Một thế kỷ đổi thay đường xá và sự đi lại của làng ven đô Hà Nội

276

Hạ Đình vốn là làng ven đô Hà Nội, nay thì đã nằm gần giữa trung tâm. Quan sát cái cách đi lại, hệ thống đường xá thay đổi …cũng thấy được diện mạo Thủ đô ta sau nửa thế kỷ đã biến đổi ra sao và hy vọng hướng tới tương lai trở thành nơi sống tốt.

Hạ Đình vốn là làng ven đô Hà Nội

Người làng Hạ Đình trước đây ra phố thì qua đường Nguyễn Trãi, Ngã tư Sở là ranh giới từ vùng ngoại ô đi vào thành phố. Bản đồ Hà Nội 1960 – 1965 đường nối trung tâm Hà Nội vào Hà Đông vẫn nhỏ bé, nhưng hai bên đường đã khác ,khu Cao Xà Lá , nhà ở tập thể, trường học mới xây trên nền ruộng lúa, sau cánh đồng là mấy làng Quan Nhân, Cự Chính, Giáp Nhất phía trên, Thượng Đình, Hạ Đình, Khương Hạ bên dưới …Nhà cửa xây mới nhiều nhưng con đường thì vẫn vậy, bề ngang 6m rải nhựa, giáp tường Nhà máy Cơ khí I là ga xe điện Cầu Mới. Đường vẫn nhỏ vì nhà máy lớn nhưng trên đường có vài xe ô tô trọng tải 2,5tấn, trên đường phần lớn đi bộ, xe đạp, xích lô, xe bò kéo và tầu điện.

10-22-2014 4-29-41 PM
Hạ Đình trong bản đồ TT lưu trữ QG I . Quán đầu làng và đường làng ven đô 1917

Tầu điện Bờ Hồ đến Thái Hà Ấp dài 4.132m của Công ty xe điện khởi hành năm 1902 , hai năm sau (1904) nối thêm vào Hà Đông, tầu chạy đến đầu thập kỷ 1980 thì dỡ bỏ, mở rộng đường bộ rộng 40m nối Hà Nội với Hà Đông.

Vốn chỉ quanh quẩn trong làng, ít người làng vào phố tìm việc. Mấy nhà máy lớn xây trên đất ruộng làng  thì vài trăm con em đi bộ đi làm.

10-22-2014 4-30-41 PM
Hạ Đình 1955 và 2014, đường Kim Giang 1972 ,vành đai 3 qua phường Hạ Đình 2014

Xe đạp vẫn là của hiếm, trên đường bà con gánh gồng là chính, sau này có thêm xe cải tiến chở phân gio, rau lúa. Trẻ  đến trường ,đi chơi  từ xóm trên xuống xóm dưới cũng chả mấy. Các bà, các cô chợ búa, ông già bà lão có ra đình chùa thì cũng vài bước chân .

Thập kỷ 1980 – 1990 nở rộ xe công nông, động cơ 12 mã lực khói mù mịt, kêu ầm ĩ và rất nguy hiểm, chở rất nặng nên đường làng lát gạch ngay ngắn, giữ cẩn thận cả trăm năm nhưng bị phá nát tan tành  chỉ sau vài lần xe chạy. Xe cải tiến không đi vừa cổng xóm, cổng nhà, xe tải không chui lọt cổng làng …hầu hết cổng làng, xóm và nhà đã dỡ bỏ. Các lối đi càng mở rộng ồn ào ra thì những ngôi nhà lặng lẽ dần dần đóng kín lại.

10-22-2014 4-30-57 PM
Xe điện biến mất thập kỷ 80 và Xe công nông cũng không lưu hành sau thập kỷ 90

Từ làng lên phố

Năm 1997 phường Hạ Đình thành lập, là 1trong 11 phường thuộc quận Thanh Xuân , có 7.650 nhân khẩu, diện tích tự nhiên 68,7 Ha .Tháng 6/2006 là 2.616 hộ, 12.389 nhân khẩu .Về cơ bản bóng dáng đồng quê Hạ Đình xưa đã biến mất.

