các hộ dân đưa ra những vấn đề cụ thể, nhu cầu cụ thể của mình.

Hàng năm, cộng đồng khu ở sẽ gom những ý kiến này thành một danh sách những vấn đề cần được giải quyết trong cộng đồng, làm đề bài cho các startup. Dựa trên danh sách đề bài đó, các khởi nghiệp sẽ đề xuất ý tưởng, giải pháp dự thi. Những ý tưởng hay, khả thi sẽ được chính phủ đầu tư thực hiện.

Năm 2015, có 5 ý tưởng đã được đầu tư, trong đó có giải pháp hỗ trợ phân loại rác và hỗ trợ khách du lịch phát hiện ra những nơi hấp dẫn ở Amsterdam cũng như mật độ tập trung du khách ở từng điểm, nhằm phân bố đồng đều du khách khắp nơi, không tập trung quá vào một điểm (wyzer app). Chương trình này không chỉ hướng tới việc tìm ra một số giải pháp, sáng kiến cụ thể, mà nhằm nuôi cấy một văn hoá sáng tạo toàn quốc. Việc nuôi cấy này đã có nhiều thành công bước đầu. Hàng năm, hàng ngàn ý tưởng sáng tạo cá nhân được đề xuất ở Amsterdam.

Siêu thị startup

Hà Lan là nước đầu tiên trên thế giới thiết lập được mạng LoRa toàn quốc, (Low Power Wide Area Network), làm nền tảng cho ứng dụng IoT.  Ảnh minh hoạ: De Telegraaf

Thứ 3, Amsterdam rất ý thức trong việc lôi kéo những sáng kiến công nghệ trong lĩnh vực 4.0, với những hoạt động quốc tế như International Talent Event, Startupbootcamp hay Coding for Amsterdam. Các doanh nghiệp start up nhận được hỗ trợ khắp nơi. Có muôn và hình thức ươm mầm sáng tạo, kết nối với các nguồn vốn, quỹ đầu tư trong nước và quốc tế để phát triển 4.0.

Năm 2015, chính quyền thành phố liên kết với 250 doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ mở ra một sân chơi cho startup, giống như một siêu thị startup, nơi các khởi nghiệp này có thể tìm thấy mọi loại hỗ trợ mình cần, gặp mọi đối tác.

Ngoài những sáng kiến từ dưới lên như vậy, Amsterdam lập hẳn một viện nghiên cứu giải pháp đô thị, liên kết với trường đại học tổng hợp Delft, Wageningen và MIT để tiến hành những nghiên cứu cơ bản và đưa ra những giải pháp tổng thể từ trên xuống. Tuy gọi là từ trên xuống, nhưng chiến lược của viện này hoàn toàn thống nhất là hướng tới mức cao nhất của đô thị thông minh, tức là cộng đồng thông minh, với sự hỗ trợ của công nghệ, chứ không phải là việc đưa ra những giải pháp kỹ thuật tập trung.

Năm 2016, Hà Lan là nước đầu tiên trên thế giới thiết lập được mạng LoRa toàn quốc, (Low Power Wide Area Network), làm nền tảng cho ứng dụng IoT (Internet of Things – Mạng lưới vạn vật kết nối Internet). Dự án nghiên cứu công nghệ quan trọng nhất của viện này là Social Urban Data Lab. Dự án hướng tới các giải pháp mua, làm giàu, kết nối, phân tích, thể hiện các loại thông tin đô thị, nhằm hướng tới những hiểu biết tốt hơn, nhanh hơn về đô thị và đưa ra những giải pháp hiệu quả hơn. Một trong những sản phẩm của dự án này gọi là cái kính xã hội (social glass), với mục đích phân tích các yếu tố xã hội như sự hài lòng, hạnh phúc, mâu thuẫn v.v. và đưa ra những bản đồ về cảnh quan nhân văn (human landscape) trong đô thị.

