Tìm giải pháp để “cứu” di sản

167

Thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng) hiện có khoảng 1.500 biệt thự có tuổi đời trên dưới 100 năm. Với những giá trị nổi bật về kiến trúc, nghệ thuật và lịch sử, hệ thống biệt thự cổ được coi là di sản độc đáo, quý giá của Đà Lạt, có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế-xã hội của địa phương, đặc biệt là về du lịch. Tuy nhiên, do những bất cập về công tác quản lý, di sản này đang đứng trước nguy cơ bị xuống cấp, mai một.

Biệt thự xuống cấp, bỏ hoang

Nhiều năm qua, mỗi khi đi qua đường Nguyễn Du ở phường 9, TP Đà Lạt, nhiều người dân và du khách cảm thấy xót xa, tiếc nuối khi chứng kiến 11 ngôi biệt thự cổ phải chịu cảnh hoang tàn, đổ nát. Được biết, những biệt thự này trước đây là nơi ở của các gia đình thượng lưu dưới chế độ cũ, sau ngày giải phóng, các biệt thự được sử dụng làm nhà khách của Tỉnh ủy Lâm Đồng. Từ năm 2002, UBND tỉnh Lâm Đồng có quyết định cho một số đối tác thuê để phát triển du lịch. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau mà đến nay dự án vẫn chưa thể triển khai. Trải qua thời gian dài không được bảo quản sửa chữa, các biệt thự bề thế, sang trọng ngày nào giờ chỉ còn trơ lại những bộ khung, phần mái ngói cùng hệ thống cầu thang, sàn gỗ, cửa sổ… đã bị mục nát, đổ sụp, khuất lấp giữa bời bời cỏ dại.

Một điển hình khác là ngôi biệt thự tọa lạc tại số 12 đường Trần Hưng Đạo, hiện do Trung tâm quản lý nhà TP Đà Lạt quản lý. Nhiều năm qua, biệt thự này trở thành nơi sinh sống của 17 hộ gia đình với gần 100 nhân khẩu. Chật chội, nhếch nhác và nguy hiểm, đó là cảm nhận của chúng tôi khi đến đây. Chị Nguyễn Thị Thư, một người dân sống tại ngôi biệt thự, chỉ dẫn cho chúng tôi xem một mảng mái ngói mới bị sập và cho biết: “Mỗi khi mưa là tất cả các căn phòng ngập nước, ở trong nhà chúng tôi còn không dám bước mạnh vì sàn nhà bằng gỗ đã mục nát”.

Dọc theo những tuyến phố của Đà Lạt hiện nay như: Nguyễn Du, Trần Hưng Đạo, Mê Linh, Hùng Vương, Vạn Kiếp… hiện có rất nhiều ngôi biệt thự cổ đang bị bỏ hoang, một số khác thì trở thành những căn nhà tập thể xập xệ. Điều này không chỉ gây lãng phí mà còn ảnh hưởng tiêu cực tới mỹ quan đô thị, làm phát sinh các tệ nạn xã hội. Một vị lãnh đạo của tỉnh Lâm Đồng thừa nhận: “Không có đô thị nào ở nước ta lại có nhiều biệt thự hoang như Đà Lạt”.

1672014huyen1074110278

“Cứu” di sản bằng cách nào?

Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị biệt thự cổ, năm 2011, UBND tỉnh Lâm Đồng đã ban hành “Đề án sử dụng hợp lý quỹ biệt thự thuộc sở hữu Nhà nước tại thành phố Đà Lạt”. Theo đó, các biệt thự thuộc sở hữu Nhà nước sẽ được phân loại, thu hồi để bán đấu giá hoặc cho thuê theo nguyên tắc: Những biệt thự có giá trị cao về kiến trúc, cảnh quan sẽ được bảo tồn nguyên trạng, những biệt thự ít có giá trị về kiến trúc hoặc hư hỏng nặng, các nhà đầu tư có thể tháo dỡ để xây dựng mới theo quy hoạch.

