Thông tư 17: Gây khó hay dễ ?

707

Thông tư 17 sau 1 năm đưa vào áp dụng đã có nhiều ý kiến trái chiều trong cộng đồng Kiến trúc sư, để rộng đường trao đổi về vấn đề này, Kiến Việt hôm nay đăng ý kiến của KTS Nguyễn Huy Khanh – Phó Tổng GĐ Tổng công ty Tư vấn Xây dựng Việt Nam về Thông tư này. Rất mong nhận được phản hồi của Quý độc giả. (1)


Qua theo dõi việc trao đổi giữa các chuyên gia thuộc Hội KTSVN với đại diện của BXD về các bất cập của Thông tư 17 tại Toạ đàm ngày 8/6/2017 vừa qua. Sau khi lắng nghe ý kiến trao đổi của các chuyên gia được mời dự, với ý thức của 1 KTS đang hành nghề, có trách nhiệm cùng với các đồng nghiệp tạo dựng môi trường hành nghề trong sạch và lành mạnh hơn, cá nhân tôi có một số suy nghĩ như sau:
#1. Đa phần các ý kiến cho là Thông tư 17 gây phiền hà cho giới nghề. Tuy nhiên, chưa ai phản bác được 1 cách rõ nét việc cấp chứng chỉ hành nghề KTS là có thực sự cần thiết hay ko? Thực tế là, chỉ có ở VN ta đang còn “coi nhẹ” việc này. Các nước người ta ko cho hành nghề “tự nhiên” như vậy. Có tấm bằng ĐH mới chỉ là bước đầu tiên trên 1 hành trình dài để đc hành nghề thực thụ.

#2. Nhiều ý kiến cho rằng quy trình cấp chứng chỉ có nhiều công đoạn không cần thiết, đặc biệt là việc làm bài thi sát hạch. Tuy nhiên, cũng không thấy ai đưa ra được giải pháp khả thi khác cho việc làm sao đánh giá minh bạch và công bằng cho các KTS xem họ có thực sự cập nhật nghề nghiệp hay không (các kiến thức cả pháp luật lẫn chuyên môn). Nếu hiểu một cách khác, liệu đây có phải do xuất phát là tâm lý ngại học ?ngại thi cử ? Lí do “Kiến trúc” là ngành đặc thù, là sáng tạo … không thể mang tính thuyết phục, bởi vì trên thế giới người ta không loại trừ.

#3. Có nhiều ý kiến muốn quay lại cách làm trước đây, tức là chỉ cần kê khai và công nhận. Tuy nhiên, không ai nêu lên được rằng việc xác nhận các kê khai này cũng rất “cảm tính” và rồi cũng sẽ phụ thuộc vào “một ai đó” hay không? Hay kê sao rồi sẽ duyệt vậy như trước và rồi tựu chung là không có bất cứ áp lực nào cho việc trau dồi kiến thức của giới nghề.
#4. Nhiều ý kiến cho rằng đây là công việc và nên giao cho các Hội Nghề nghiệp, và cá nhân tôi cũng ủng hộ ý kiến này. Tuy nhiên nếu hình thẳng vào năng lực hiện nay của các Hội nghề nghiệp, thì nếu để các Hội làm thì có chắc là thời gian không bị kéo dài và ko gây ách tắc ?. Vì để tổ chức thi sất hạch được, các Hội sẽ phải đầu tư cơ sở vật chất, hệ thống máy tính, phần mềm, nhân sự … Lộ trình để chuyển giao từ BXD sang các Hội hay địa phương vẫn còn bỏ ngỏ.

Các bước trở thành KTS chuyên nghiệp

Để làm cơ sở cho các ý kiến trên, xin lấy ví dụ về hệ thống đánh giá cấp chứng chỉ hành nghề của KTS của Mỹ va Anh để mọi người có thêm thông tin cùng trao đổi.

I. Chứng chỉ hành nghề ở Mỹ như thế nào ?

Ở Mỹ số kiến ​​trúc sư được cấp phép ít hơn luật sư và bác sĩ.
Trước khi bắt đầu nghiên cứu làm thế nào để trở thành một kiến ​​trúc sư được cấp phép có hai điều mà mỗi KTS cần ghi nhớ:
1. Tuy vẫn có các tiêu chuẩn quốc gia, nhưng MỖI BANG ĐỀU CÓ GIẤY PHÉP RIÊNG VÀ YÊU CẦU RIÊNG .
2. Quá trình này yêu cầu sự cập nhật liên tục, bởi các bang liên tục thêm một số yêu cầu cho các KTS trong giai đoạn thử tay nghề hoặc thực tập.

