Một bài phỏng vấn với Yung Ho Chang, FCJZ

97

Kienviet.net – “Khi bạn tìm thấy một mảnh đá 300 hay 400 năm tuổi, sau đó ban hiểu ý niệm của thời gian nhiều hơn những gì mà con người trải nghiệm. Ở thời đại đó, những thứ cũ kỹ có thể đẹp đẽ, có thể xấu xí. Điều đó không quan trọng, nhưng nó mang lại cho bạn một cái nhìn về thời gian sâu sắc, và sau đó bạn hiều về lịch sử và tổ tiên của mình những người sống trong một thế giới khác, khác biệt với thế giới mà chúng ta đang sống”-Yung Ho Chang

Yung Ho Chang. Image © Pier Alessio Rizzardi
Yung Ho Chang. Image © Pier Alessio Rizzardi

Nằm trong Công viên Yuanming Yuan, Bắc Kinh, bên cạnh những tàn tích của cung điện mang phong cách Baroc pha trộn, văn phòng của Yung Ho Chang là một ngôi nhà cổ bằng gỗ, được bao quanh bằng những  vườn rau trồng bởi các KTS trong xưởng.Trong cuộc trò chuyện này, Yung Ho, người đầu tiên thành lập văn phòng Kiến trúc độc lập tại Trung Quốc, Atelier FCJZ vào năm 1993, đặt nền tảng cho việc đưa kiến trúc đương đại vào thực tế ở TQ, nói về câu chuyện của mình, mô tả một Bắc Kinh đã biến mất cũng như một Bắc Kinh hiện tại và ” bầu trời Bắc Kinh mới” của nó. Ông nói về kiến trúc bằng cách sử dụng tài liệu tham khảo từ phim ảnh, văn học, nghệ thuật và các nghệ sĩ, mô tả cách tiếp cận của mình để kiến trúc phù hợp với triết lý của cuộc sống và tái cấu trúc Qianmen ở Bắc Kinh.

Demolition and re-construction in Qianmen in Beijing. Image © Pier Alessio Rizzardi
Demolition and re-construction in Qianmen in Beijing. Image © Pier Alessio Rizzardi

Không có thời gian dành cho suy nghĩ

PAR: Các nhu cầu nhất định đã thay đổi cách thức ông làm kiến trúc như thế nào?

YHC: Làm việc ở Trung quốc, tôi nghĩ mỗi KTS đều bị ảnh hưởng bởi tốc độ, khối lượng và số lượng. Đó là thực tế. Trong trường hợp văn phòng của tôi, dường như chúng tôi không bao giờ có thể làm việc đủ nhanh, vì vậy chúng tôi luôn tuyển thêm người để có thể làm  việc nhanh hơn nhưng vẫn không thể, không đủ nhanh (cười). Tôi luôn cố gắng, nhưng mặt khác, rõ ràng là tôi sẽ thất bại thôi.

Mặc dù vậy, những thiết kế của ông giống như đã được nghiên cứu sâu sắc

YHC: Tôi đã cố gắng một thời gian dài để có giờ giấc sinh học cá nhân, tất nhiên nó hoạt động chậm hơn so với áp lực của dự án lúc đó. Nó không có nghĩa là tôi có thể làm dự án chậm lại, nhưng những gì nó làm cho tôi là cho phép tôi đảm nhận một cái gì đó mà tôi thực sự rất quan tâm.

“Bầu trời Bắc Kinh”

YHC: Anh đã đi lại giữa Châu Âu và Bắc Kinh rất nhiều lần phải không? Anh đã ở Bắc Kinh một thời gian dài à?

PAR: Không, tôi đã thường sống ở Thượng Hải. Và tôi đã tới thăm Bắc Kinh khá nhiều lần.

YHC: Lần đầu bạn tới Bắc Kinh là khi nào? Tôi đang rất tò mò.

PAR: Lần đầu tôi tới Bắc Kinh là mấy năm về trước

YHC: Nhưng dù thế nào, bạn không thể trông thấy Bắc Kinh giống như tôi đã thấy (cười). Nó rất khác biệt, cực kỳ khác biệt. Nó từng rất đẹp nhưng bây giờ nó thực sự xấu xí.

Residential real estate in Beijing. Image © Pier Alessio Rizzardi
Residential real estate in Beijing. Image © Pier Alessio Rizzardi

PAR: Điều gì đã xảy ra khi ông quay trở về từ những kinh nghiệm giảng dạy ở nước Mỹ và ông đã đối mặt với thực tế Trung Quốc như thế nào?