Sau gần 100 năm ( 1910- 2010 ) vẫn trên diện tích tự nhiên 74,5 Ha ban đầu chỉ vài trăm hộ với ngót nghìn nhân khẩu đã tăng gấp 10 lần (2.580 hộ, 15.500 nhân khẩu ) dân số Hạ Đình sẽ còn tiếp tục tăng lên.Làng Hạ Đình xưa có chưa đến chục cái xe đạp, giờ thì xe đạp ít người đi, xe máy hơn 5.000 chiếc, ô tô các loại hơn 100  …giữa Hà Nội hôm nay có 7 triệu dân,  3,5 triệu xe máy và 0,4 triệu ô tô…

10-22-2014 4-31-10 PM
Quy hoạch giao thông Hạ Đình , Đường cao tốc trên cao vành đai 3 và tuyến đường sắt đô thị nối Yên Nghia ( Hà Đông vào trung tâm TP đang hình thành

Xuyên qua các khu dân cư, cho đến đầu năm 2013, Đường vành đai 3 đã xong cả đường cao tốc trên cao. Đường Nguyễn Trãi vốn to rộng nay lại sắp hoàn thành tuyến đường sắt trên cao, tuyến xe buýt  nhanh cũng đang xây dựng từng đoạn .

Hạ Đình đang đổi mới từng ngày, nhưng nếu ngoài đường toàn những người khỏe mạnh đi xe máy ô tô lao nhanh trên đường thì Hạ Đình chưa thể là một nơi chốn sống tốt cho tất cả , vì họ chỉ chiếm 1/3 dân số. Hạ Đình rất cần những con đường an toàn cho 2/3 dân số còn lại là trẻ em đến trường, người già gặp gỡ chuyện tò, phụ nữ yên tâm  mưu sinh, chăm lo cuộc sống hàng ngày được đi lại trong một Hạ Đình bình yên, tăng cường giao tiếp xóm giềng – tái tạo môi trường sống thân thiện, có như vậy nơi đây mới thực sự gia  tăng  chất lượng  cuộc sống đô thị  một cách bình dị và giản đơn nhưng đòi hỏi nhiều sáng kiến .

Có nhiều con đường để nâng cao chất lượng không gian sống 

Nhiều ý kiến cho rằng việc mở những con đường lớn sẽ gia tăng giao thương, tăng trưởng kinh tế mở ra những cơ hội  việc làm…Tuy vậy không phải lức nào cũng cho kết quả như ý. Nhiều quốc gia vay mượn để đầu tư hệ thống đường bộ lớn trong thời gian ngắn, kéo theo đô thị hóa ồ ạt hai bên đường đã phải trả giá cho sự nóng vội: khu đô thị, nghỉ dưỡng ế ẩm, khu công nghiệp chế xuất hoang lạnh, những con đường chỉ dành cho rong chơi, các cảng lớn nhỏ lơ thơ vài con tầu cập bến.

Nghiên cứu của TS Nguyễn Ngọc Quang ( ĐH GT) cùng với các GS Hà Lan. Kết quả  phân tích bằng máy tính cho thấy: giả định khi 8 tuyến đường sắt đô thị hoàn thành thì cơ hội kiếm việc làm cho các cư dân cách xa trung tâm rất thấp  và thời gian di chuyển cũng không được cải thiện trong khi chi phí đầu tư lớn, giá vé sử dụng phương tiện công cộng vượt quá thu nhập thông thường . (**)

5 (Copy)
Nghiên cứu mối liên hệ giữ quy hoạch GT và cơ hội tiếp cận việc làm bằng các phương tiện xe máy, ô tô GTCC (TS. Nguyễn Ngọc Quang Bộ môn Công trình Giao thông Công chính – ĐH GTVT)