2/3 tổng đầu tư cho startup 4.0 của Hà Lan tập trung vào Amsterdam, trong đó 50% được chi riêng cho dự án năng lượng sạch và năng lượng mặt trời của Lumos Global. Ngoài ra, chương trình đô thị thông minh Amsterdam (Amsterdam smart city innitiative) tập trung chủ yếu vào lĩnh vực giáo dục, đào tạo, cải tiến lĩnh vực y tế cộng đồng cũng như giải pháp thu gom toàn bộ rác thải, nilon, nhựa trên các sông, kênh rạch rồi biến chúng thành nguyên liệu xây dựng thông qua công nghệ in 3D. Qua đó chúng ta có thể thấy Hà Lan tập trung vào những lĩnh vực rất chiến lược, bền vững chứ không hướng tới những cải tiến cho dịch vụ, tiêu dùng ngắn hạn như ở Mỹ.

Thiên đường xe đạp

Ngoài Amsterdam ra, Hà Lan có chương trình quốc gia về phát triển đô thị thông minh. Cũng giống như ở Đức, các thành phố sẽ đưa ra những chương trình và ý tưởng của mình và sẽ được chính phủ xét duyệt, dựa trên trọng tài là một đội ngũ chuyên gia quốc tế.

Những chương trình này được đánh giá theo 5 tiêu chí: Ý tưởng, Dữ Liệu, Công nghệ, Mô hình quản lý và tham gia của cộng đồng và doanh nghiệp. 40 đô thị đã tham gia vào chương trình này. Trong đó, 3 đô thị tầm nhỏ và vừa là The Hague, Alkmaar, Utrecht được đánh giá là có chiến lược tầm nhìn tốt nhất, và Breda, Haarlem, Utrecht được đánh giá là có những dự án tốt nhất.

Trong phạm vi bài viết nhỏ này, chúng tôi không thể phân tích từng ý tưởng của 5 thành phố nói trên. Nhưng nhìn chung, chúng đều tập trung vào lĩnh vực môi trường, năng lượng. Nếu như nhìn vào lĩnh vực này, thì có lẽ nổi bật nhất ở mức độ quốc gia phải tính đến dự án cao tốc xe đạp của Hà Lan.

Chúng ta biết rằng, Hà Lan là một đất nước có tỷ lệ đi xe đạp nhiều nhất, tới trên 40%. Cảnh quan đẹp đẽ, khí hậu tuyệt vời, địa hình bằng phẳng và quy hoạch hài hoà và ý thức môi trường cao là những khởi điểm quan trọng cho thói quen dùng xe đạp này. Hà Lan cũng không có ngành công nghiệp ô tô mạnh, để trở thành một chướng ngại vật trong việc thực hiện những ý tưởng phát triển xe đạp. Gần đây, Hà Lan đẩy bản sắc này thêm một nấc nữa, bằng cách cải thiện đáng kể hạ tầng cho xe đạp.

Hà Lan là nước đi đầu về hệ thống được gọi là “cao tốc xe đạp”, là hệ thống đường giao thông liên đô thị cho xe đạp, đảm bảo có thể đạp xe tốc độ cao, gần như không có chướng ngại vật, không có nguy hiểm, đi qua những khu cảnh quan đẹp đẽ, hấp dẫn, môi trường sạch sẽ. Sau này, hệ thống tương tự được áp dụng ở nhiều nơi trong châu Âu như Đức, Anh, Bắc Âu, nhưng với quy mô không được rộng khắp như Hà Lan. Khi đi qua đô thị, những đường xe đạp này có thể ưu tiên vào làn giữa, thay vì là làn phụ hai bên như trước đây.

Với các dự án tập trung vào di động, làm việc, nhà ở và không gian công cộng, Amsterdam có ý định giảm phát thải CO² xuống 30% vào năm 2025.

Ứng dụng công nghệ 4.0, các cảm biến nhận diện xe đạp từ xa và đèn giao thông tự bật xanh cho xe đạp đi mà không cần dừng lại hay giảm tốc độ. Ô tô luôn phải nhường đường cho xe đạp. Trong một số trường hợp đặc biệt, đường xe đạp không được tách riêng khỏi đường ô tô thì quy định ô tô không được vượt xe đạp trong mọi điều kiện. Hệ thống cung cấp dịch vụ xe đạp công cộng được phát triển ở mọi nơi, rất thuận tiện cho mọi người dân và du khách

Phó Đức Tùng