Hoang phế thành cổ Biên Hòa

191

Thành cổ Biên Hòa nằm tại ngã ba thành (TP Biên Hòa, Đồng Nai) được xây dựng khoảng 300 năm trước đã được xếp hạng là di tích cấp quốc gia. Tuy nhiên, hiện tại thành cổ Biên Hòa đang hoang phế khiến rất ít người biết đến.

Xót xa thành cổ

Theo thư tịch cổ, thành Biên Hòa được xây vào năm Gia Long thứ 15 (tức năm 1816). Thành được xây theo hình cánh cung. Đến thời nhà Nguyễn (khoảng năm 1837), thành được xây dựng lại bằng đá ong và mở rộng hơn lấy tên gọi là thành Biên Hòa. Khi Pháp đánh chiếm các tỉnh Nam Bộ, thành Biên Hòa trở thành nơi phòng ngự, phản công địch của quan quân nhà Nguyễn.

Năm 1861, thành Biên Hòa rơi vào tay thực dân Pháp. Trong thời gian chiếm đóng, quân đội Pháp tiến hành xây dựng lại, thu gọn chu vi nhỏ hơn so với trước. Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng 1975, lực lượng cách mạng tiếp quản giao lại cho phòng hậu cần, Công an tỉnh Đồng Nai quản lý, sử dụng.

Đợt trùng tu, sửa chữa vào năm 2001, do cần cải tạo đô thị, mở rộng lòng, lề đường nên nhiều đoạn tường và lô cốt ở phía ngoài mặt tiền của thành Biên Hòa đã bị đập bỏ hoàn toàn.

Thành Biên Hòa đã được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh, rồi mới đây thành được xếp hạng di tích cấp quốc gia. Nhưng hiện thành cổ đang bị lãng quên khiến cho nơi đã ghi dấu ấn nhiều sự kiện lịch sử đang xuống cấp trầm trọng, rất ít người biết đến.

Nhiều khu vực của thành Biên Hòa bị hư hỏng hoàn toàn. Ảnh: VĂN NGỌC
Nhiều khu vực của thành Biên Hòa bị hư hỏng hoàn toàn/  Ảnh: Văn Ngọc

Thành Biên Hòa đang bị xuống cấp nghiêm trọng. Ảnh: VN
Thành Biên Hòa đang bị xuống cấp nghiêm trọng/ Ảnh: VN

Ở phía trước bề mặt thành cổ đang bị lạm dụng làm khu vực bán quán cà phê. Đi sâu vào phía sau mới thấy được một chút dáng vẻ của một di tích cổ kiểu kiến trúc biệt thự phương Tây với hai ngôi biệt thự, hai lô cốt nhưng đang trong tình trạng sắp sập, đổ.

Các bức tường hầu như đã bị nứt và bong tróc, nhiều chỗ bị ẩm mốc. Rễ cây cổ thụ ăn xuyên qua tường làm nứt, tách vữa trát. Sàn gạch bị bong tróc, có nơi thủng từng mảng lớn. Chiếc cầu thang sắt dẫn lên lầu cũng đã hoen rỉ mất đi vài bậc, mái ngói thủng nhiều mảng lớn, từ bên trong ngước lên nhìn rõ cả bầu trời. Các cửa tầng áp mái đã mất cánh tạo chỗ cho dơi, chim, chuột sinh sống… Ngoài ra, hệ thống tường có nhiều đoạn đã bị sập đổ, cổng thành đã mất. Theo đánh giá của cơ quan chức năng thì mức độ hư hỏng của tường thành là 70%, còn nội thất, trang thiết bị của thành cổ phía tây đã hư hại hoàn toàn.

Bao giờ mới cứu thành cổ?

Năm 2008, UBND tỉnh Đồng Nai công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh, thành Biên Hòa được giao cho Ban Quản lý di tích danh thắng tỉnh Đồng Nai trực tiếp quản lý và lập dự án trùng tu, tôn tạo di tích. Tuy nhiên, đến thời điểm này dự án vẫn chưa được triển khai thực hiện.

Theo ông Lê Trí Dũng, Giám đốc Ban Quản lý di tích danh thắng tỉnh Đồng Nai, trải qua nhiều lần trùng tu, sửa chữa, cải tạo, những hạng mục công trình của thành cổ Biên Hòa dần bị mai một, số còn lại đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. “Mái nhà mục nát, tường vữa bong tróc, có nhiều đoạn bị sập đổ. Chúng tôi đã nhiều lần đem bạt giăng trên nóc nhà để tránh nắng, mưa giảm hư hại nhưng chẳng ăn thua gì. Nếu không sớm được trùng tu, tôn tạo, khôi phục thì di tích thành Biên Hòa sẽ chỉ còn tồn tại trong các tư liệu thành văn” – ông Dũng nói.

Cũng theo ông Dũng, năm 2012, dự án bảo tồn, trùng tu, tôn tạo di tích thành Biên Hòa được UBND tỉnh Đồng Nai đồng ý phê duyệt trên 25 tỉ đồng. Tuy nhiên, hiện nay thì tổng mức đầu tư dự án đã lên hơn 40 tỉ đồng. Nếu năm 2014 tỉnh Đồng Nai vẫn tiếp tục không bố trí vốn, dự án này tiếp tục phải chờ, trong khi tình trạng hư hỏng, xuống cấp vẫn ngày càng tiếp diễn.

Ông Trần Quang Toại – Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL tỉnh Đồng Nai cũng khẳng định: “Hiện nay tìm nguồn vốn để trùng tu, sửa chữa thành Biên Hòa là cực kỳ khó khăn. Thời gian tới, Sở VH-TT&DL sẽ làm việc với Sở Xây dựng, Sở Kế hoạch và Đầu tư khảo sát rồi báo cáo đề xuất lên UBND tỉnh Đồng Nai, đồng thời gửi báo cáo lên Cục Di sản Văn hóa để xem có nguồn vốn nào hỗ trợ không.

Những tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước đều nhận định thành Biên Hòa có một vị trí rất quan trọng trên nhiều mặt. Đây là ngôi thành cổ duy nhất còn sót lại trên đất Nam bộ. Nơi đây đã ghi dấu ấn nhiều sự kiện lịch sử tiêu biểu trong cuộc khai phá đất đàng trong thời chúa Nguyễn cũng như giai đoạn chống Pháp và Mỹ sau này.

Theo phapluattp