Bảo tồn Khu khảo cổ học 18 Hoàng Diệu: Hành trình ký ức / Văn phòng 4 – VNCC

667

Cuộc “Thi tuyển Phương án thiết kế kiến trúc, bảo tồn và phát huy giá trị khu di tích khảo cổ học 18 Hoàng Diệu thuộc Trung tâm Hoàng Thành Thăng Long – Hà Nội” đã bước đầu đạt được những kết quả tốt với cuộc triển lãm các đồ án tiêu biểu. Ban Biên tập nhận được một trong các phương án đang được trưng bày từ nhóm tác giả với mong muốn được chia sẻ với người quan tâm, nhận thấy việc đăng tải các đồ án đang được trưng bày sẽ góp phần giúp cộng đồng có cơ hội hiểu rõ hơn về các phương án cũng như tạo điều kiện cho các độc giả ở xa theo dõi, kienviet.net xin đăng toàn bộ phương án dự thi này. Chúng tôi rất mong nhận được thêm các đồ án khác từ các nhóm dự thi còn lại. 

18 HD_Page_03

Thông tin dự án:

Tên cuộc thi: Bảo tồn và phát huy Khu khảo cổ học 18 Hoàng Diệu
Tên dự án: Hành trình ký ức
Công ty thiết kế: Văn phòng 4 – Tổng công ty tư vấn xây dựng Việt Nam – VNCC
Thiết kế: Nguyễn Huy Khanh, Phan Tiến Hậu,Nguyễn Quốc Bảo và các cộng sự
Cuộc thi năm: 2014
Ảnh © VPKT4.VNCC
Tình trạng: Danh sách 6 đồ án được chọn vào vòng 2.

Dự án thể hiện với sứ mệnh “Mảnh ghép cuối cùng” – đấy chính là nhìn nhận của đồ án đối với khu Khảo cổ học 18 Hoàng Diệu trong tổng thể chung của Trung tâm chính trị Ba Đình về cả không gian và thời gian. Mảnh ghép để tạo nên một cấu trúc đô thị hoàn chỉnh tại một khu vực lịch sử – chính trị trọng yếu của đất nước, góp phần tạo nên sự liên tục về mặt lịch sử đối với Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội.

18 HD_Page_02
Hoàng Thành với sự biến đổi lịch sử qua hệ thống bản đồ (trên) – Phân tích đô thị (dưới)

Hành trình ký ức

“Hành trình  ký ức” là hành trình tìm về với ngọn nguồn của mỗi con người, mà trong đó Ký ức không phải của cá nhân cụ thể, mà của Thăng Long – Hà Nội, để ký ức của Dân tộc Việt Nam và được công nhận là một phần của ký ức Nhân loại. Tạo ra một không gian, nơi hội tụ những giá trị tinh hoa văn hóa dân tộc, nơi thể hiện sự kết nối giữa hiện tại – tương lại, một không gian kiến trúc đương đại, bao bọc trong lòng nó một gia tài lớn – DI SẢN VĂN HÓA.

Nguyên tắc thiết kế

– Nhận diện tín hiệu từ hình thái kiến trúc đặc trưng của khu vực

– Bảo tồn các trục cảnh quan lịch sử

– Đưa công trình Nhà Quốc Hội vào trung tâm của quy hoạch chung Khu Ba Đình lịch sử – Chính trị – Văn hoá

– Kết nối quá khứ – tương lai: Tổng thể – Không gian – Chi tiết

18 HD_Page_04-2
Kịch bản các tuyến tham quan

Giải pháp Quy hoạch

– Mặt bằng tổng thể: Quy hoạch tổng mặt bằng nhấn mạnh đặc tính của một Công viên văn hóa lịch sử : tính nén của đô thị (đa dạng về công năng), giảm sự xơ cứng của các khu trưng bày di tích hiện nay, và sự hài hòa về mặt cảnh quan.

