Chiến tranh và hòa bình qua kiến trúc Bắc Ai-len

104

Lịch sử thăng trầm tại Bắc Ai-len được tái hiện đầy đủ qua diện mạo kiến trúc. Kiến trúc đã kể cách nó tiếp nhận những bi kịch của quá khứ, vượt lên những ngáng trở, thách thức của sự phát triển để bảo tồn, lưu giữ ký ức chiến tranh. Với Việt Nam như hiện nay, khi nhân danh phát triển, có phải chúng ta đã vô tình lãng quên hay lạnh lùng xóa đi gần hết các dấu tích của chiến tranh, của quá khứ? Hãy thử nghe kiến trúc Bắc Ai-len kể một câu chuyện dài về chiến tranh và hòa bình, chúng ta sẽ nhận tìm được một cách ứng xử nhân văn cho chính đất nước mình?

 Kiến trúc thường gắn liền với bối cảnh chính trị. Tại Bắc Ai-len – nơi nền chính trị bất ổn, mối quan hệ kiến trúc và chính trị được thể hiện sâu sắc. Năm 1921, Hiệp ước Anh – Ai-len được kí kết, phân tách Ai-len thành Bắc Ai-len và Nhà nước Ai-len tự do (Cộng hòa Ai-len). Mâu thuẫn đã xảy ra ở Bắc Ai-len giữa người chấp nhận Hiệp ước và những người đòi một nền dân chủ đầy đủ. Nửa sau của thế kỷ XX, ​​một cuộc đấu tranh tàn khốc xảy ra khiến hơn 3000 người thiệt mạng và hàng ngàn người bị thương.

Tường Shankill trong cuộc xung đột vũ trang
Tác động nặng nề của chiến tranh đến Bắc Ai-len

Cuộc xung đột vũ trang tại Bắc Ai-len diễn ra trong sự phát triển kiến trúc tại Belfast – thủ đô của Bắc Ai-len. 30 năm chiến tranh từ 1960-1990, kiến trúc Belfast thể hiện một thành phố bị bao vây. Khi hòa bình lặp lại từ những năm 90, một nền kiến ​​trúc hy vọng, tự tin và thách thức đã xuất hiện. Ngày nay, Kiến trúc Bắc Ai-len có những bước ngoặt lớn với những công trình sáng tạo độc đáo trong bối cảnh chính trị tương đối ổn định. Trải qua lịch sử đầy thăng trầm, kiến trúc Belfast kể câu chuyện về một thành phố từ bom đạn, bị cháy, bị tàn phá, đổ nát đến những bước chuyển mình mạnh mẽ, vươn lên từ tro tàn.

 Giai đoạn 1960-1990

1960, Xung đột vũ trang “The Troubles” tại Bắc Ai-len bùng nổ biến Belfast trở thành thành phố quân sự bị tàn phá nặng nề. Belfast đã chịu đựng hơn 30 năm bom đạn, đặc biệt là các khu dân cư và thương mại, tiêu biểu là Khách sạn Europa – “Khách sạn bị đánh bom nhiều nhất châu Âu”. Kiến trúc thời kì này đặc biệt chú ý đến yếu tố an ninh, an toàn nên các tòa nhà công cộng được xây dựng với tường đôi kiên cố, rào chắn và không có cửa sổ.

Khách sạn Europa – “Khách sạn bị đánh bom nhiều nhất châu Âu”

Bằng chứng về xung đột sắc tộc, bằng chứng về một thời Belfast bị chia cắt vẫn tồn tại trong những công trình cho đến ngày nay. Dấu ấn chiến tranh tại Belfast vương lại trên những Bức tường “Hòa bình”, như Bức tường Shankill/ Falls. Thời điểm đó, khắp thành phố bị bao quanh bởi rất nhiều hàng rào tạo “Vành đai thép”. Vì thế, ý tưởng về sự kết nối trong  kết cấu đô thị khá xa lạ với Belfast vào cuối thế kỷ XX.

