Sài Gòn quyến rũ, bình dị qua bộ ảnh đường Catinat – Đồng Khởi xưa

791

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc những khung ảnh ảnh mộc mạc, gợi nhớ về một đô thị hoa lệ từng được mệnh danh là “Hòn ngọc Viễn Đông”.

Trong quyển “Nam kỳ phong tục nhơn vật diễn ca” (NXB. Đinh Thái Sơn, Sài Gòn, 1909), nhà nghiên cứu âm nhạc cổ truyền Việt Nam thời Pháp thuộc Nguyễn Liên Phong đã mô tả đoạn đầu đường Catinat (sau đổi tên thành Tự Do, và Đồng Khởi ngày nay) vào đầu thế kỷ 20 như sau:

“Nhứt là đường Ca-ti-na,
Hai bên lầu các, phố nhà phân minh
..Máy may mấy chỗ quá nhiều,
Các tiệm tủ ghế dập dều phô trương
Đồ sành, đồ cẩn, đồ đương [đan]
Đồ thêu, đồ chạm trữ thường thiếu chi
..Nhà in, nhà thuộc, nhà chà,
Nhà hàng ăn ngủ với nhà lạc son”

Theo nhiều tư liệu thì Catinat được xem là con đường xưa và nổi tiếng nhất Sài Gòn. Đây cũng là con đường đầu tiên được thiết lập khi Pháp quy hoạch lại thành phố sau khi chiếm được và phá thành Sài Gòn. Còn được gọi là “Rue no. 16” lúc ban đầu cho đến khi là con đường được tráng nhựa đầu tiên, đường Catinat nhanh chóng trở thành trung tâm sinh hoạt thương mại của thành phố.

Sau khi các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng (đường xá, xe lửa), công sở, cơ quan hành chánh và thương mại được thống đốc dân sự Le Myre de Vilers (1879 – 1883) năng động khởi công và thúc đẩy hoàn thành, Sài Gòn cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, sau hơn 35 năm bị Pháp chiếm đóng, đã trở thành một thành phố có cảnh quan được quy hoạch hài hòa, kiến trúc khu trung tâm có nhiều nét tương đồng các thành phố ở châu Âu. Thậm chí, các du khách đến từ Âu châu và Viễn Đông (chỉ các nước Đông Á) đã có cảm nhận chung Sài Gòn là “Perle de l’Orient” đối với người Pháp, hay “Paris of the East” đối với các du khách từ các quốc gia hay thuộc địa nói tiếng Anh trong vùng Viễn Đông.

Để nhìn lại con đường Catinat này, ta có thể đi từ đầu đường, phía bờ sông Sài Gòn, đến phía cuối đường có dốc lên thoai thoải đến Nhà thờ Đức Bà (xưa kia vị trí này là trung tâm của thành Phiên An, tức thành Quy, thời vua Gia Long).

sai_gon_xua_03 (Copy)
Bức ảnh được chụp cuối thế kỷ 19 này ghi lại đoạn đầu đường Catinat. Vị trí ngôi nhà bên trái có người đàn ông đứng tựa cửa, cũng là số 1 đường Catinat, sau này sẽ là khách sạn Majestic.
Trong một bức ảnh của nhiếp ảnh gia Ludovic Crespin (có cửa tiệm “Photo Studio” ở số 136 đường Catinat) được cho là chụp vào khoảng cuối thập niên 1910 và đầu 1920, phía trái hình là hai tiệm đổi tiền của ba người Ấn (mà người Pháp gọi là “malabar”), số 1 đường Catinat của ông Mougamadou Abdoullah (1909), ông Mougamadou Oussaine (1910) và số 1bis của ông Mougamade Abdoullah (3) (theo niên giám Đông Dương 1909, 1910)
Trong một bức ảnh của nhiếp ảnh gia Ludovic Crespin (có cửa tiệm “Photo Studio” ở số 136 đường Catinat) được cho là chụp vào khoảng cuối thập niên 1910 và đầu 1920, phía trái hình là hai tiệm đổi tiền của ba người Ấn (mà người Pháp gọi là “malabar”), số 1 đường Catinat của ông Mougamadou Abdoullah (1909), ông Mougamadou Oussaine (1910) và số 1bis của ông Mougamade Abdoullah (3) (theo niên giám Đông Dương 1909, 1910)

 