– Lưu tuyến tham quan:  Đồ án đề xuất xây dựng một kịch bản tham quan sinh động, dựa trên giá trị cốt lõi của các vị trí khảo cổ, mối liên hệ về không gian và thời gian nhằm tạo nên lưu tuyến tham quan liên tục, có sự kết hợp và xen kẽ nhiều hoạt động tương tác nhằm làm tăng hiệu quả trưng bày và ấn tượng cho khách tới tham quan.

Sự xen kẽ và tích hợp các hoạt động được mô hình hóa dưới dạng các không gian và sắp xếp có chủ đích trên lưu tuyến tham quan:

– Không gian trình diễn công nghệ (thị giác): Hệ thống chiếu sáng và 3D Mapping, hệ thống  nhạc nước.

– Không gian  của các hoạt động cộng đồng: Là nơi diễn ra mọi hoạt động riêng của khu di tích, cũng như hoạt động chung của khách tham quan

– Công nghệ trong bảo tàng: Công nghệ tiên tiến giúp cho con người dễ dàng tiếp cận tới những sự việc sẽ xảy ra trong tương lai cũng như những gì đã tồn tại trong quá khứ.

– Sử dụng chất liệu các không gian sắp đặt: Không gian sắp đặt các phế tích, trưng bày và bảo quản các hiện vật có giá trị cao trong lồng kính, tránh sự tác động từ bên ngoài của con người và vi sinh học từ khí hậu.

– Thiết kế đô thị – kiến trúc cảnh quan:  Bên cạnh việc giải quyết các nhiệm vụ trực tiếp của đề tài (các hạng mục nhà trưng bày – bảo tồn), nằm trong dòng chảy chung của việc kiến thiết một công viên văn  hóa lịch sử, đồ án đã triển khai những những thiết kế cảnh quan góp phần làm sinh động cho tổng thể.

Phối cảnh đêm
Phối cảnh đêm

Thiết kế kiến trúc

Trên nguyên tắc tuân thủ sự thống nhất từ Tổng thể – không gian – chi tiết. Đồ án đã cố gắng kiến giải các không gian đương đại nhằm tái hiện không khí văn hóa – lịch sử của Khu di tích khảo cổ học này, thể hiện ở giải pháp mặt bằng – tổ chức không gian – hoạt động – thiết kế chi tiết, sao cho mỗi khu vực khảo cổ sẽ đưa tới một ấn tượng – một thông điệp riêng cho khách tham quan.

18 HD_Page_07

Giải pháp ví dụ: Thiết kế Hố bảo quản và trưng bày A-B là khu trưng bày chính của toàn bộ di tích, với quy mô 10.255m2. Đồ án nhận định đây là công trình có ảnh hưởng trực tiếp nhất đến hoạt động, cũng như hình thái kiến trúc – cảnh quan khu vực, nên các giải pháp kiến trúc – kết cấu – nội thất – trưng bày đưa ra đều được cân nhắc kỹ lưỡng.

18 HD_Page_08-1

Tại vị trí hố A-B này, với khối tích khá lớn theo yêu cầu thiết kế, việc xây dựng một “công trình” lấn át không gian sẽ càng làm tăng sự đối thoại không cần thiết về mặt kiến trúc với các công trình lân cận (đặc biệt là nhà Quốc Hội) và làm giảm tính chủ thể của khu vực. Ý tưởng thiết kế một “công trình” có sự chuyển tiếp tự nhiên với cảnh quan, có hình thức mềm mại, uyển chuyển gần với khái niệm “địa hình” nhưng vẫn để lộ những không gian kiến trúc hấp dẫn – tín hiệu thông báo sự hiện diện của công trình này.
18 HD_Page_08-2

Với chức năng chính là tạo dựng một không gian thích hợp để bảo quản các mặt bằng khảo cổ, đồ án dựa trên hiện trạng thực tế để đề xuất thêm Không gian trưng bày các hiện vật trên vị trí con sông cổ (lịch sử) nhằm đảm bảo tính liên tục và sự gắn kết giữa các đối tượng bảo tồn, đồng thời tăng hiệu quả tương tác với khách tham quan. Màn nước tại sảnh đón như Dòng chảy lịch sử sẽ mãi không ngừng nghỉ, cũng như hành trình tìm lại ký ức sẽ luôn không có điểm dừng.