Ở Mỹ để trở thành một kiến ​​trúc sư cần có bốn bước cơ bản :

 Bước 1. Học Đại học

Muốn trở thành KTS, sẽ cần đến trường ĐH. Hiện có khoảng 150 trường được công nhận đào tạo KTS với một chương trình đào tạo đã được công nhận.
Có một vài trình độ mà có thể chấp nhận đủ điều kiện trong hành nghề kiến ​​trúc:
#1. Cử nhân Kiến trúc (BArch) – Mức cơ bản, bằng đại học. Các chương trình của BArch là các chương trình năm năm.
#2. Thạc sĩ Kiến trúc (MArch) –
#3. Tiến sĩ Kiến trúc (DArch) – Vô cùng hiếm hoi

Bước 2. Đi thực tập

Nếu bạn vẫn muốn trở thành kiến ​​trúc sư sau khi học xong, bạn sẽ cần làm việc cho một công ty kiến ​​trúc. Trong khi bạn làm việc với mức lương (thấp), bạn sẽ hoàn thành số giờ thực tập của mình. Có một hệ thống để quy định việc thực tập mang tính đau đầu này và nó được gọi là Chương trình Phát triển Thực tập (IDP). IDP liên quan đến việc ghi lại giờ làm việc. Tuy nhiên mục đích của IDP là tốt: cung cấp cho các chuyên gia trẻ một kinh nghiệm tốt trong lĩnh vực kiến ​​trúc.

Để hoàn thành IPD đòi hỏi phải có 700 đơn vị đào tạo (8 giờ mỗi đơn vị và tương đương 3 năm quy đổi) được chia thành 16 loại hoặc bao gồm nhiều loại công việc mà kiến ​​trúc sư phải làm. Chương trình này nhằm mục đích giáo dục tốt hơn thực tập sinh và ngăn chặn các chuyên gia trẻ bị lạm dụng bằng cách chỉ cho họ các công việc lặp đi lặp lại (chi tiết cầu thang, khu wc ..) Mà ít làm được đào tạo các kiến thức thực tế cần thiết.

Bước 3. Thi sát hạch

Sau những ngày này, các kiến ​​trúc sư tiềm năng phải tham tham gia một bài kiểm tra viết trong bốn ngày, được tổ chức mỗi năm một lần. Từ năm 1997, bài thi quốc gia đã được máy tính hóa, cho phép ứng viên có cơ hội để tham gia các phần khác nhau của kỳ thi theo bất kỳ trật tự nào và bất cứ lúc nào họ có thể theo giấy hẹn tại trung tâm kiểm thử máy tính địa phương.

Thi cấp chứng chỉ hành nghề kiến ​​trúc (ARE) có nhiều cách thức hoặc nhiều bài kiểm tra mà tất cả phải được vượt qua. Để lấy ARE, phải vượt qua chín bài kiểm tra . Hiện có bảy cách thức của việc kiểm tra kết hợp bao gồm: đa sự lựa chọn, điền vào chỗ trống, và cả phần đồ họa, đòi hỏi người đi thi vẽ và tạo chi tiết trong chương trình CAD.

Bước 4. Nhận Giấy phép

Khi bạn đã hoàn thành ba bước trên, bạn cần phải đăng ký (nghĩa là phải trả phí) với bang (hoặc nhiều bang) và xác minh hoàn thành các yêu cầu. Một khi bạn đã được cấp phép, bạn có thể chính thức gọi mình là một kiến ​​trúc sư hành nghề.

Kiến trúc sư có thể đặt tên viết tắt R.A (Kiến trúc sư đăng ký) sau tên của họ, nhưng phổ biến hơn là AIA (American Institute of Architects), có nghĩa là họ là thành viên của hiệp hội nghề nghiệp quốc gia của các kiến ​​trúc sư đã được cấp phép.

Nhiều bang (và AIA) có yêu cầu về giáo dục thường xuyên, có nghĩa là kiến ​​trúc sư phải lập hồ sơ giờ học tập trong các chủ đề liên quan đến nghề nghiệp để gia hạn giấy phép của họ.