Với đề án trên, tỉnh Lâm Đồng hy vọng sẽ “cứu” được nhiều công trình kiến trúc cổ thoát khỏi cảnh xuống cấp, hoang phế, đồng thời thu được nguồn ngân sách đáng kể nhằm phục vụ cho một số dự án khác tại địa phương. Tuy nhiên, quá trình triển khai đã gặp không ít khó khăn. Ông Chu Minh Chiến, Trưởng Phòng Quản lý nhà (Sở Xây dựng tỉnh Lâm Đồng) cho biết: “Từ năm 2013, chúng tôi đã tiến hành tổ chức bán đấu giá 16 căn biệt thự thuộc quyền sở hữu của Nhà nước nhưng đến nay mới có 4 căn được bán với giá 47,8 tỷ đồng”.

Các biệt thự cổ ở Đà Lạt hầu hết đều có kiến trúc đẹp, khuôn viên rộng, nằm ở những vị trí đắc địa nhưng tại sao vẫn không hấp dẫn được các nhà đầu tư? Bà Nguyễn Thị Mai, một nhà đầu tư đến từ TP Hồ Chí Minh, cho rằng:

– Bên cạnh những yếu tố về giá cả, kinh tế khó khăn, thị trường bất động sản đóng băng thì hệ số sử dụng của biệt thự chính là “điểm nghẽn” cơ bản. Hiện nay, rất ít người có khả năng bỏ ra hàng chục tỷ đồng mua biệt thự để ở. Các nhà đầu tư có khả năng thì chỉ muốn kinh doanh nhưng do hệ số sử dụng thấp (vì trước đây biệt thự chỉ phục vụ cho sinh hoạt của một gia đình), khi mua các nhà đầu tư lại không được cơi nới, xây dựng thêm nên khả năng thu hồi vốn của doanh nghiệp không cao.

Theo Sở Xây dựng tỉnh Lâm Đồng, số biệt thự thuộc sở hữu Nhà nước tại Đà Lạt chỉ có 178 căn, số còn lại thuộc quyền sở hữu của các tổ chức, cá nhân. Do đó, cho dù đề án của UBND tỉnh được thực hiện tốt thì cũng chỉ giải quyết một phần tình trạng xuống cấp hiện nay của biệt thự cổ Đà Lạt.

Được biết, Sở Xây dựng tỉnh Lâm Đồng đang triển khai xây dựng quy chế “Quản lý, sử dụng quỹ biệt thự tại các đô thị” trình UBND tỉnh xem xét, phê duyệt. Tuy nhiên, dự án mới chỉ trong giai đoạn điều tra, khảo sát. Trong thời gian chờ đợi đề án hoàn thành và đi vào cuộc sống, những ngôi biệt thự cổ tại Đà Lạt vẫn phải tiếp tục đối mặt tình trạng xuống cấp và hư hỏng thêm.

Một số chuyên gia, nhà quản lý cho rằng, để “cứu” hệ thống biệt thự cổ ở Đà Lạt, cần phải thực hiện mạnh mẽ, toàn diện chủ trương xã hội hóa. Nếu chỉ để cho các cơ quan Nhà nước thì không thể “kham” nổi. Muốn vậy, bên cạnh việc đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá, kêu gọi đầu tư, đòi hỏi UBND tỉnh Lâm Đồng phải có những điều chỉnh kịp thời và đồng bộ về cơ chế, chính sách quản lý, trong đó quan trọng nhất là phải hạ giá bán hoặc cho thuê biệt thự xuống mức hợp lý, tạo điều kiện để các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân liên kết khai thác, phát triển du lịch, sử dụng hệ thống biệt thự cổ này vào mục đích tham quan, nghỉ dưỡng.

Dù bằng cách nào thì việc “cứu” lấy hệ thống di sản của “thành phố trong sương” này cũng cấp thiết lắm rồi, không thể chậm trễ hơn được nữa!

Theo QĐND