Trong một bức ảnh được chụp sau đó, vị trí bên trái đầu đường Catinat là khách sạn “Hôtel d’Annam” (Nam Việt khách lầu) của ông Huỳnh Huệ Ký
Trong một bức ảnh được chụp sau đó, vị trí bên trái đầu đường Catinat là khách sạn “Hôtel d’Annam” (Nam Việt khách lầu) của ông Huỳnh Huệ Ký
sai_gon_xua_04 (Copy)
Ở phía đối diện là quán Cafe de la Rotonde nằm ở địa chỉ số 2 Catinat. Bên phải bức ảnh là đường Quai de Belgique (đường Tôn Đức Thắng ngày nay) với hai hàng cây ở một bên hè. Bức ảnh được chụp vào năm 1901, lúc này Sài Gòn vẫn dùng loại đèn thắp dầu để chiếu sáng.
sai_gon_xua_05 (Copy)
Ngôi nhà số 1 Catinat sau đó bị phá bỏ để xây dựng khách sạn Majestic
sai_gon_xua_06 (Copy)
Khách sạn Majestic được xây dựng bởi công ty thuộc quyền sở hữu của thương gia người Việt gốc Hoa giàu có bậc nhất miền Nam Việt Nam thời bấy giờ là Hui Bon Hoa (hay còn gọi là Chú Hỏa)
sai_gon_xua_07 (Copy)
Khách sạn Majestic thuở ban đầu có 3 tầng lầu, 44 phòng ngủ do một kiến trúc sư người Pháp thiết kế
sai_gon_xua_08 (Copy)
Cũng như Bảo tàng Mỹ thuật hay Nhà khách Chính phủ, khách sạn Majestic được xây dựng theo phong cách Baroque rất được ưa chuộng thời bấy giờ và ngay cả hiện nay. Nó mang dáng vẻ kiến trúc cổ châu Âu thời phục hưng, cổ kính và sang trọng bậc nhất Sài Gòn ngay khi xây xong vào năm 1925.
sai_gon_xua_09 (Copy)
Năm 1948 Sở Du lịch và Triển lãm Đông Dương (The Indochina Tourism & Exhibition Department do ông Franchini Mathieu – một người Pháp – điều hành) mua lại toàn bộ tầng trệt và lầu 1 khách sạn và thuê 44 phòng trong thời hạn 30 năm.
sai_gon_xua_10 (Copy)
Năm 1965, khách sạn được xây thêm 2 lầu nữa theo đồ án cải tạo của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ
sai_gon_xua_13 (Copy)
Khách sạn Majestic sở hữu tầm nhìn thoáng rộng ra sông Sài Gòn
sai_gon_xua_14 (Copy)
Bến sông sau đó được cải tạo thành công viên
sai_gon_xua_15 (Copy)
Khách sạn Majestic trong một bức ảnh được chụp năm 1967
sai_gon_xua_16 (Copy)
Lúc này đường Catinat được đổi tên thành Tự Do. Từ sau 1975, đường Tự Do được đổi tên thành Đồng Khởi.
sai_gon_xua_17 (Copy)
Khách sạn Majestic được xếp hạng 5 sao vào năm 2007. Khu mới (trên đường Nguyễn Huệ) của khách sạn Majestic được khởi công xây dựng vào tháng 7.2011, sẽ bao gồm 2 khối tháp cao 24 tầng và 27 tầng, 4 tầng hầm, với 353 phòng mới. Sau khi hoàn thành, khách sạn Majestic mới sẽ có tổng cộng 538 phòng.
sai_gon_xua_18 (Copy)
Trở lại với Café de la Rotonde số 2 đường Catinat, đối diện với khách sạn Majestic. Tên gọi của quán có nghĩa là Nhà Tròn, có lẽ dựa theo hàng hiên có dáng bo tròn ở chính giữa.
sai_gon_xua_19 (Copy)
Một chiếc xe kéo đoạn đầu đường Catinat. Theo nhiều tài liệu thì xe kéo xuất hiện đầu tiên tại Hà Nội vào năm 1883 do Toàn quyền Bonnal cho đem từ Nhật qua. Gần 15 năm sau Sài Gòn mới biết tới loại xe kéo này (trước đó đây phương tiện di chuyển duy nhất ở đây là xe ngựa).
sai_gon_xua_20 (Copy)
Lúc này Cafe de la Rotonde đã mang biển hiệu “Grand Hotel de la Rotonde”. Đường phố sử dụng hệ thống đèn chiếu sáng treo trên những thanh sắt uốn vòm.
sai_gon_xua_21 (Copy)
Café de la Rotonde, cùng với Café de la Terrace, đều là nơi lui tới quen thuộc của giới thượng lưu thời đó.
sai_gon_xua_22 (Copy)
Café de la Rotonde về đêm trong một bức ảnh được chụp năm 1920
sai_gon_xua_23 (Copy)
Nếu được duy trì hoạt động, có lẽ Café de la Rotonde vẫn là quán café có tầm nhìn đẹp nhất ra phía sông Sài Gòn
sai_gon_xua_24 (Copy)
Tòa nhà ngay góc ngã tư Catinat – Vannier (Ngô Đức Kế ngày nay). Đây cũng là ngã tư đầu tiên của đường Catinat.
sai_gon_xua_25 (Copy)
Ngày 24.10.1930, ông Henry Edouard Charigny de Lachevrotière – Tổng biên tập của một tờ báo Pháp có được giấy phép chính thức mở Grand Hotel Saigon. Khi đó nó chỉ là một cửa hàng nước giải khát nhỏ nằm ở góc đường Catinat và Vannier (Ngô Đức Kế)
sai_gon_xua_26 (Copy)
Năm 1937 Grand Hotel đổi tên thành Saigon Palace

sai_gon_xua_27 (Copy) sai_gon_xua_28 (Copy) sai_gon_xua_28_2 (Copy) sai_gon_xua_29 (Copy) sai_gon_xua_31 (Copy) sai_gon_xua_32 (Copy) sai_gon_xua_33 (Copy) sai_gon_xua_34 (Copy) sai_gon_xua_35 (Copy) sai_gon_xua_36 (Copy) sai_gon_xua_37 (Copy) sai_gon_xua_38 (Copy) sai_gon_xua_39 (Copy)

Tham khảo:
Nguyển Đức Hiệp, Saigon – Đường Catinat đầu thế kỷ 20, 2012

(Theo saigonamthuc)