Lưu tuyến tham quan có sự kết hợp giữa không gian khảo cổ học – không gian trưng bày – không gian thuyết trình lịch sử – không gian chiêm nghiệm – không gian dẫn dắt … chính là sự vận dụng quan niệm đóng mở nhuần nhuyễn – ước lệ trong kiến trúc truyền thống Việt Nam. Các tuyến hành lang tham quan được kết nối trực tiếp với không gian trưng bày, chính là sợi dây kết nối để truyền tải tốt nhất tinh thần của khu di tích.

18 HD_Page_05-3

Chiều thời gian là một yếu tố mà phương án tính đến ngay trong khâu thiết kế để đảm bảo cho công trình luôn thể hiện được sự biểu cảm về kiến trúc cả ban ngày lẫn ban đêm, khi các giải pháp chiếu sáng (nội thất – ngoại thất) có sự chuyển tiếp và bổ trợ lẫn nhau. Ý đồ của công trình càng được thể hiện rõ nét bằng các kịch bản chiếu sáng vào ban đêm, trong đó hình tượng con rồng nhà Lý (các ô đóng mở trên mái) càng được in đậm rõ nét trên hình hài tổng thể công trình, cũng như không gian đô thị rất đặc biệt này.

Ngoài sự tương tác trực tiếp giữa khách tham quan với hiện vật trưng bày, các không gian trình chiếu – thuyết trình góp phần làm sinh động cho hành trình. Không gian ở vị trí trung tâm này, bằng việc sử dụng các vách ngăn di động, có thể thay đổi linh hoạt cho các mục đích sử dụng khác cần không gian lớn hơn, cũng như có thể thay đổi định kỳ các kịch bản trưng bày.

18 HD_Page_11

Các thiết kế khác bao gồm: Hố bảo quản và trưng bày D4-D6; Hố khảo cổ A6; Hố khảo cổ D2.

Công nghệ bảo tồn

Xuất phát từ yêu cầu bảo tồn các mặt bằng khảo cổ học và trưng bày hiện vật khảo cổ, đồ án đã xây dựng phương án kiến trúc dựa trên các giải pháp bảo tồn đáp ứng yêu cầu:

+  Bảo vệ các di tích trong hố khảo cổ khỏi các tác động tiêu cực của môi trường (nắng, mưa bão, nước ngầm, độ ẩm, nhiệt độ…);

+ Tạo ra môi trường vi khí hậu phù hợp với yêu cầu bảo quản di tích và yêu cầu thuận tiện, dễ chịu cho người sử dụng;

+ Phù hợp với điều kiện hiện trạng; không làm ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đến các di chỉ khảo cổ dưới lòng đất còn chưa phát lộ;

Một chi tiết kiến trúc sử dụng xuyên xuốt đồ án, chính là Thiết kế chân tường hố khảo cổ. Để giải phóng giao diện thường thấy giữa Chân tường và nền khảo cổ, thì chân tường được thiết kế lùy vào một khoảng đủ sâu để đảm bảo tầm mắt không  chạm vào ranh giới khảo cổ (thị giác) – qua đó khẳng định thông điệp: đừng để ranh giới khảo cổ bó hẹp ranh giới nhận thức.

Triết lý thiết kế

Bằng việc đưa tới những trải nghiệm cho khách tham quan trong không gian đầy ẩn dụ của “Hành trình ký ức”, Đồ án gửi gắm một triết lý thiết kế, được khởi phát từ nhận thức về thế giới quan và nhân sinh quan của đạo Phật, về thái độ của chúng ta đối với những di sản cha ông để lại, nâng niu, trân trọng, và phát huy, nhưng “ …Hãy trả về đất những gì thuộc về đất…”

18 HD_Page_13

18 HD_Page_05-1 18 HD_Page_05-4

18 HD_Page_04 18 HD_Page_12 18 HD_Page_12-2

em tất cả ảnh trong bài tại đây:

Biên tập: KTS Thái Linh – Kienviet.net