TS Nguyễn Thanh Bình (ĐHKT) cũng phát hiện ra những cơ hội xuất phát từ các khu làng xóm ven đô đô thị hóa tự phát, mở ra những cơ hội phát triển giao phi cơ giới an toàn, thân thiện kết nối với các tuyến giao thông trục TP một cách hiệu quả (**)

6 (Copy)
Mối liên hệ giữa các ga trong tuyến đường sắt đô thị với mạng lưới giao thông trong các làng cũ HN đô thị hoá tự phát và cơ hội tương tác 2 hệ thống( TS. Nguyễn Thanh Bình – ĐH KT)

Khi lập Quy hoạch cũng như tiến hành xây dựng TP để Hà Nội trở nên nổi tiếng về nghệ thuật QHĐT, E.Hebrad và Luis Pinesau đã trực tiếp khảo sát không ảnh và mặt đất, sau đó ưu tiên khoang vùng, giữ nguyên những làng xóm hiện hữu một cách thận trọng .

Tại Hạ Đình, Bản vẽ QH giao thông lập cách đây 20 năm đã vẽ các tuyến đường một cách chủ quan, dễ dãi cần phải cân nhắc lại. Những con đường lớn rạch qua làng cũ, xé nát cấu trúc định cư ổn định hàng trăm năm một cách vô nghĩa, tốn kém, gây xáo trộn cuộc sống …cần thiết nên loại bỏ để thay vào đó là lập các tuyến đi bộ, xe đạp, xe máy tốc độ thấp để sự đi lại được an toàn và thân thiện.

10-22-2014 4-32-01 PM
Khảo sát cho thấy lượng xe máy hạn chế khi đi qua các đường giao thông xuyên qua làng Hạ Đình cũ ( kể cả trong giờ cao điểm ) , do vậy việc đường mới qua làng cần cân nhắc

Tại Hạ Đình đang thực nghiệm “tuyến đường đi bộ an toàn đến trường” do các kiến trúc sư, sinh viên tình nguyện triển khai. Dự án đã khảo sát thiết kế mạng lưới đường đi bộ trong phường, tổ chức hoạt động, vận hành, khuyến nghị các giải pháp quản lý và thi công một số hạng mục để đi bộ được an toàn kết hợp làm đẹp cảnh quan.

10-22-2014 4-32-15 PM
Vị trí các công trình hạ tầng xã hội (UB , trường học, trạm y tế…) và nhu cầu / thói quyen đi lại của cư dân phường Hạ Đình chọn ra các tuyến đi bộ an toàn thân thiện
10-22-2014 4-32-31 PM
Thiết kế và thực nghiệm tách lối đi bộ với đường giao thông có nhiều ô tô xe máy. Học sinh trường tiểu học Hạ Đình ( quận Thanh Xuân , HN) đi bộ đến trường với sự hướng dẫn của các tình nguyện viên tại cộng đồng

Dự án được UBND phường ủng hộ. CLB sống Xanh phường cùng với trường Tiểu học Hạ Đình và các KTS tình nguyện phối hợp thực hiện ( với sự tài trợ của Health Bridge ) từ năm 2012 đã thu được những kết quả bước đầu. Hiện đang thực hiện từ nay đến những năm tiếp theo, hy vọng sẽ có dịp trình bầy chi tiết.

Trần Huy Ánh  

và các KTS, SV tình nguyện Nguyễn Văn Hạnh, Nguyễn Anh Vũ, Bùi Dương Khang Kiều

Ghi chú :

(*) TLcủa cụ Nguyễn Văn Uẩn (1912-1991) trg cuốn “HN nửa đầu TK19”- NXB HN 1995

(**) TL của TS Nguyễn Ngọc Quang và Nguyễn Thanh Bình đã công bố trên tạp chí Kiến trúc VN

( ảnh của TG, Hanoidata ST&BT)