II. Cấp chứng chỉ hành nghề ở Anh như thế nào ?

(nguồn KTS. Nguyễn Phước Thiện)

Ở Anh khác với Việt Nam: không phải tốt nghiệp đại học ngành kiến trúc thì được gọi là kiến trúc sư. Kiến Trúc Sư chỉ được công nhận về mặt pháp lý (ký tên lên bản vẽ) khi kiến thức ở bậc đại học được đào sâu và thực tiễn hóa hơn. Anh là một quốc gia nằm trong khối EU. Để được công nhận là kiến trúc sư không chỉ ở Anh mà toàn EU, RIBA (Royal Institute of British Architects) – giống như Hội Kiến Trúc Sư Việt Nam – bắt buộc phải trải 5 giai đoạn sau:

• RIBA (Part 1)

Tốt nghiệp đại học mức độ cử nhân trong 4 năm (so với một số ngành khác chỉ 3 năm) với các đặc điểm:
– Học Fulltime trong 3 năm. Thời gian làm đồ án môn học và tốt nghiệp làm ngoài giờ trong 3 năm này.
– Thực tập 1 năm. Đợt thực tập này thường là năm thứ 3 của khóa học. Sau khi hòan tất, thực tập sinh phải làm báo cáo (có chữ ký của Kiến Trúc Sư nơi đã thực tập) gửi về trường mới được tiếp tục năm cuối và làm tốt nhiệp. Kiến trúc Sư nhận thực tập sinh phải gửi báo cáo về RIBA để nhận xét nội dung giảng dạy của cơ sở đào tạo. Đây là cơ sở để RIBA khuyến cáo nội dung đào tạo.
• Stage 1 Technical Experience/Year Out
– Thu thập kinh nghiệm làm việc ít nhất là 1 năm.
– Những kinh nghiệm học được lưu lại trên 1 Website của PERD (The Professional Experience and Development Record) được giám sát của PSA (Professional Studies Advisor – Cố vấn chuyên môn) mà bất cứ một cơ sở đào tạo nào cũng phải thành lập.
– RIBA cũng góp phần vào PERD.

• RIBA (Part 2)

– Học trong hai năm để đạt trình độ M.Arch hay B.Arch hay Diploma tùy trường.
– Nội dung tập trung vào nâng cao kiến thức của Part 1.
• Stage 2 Practical Experience
– Học trong 24 tháng liên tục (có thể ngoài giờ) và phải dự thi cấp quốc gia.
– Phải có ít nhất 12 tháng thực tập dưới sự hướng dẫn và giám sát của một Kiến trúc sư.

• RIBA (Part 3)

Phải có đầy đủ
– Kết quả của Stage 2 đã được lưu trữ trên Website PERD.
– Lý lịch nghề nghiệp và đánh giá kết quả công việc.
– Một Case Study.
Và vượt qua 2 kỳ thi
– Kỳ thi viết (Written examination).
– Kỳ thi vấn đáp (Oral Examination).
Một người sau khi đã hoàn tất 5 phần trên sẽ đến Architects Registration Board (ARB) để đăng ký. Lúc này người đó mới trở thành Kiến trúc sư. Từ đây, cụm từ “Kiến Trúc Sư” được bảo vệ bởi luật pháp và xã hội khi thuê họ làm việc cho mình thì tự tin rằng mình đang làm việc với một người chuyên môn đầy đủ tiêu chuẩn. Cũng vào thời điểm đăng ký, người đó trở thành hội viên của RIBA.

Kết luận sơ bộ như sau

Đành rằng trong quá trình thực hiện Thông tư 17, có những vấn đề “nhậy cảm” rất cần được điều chỉnh, cải tiến và sửa đổi, nhưng trước khi bác bỏ gần như hoàn toàn hoặc không đồng tình xây dựng như dư luận, thì cũng cần có một các nhìn rộng hơn, đặc biệt rất cần có yếu tố ” HỘI NHẬP” đúng như lời của một số chuyên gia phát biểu trong buổi Toạ đàm vừa rồi.
Xin được chia sẻ một số suy nghĩ mang tính cá nhân, và không tránh khỏi sơ xuất, mong được trao đổi thêm cùng các đồng nghiệp.

KTS. Nguyễn Huy Khanh | Hà Nội , Ngày 14/6/2017

(1) Bài viết mang ý kiến cá nhân của người viết không phải là quan điểm của Kiến Việt