Tường “Hòa bình” sau chiến tranh
Hiện nay những bức tường “Hòa bình” vẫn tồn tại song hành với Belfast

Những năm 90 của thế kỷ XX

Những năm 1990, Bắc Ai-len dần tiến đến hòa bình, diễn ra hàng loạt cuộc đối thoại tăng cường giữa các Đảng chính trị, giữa chính phủ Ai-len và Anh Quốc. Sự phát triển của kiến trúc trong thời kỳ này phản ánh triển vọng lạc quan cho một kỷ nguyên mới. 1996, dấu mốc quan trọng của kiến trúc Belfast, đánh dấu sự hoàn thiện Hội trường Waterfront bởi công ty Robinson McIllwaine với bề mặt rộng, cong và bao bọc kính, nổi bật bên bờ sông Lagan.

Hội trường Waterfront

Sự kiện lịch sử 1998, kí kết Hiệp định Ngày Thứ Sáu Tốt lành, mở ra khởi đầu mới cho Bắc Ai-len: ổn định, dân chủ và phát triển bền vững.

Bắt đầu thời kì hòa bình

Trong suốt thập kỷ qua, kiến trúc Belfast đã có những bước chuyển mình. Thành phố Belfast chú trọng đầu tư mạnh kiến trúc phục vụ du lịch và nghệ thuật. Nổi bật như Nhà hát Lyric – đoạt Huy chương vàng giải RIBA Stirling 2012, do nhóm kiến trúc sư công ty O’Donnell + Tuomey thiết kế theo cấu trúc hộp hiện đại từ gạch và gỗ. Nhà hát Lyric hướng ra sông Lagan và nhìn ra khung cảnh cỏ cây xanh mát. Hay Trung tâm Nghệ thuật Thủ đô (MAC) thiết kế bởi Hall McKnight nằm ở quảng trường Catheral – tổng thể công trình hòa hợp giữa gạch, thủy tinh và đá bazan, tạo chất “mộc” cho thành phố Belfast.

Toàn cảnh Nhà hát Lyric Belfast
Nhà hát Lyric Belfast
Trung tâm Nghệ thuật Belfast (MAC)

2012, Trung tâm Titanic Belfast được hoàn thành bởi TODD Architects, để tôn vinh con tàu huyền thoại xấu số tại chính nơi nó được “sinh ra”. Titanic Belfast cao 6 tầng, bọc nhôm bên ngoài, đại diện tàu Titanic. Trung tâm thành phố và xung quanh Titanic Belfast sẽ trải qua dự án tái tạo tiêu chuẩn kiến trúc xanh LEED trị giá 7 tỷ Bảng Anh để tạo khu đô thị xanh, mở và nhiều không gian công cộng. Belfast hy vọng Trung tâm Titanic có thể thu hút du khách, phát triển thành phố và trở thành biểu tượng của Belfast.

Trung tâm Titanic Belfast tái hiện con tàu Titanic

Belfast vẫn đang trên cuộc hành trình dài hướng đến sự bình ổn về chính trị và hài hòa trong kiến trúc. Sự sụp đổ của chính phủ phân quyền tại Bắc Ai-len và ảnh hưởng từ Brexit, Bắc Ai-len đang phải đối mặt với nhiều thách thức để trở thành đất nước thịnh vượng, ổn định. Về phát triển đô thị, bối cảnh thành phố có một số hạn chế – cảnh quan bị chia cắt bởi hàng rào bảo vệ và gần 21km tường “Hòa bình”. Cộng đồng kiến trúc Belfast đang thích ứng với những thách thức này cùng các tổ chức như PLACE NI, Diễn đàn Alternative Belfast,… đưa ra chiến lược đô thị hiệu quả tạo môi trường kiến trúc kết nối, sẻ chia và công bằng.

Tòa thị chính thành phố Belfast
Nhà hát lớn Belfast
Vườn bách thảo Belfast

Quá trình hòa bình ở Bắc Ai-len là một câu chuyện thành công đầy cảm hứng. Chiến tranh đã lùi về sau, thể chế dân chủ thay thế, mặc dù không hoàn hảo nhưng đó là cách Bắc Ai-len đăng đứng lên. Belfast trong một thời kì dài bị bao vây bởi những đống đổ nát, những tàn tích và những rào cản, nhưng đây là nơi Belfast vươn mình, kiến tạo những công trình kiến trúc mang tầm vóc lớn.

Bước vào một giai đoạn mới, xa rời những xung đột và vết thương chiến tranh, kiến trúc Belfast sẽ tiếp tục thể hiện tinh thần quyết tâm và khát vọng công dân trên quan điểm bình đăng, tôn trọng và hòa bình.

Nguồn: Archdaily
Biên dịch: Nhung | kienviet.net