400 năm vườn kiểu Pháp

641

Năm 2013, Pháp tổ chức kỉ niệm 400 năm Ngày sinh của Andre Le Nôtre người làm vườn, kiến trúc sư phong cảnh của vua Louis XIV. Ông là tác giả của các khu vườn Versailles, Chantilly, Vaux-le-Vicomte, Fontainebleau, vườn Tuileries, Saint-Germain-en-Laye, Luxembourg, Sceaux, Chantilly, Meudon, Saint Cloud…, những khu vườn đặc trưng của Pháp.

Versailles
Versailles garden
Versailles
Versailles garden

André Le Nôtre sinh ra trong một gia đình truyền thống làm vườn. Ông nội, ông ngoại, thân sinh và người đỡ đầu đều là những người thiết kế vườn của nhà vua. Lúc nhỏ ông được học vẽ với Si¬mon Vouet, họa sĩ của vua Louis XIII, tiếp cận điêu khắc và kiến trúc từ Louis Lerambert và François Mansart. Việc tiếp xúc với các nghệ sĩ này giúp ông không những học hỏi nghệ thuật mà còn có thể làm quen với văn hóa cung đình.

Năm 1635, ông trở thành người làm vườn của Gaston de France, em trai của vua Louis XIII, người sẽ giao cho ông việc kiến thiết khu vườn St Cloud và Luxembourg. Công trình nổi tiếng đầu tiên mang dấu ấn Le Nôtre là khu vườn của lâu đài của Watti¬gnies (phía nam Lille), hoàn thành năm 1640, giúp ông tạo danh tiếng riêng của mình. Trong tháng 1 năm 1637, nhà vua giao cho cha ông trách nhiệm đứng đầu việc quản lý vườn Tuileries, chức vụ sẽ giao lại cho Le Nôtre sau này. Năm 1943, Le Nôtre giữ chức vụ thiết kế các bồn cỏ trong tất cả các khu vườn của vua, để lại dấu ấn trong các khu vườn của lâu đài Gagny, Maisons và Fontainebleau.

Vaux-le-Vicomte aerial
Vaux-le-Vicomte aerial garden
Vaux-le-Vicomte aerial
Vaux-le-Vicomte aerial garden

Năm 1656, Le Nôtre thiết kế vườn Vaux-le-Vicomte cho Nicolas Fouquet (1615 – 1680), hầu tước Belle-Ile, tử tước Melun và Vaux, người quản lý tài chính của vua Louis XIV, một công trình tuyệt tác khẳng định tài năng của ông. Sau khi tử tước Vaux bị bắt, Le Nôtre trở thành người làm vườn cho vua Louis và đạt tới đỉnh cao sự nghiệp với việc kiến thiết vườn Versailles.

sceaux gardens
sceaux gardens
sceaux gardens
sceaux gardens

Sau Versailles, Le Nôtre còn thực hiện nhiều khu vườn hoàng gia nổi tiếng khác: Chantilly của Grand Condé, Sceaux của Colbert, thượng thư của vua Louis XIV, St Cloud của công tước Philippe d’Orléans, La Chaize của công tước Francois de La Chaise d’Aix… và cả Greenwich cho vua Charles II của Anh.

Có một điều đặc biệt, trong suốt sự nghiệp của mình, Le Nôtre không để lại văn bản tư liệu nào về lý thuyết cũng như thực hành trong nghề thiết kế vườn của ông. Tuy nhiên các công trình thực tiễn của ông đã trở thành hào quang của cả một thế kỉ, lưu danh trên thế giới.

Fontainebleau
Fontainebleau garden
Fontainebleau
Fontainebleau garden

Nhiều hoàng gia châu Âu đã áp dụng mô hình kiến trúc phong cảnh của Le Nôtre, không chỉ với kiến thiết vườn, mà cả với kiến trúc đô thị, ví dụ ở Washington hay Saint-Petersbourg. Có thể thấy những khu vườn đẹp nhất của Pháp ở lâu đài Chan¬tilly, lâu đài Vaux- le- Vicomte, lâu đài Versailles, sau đấy là công viên Sceaux hay Vườn Tuileries ở Paris. Hầu hết kiến trúc vườn của Pháp được bảo tồn cho đến hôm nay. Vườn trong công viên Sceaux, sau nhiều thay đổi, đã được sửa sang lại năm 2003, trả về với thiết kế ban đầu của Le Nôtre.

Vườn kiểu Pháp là nghệ thuật đỉnh cao của việc làm chủ phong cảnh. Vườn kiểu Pháp không chỉ là nơi để đi dạo hay trồng rau. Nó là phần mở rộng của nhà ở, được coi như một kiểu kiến trúc nhà ở. Đi trong vườn là di chuyển giữa những căn phòng xanh, giữa các bức tường lùm cây, và các cầu thang nước. Gương treo trong nhà là các bồn nước, rèm cửa bằng các lùm cây cắt xén thẳng tắp, còn thảm bằng cỏ thêu.

luxembourg gardens
Luxembourg gardens
luxembourg gardens
Luxembourg gardens

Yếu tố quan trọng nhất của vườn kiểu Pháp là trục chính và trục ngang trên bố cục hình học chặt chẽ, đối xứng, đối lập với phong cách phóng khoáng của các khu vườn kiểu Anh. Ba khung hình học cơ bản được áp dụng nhiều nhất trong việc thiết kế các khu đất trồng hoa, thảm cỏ hay đài phun nước là hình vuông, hình chữ nhật và hình tròn, còn các lối đi được kẻ thẳng tắp. Le Nôtre tổ chức vườn bắt đầu từ điểm quy tụ chính ở giữa, là lâu đài, sau đó hướng ra một loạt các bồn hoa, đài phun nước, kênh mương và đường đi bộ. Tiếp đến, các khu vườn sẽ trải dài ra, từ cao xuống thấp, từ chặt chẽ, nghiêm ngặt rồi nới lỏng dần ra. Voltaire nói rằng vườn kiểu Pháp được chải chuốt rất kĩ ở gần lâu đài, và càng xa ra thì càng tự nhiên hơn.

Chantilly Gardens
Chantilly Gardens
Chantilly Gardens
Chantilly Gardens

Thời hiện đại, con người ngày càng có xu hướng thích kiểu phóng khoáng tự nhiên của vườn kiểu Anh, thích kiểu lãng mạn cổ kính của vườn kiểu Nhật hay kiểu Trung Hoa. Tuy nhiên vườn cổ điển luôn vẫn khẳng định vị trí tối thượng, như tinh thần của chủ nghĩa duy lý thế kỉ XVII. Nghệ thuật vườn kiểu Pháp là một trong những đỉnh cao tuyệt vời của kiến trúc phong cảnh, và Le Nôtre vẫn luôn là bậc thầy của nghệ thuật thiết kế cảnh quan ở mọi thời đại.

Theo Kientrucvietnam