YHC: Khi tôi quay trở về để làm việc vào những năm 90, tôi thực sự không nhận ra nó, mặc dù Bắc Kinh là quê hương tôi. Ấn tượng của một môi trường đặc biệt đối với một vài  một con người rất sâu sắc. Tôi không thể quên ngay cả một chút của Bắc Kinh ngày xưa, mặc dù tôi đã sống ở Bắc Kinh hiện đại từ đó đến nay. Chúng giống như 2 thành phố vậy, và câu hỏi đặt ra là, chúng ta nên làm gì? Cách đối xử với kiến trúc mà chúng ta đặt vào thành phố Bắc Kinh hiện đại là gì?

PAR: Các phương pháp thiết kế nên thế nào?

YHC: Tôi vẫn đang nghiên cứu về nó, nhưng tôi nghĩ rằng tôi có một đầu mối thế này. Về Ánh sáng. Ánh sáng thay đổi rất nhiều ở Bắc Kinh trong những ngày như thế này (Yung Ho Chang nhìn ra ngoài, thời tiết rất nóng và ẩm ướt, bầu trời đầy mây), trước đây, vào mùa hè, chúng ta không bao giờ có ánh sáng này, đây là sự biến đổi khí hậu, là một bầu trời khác, nên chất lượng cuộc sống cũng khác. Tôi không nghĩ rằng tôi có thể có lại điều đó, nhưng tôi nghĩ rằng kiến trúc phải thay đổi cách thức các tòa nhà bắt sáng. Vì vậy, tôi đang nghĩ đến một cách rất khác biệt, đó là: mang ánh sáng vào bên trong. Tôi đang có một vài thiết kế dựa trên ý tưởng này, sau này chúng ta sẽ thấy xem tôi có thành công hay là thất bại (cười).

High-rise in Beijing. Image © Pier Alessio Rizzardi
High-rise in Beijing. Image © Pier Alessio Rizzardi

PAR: Ý tưởng của bạn về “Bầu trời Bắc Kinh mới” là gì?

YHC: Nếu một kiến trúc sư thiết kế một “ánh sáng bầu trời hoàn hảo”, điều đó có thể là cơ hội cuối cùng dành cho 1 người ở BK để tạo nên một sự kết nối (giữa thiên nhiên và ngôi nhà). Kết nối đó không còn được thực hiện bởi những cái cây bởi vì bạn đang ở trong  những tòa nhà cao tầng. Tất cả cây cối bây giờ đều nằm đâu đó phía dưới.  Nếu bạn có thể, bằng cách nào đó, tạo nên một sự kết nối từ cửa sổ tới bầu trời, bạn vẫn có một cuộc đối thoại với thiên nhiên. Thực ra tôi đang làm một số thiết kế sử dụng câu hỏi của bạn làm mục đích theo đuổi, sau này chúng ta sẽ thấy.

Đối tượng và thành phố

PAR: Biểu tượng của Trung Quốc là gì?

YHC: Những tòa nhà mang tính biểu tượng, lộng lẫy như chúng hiện có, tôi không chắc chắn về những gì chúng thực sự đóng góp cho thành phố. Chúng là những tượng đài kỷ niệm, là những biểu tượng. Nếu tôi muốn gặp ai đó để ăn đồ ăn Ý, nó còn quan trọng hơn việc mắc kẹt trong giao thông và tìm kiếm một biểu tượng đô thị lớn. Tôi nghĩ rằng khó có thể làm điều gì đó với các tòa nhà. Điều mấu chốt là hãy làm điều gì đó có thể quản lý được và sau đó bạn sẽ không từ bỏ toàn bộ cuộc chiến.

PAR: “Những điều nhỏ bé” trong Kiến trúc tạo nên sự khác biệt như thế nào?

YHC: Có một tầm nhìn sai cho thành phố BK và tất cả những thành phố của Trung Quốc. Có một số vấn đề mà một kiến trúc sư hay chỉ một văn phòng, dù lớn hay nhỏ, cũng không thể tác động đến. Có một loại không gian hoành tráng và các đối tượng lớn, chúng không được tạo ra để sống, mà giống như một tượng đài kỷ niệm. Có thể nó được tạo ra cho sự thành công của nền kinh tế TrungQuốc, nhưng nó không mang lại cho người dân một cuộc sống thoải mái

Residential Super-Blocks in Xi’an. Image © Pier Alessio Rizzardi
Residential Super-Blocks in Xi’an. Image © Pier Alessio Rizzardi

PAR: Ông đã cố gắng giải quyết vấn đề như thế nào?

YHC: Đối với những thứ như thế này, chúng ta hầu như không thể làm được gì, nhưng chúng tôi đang cố gắng rất nhiều. Ví dụ ở Thượng Hải, chúng tôi đang xây dựng một block nhỏ 40x40m trên một con đường rộng 10m và dọc theo hai bên đường, vỉa hè luôn có mái che. Chúng tôi không thực sự sáng tạo ra nó, đây là một cách khá cũ để tạo nên một thành phố nơi mợi người thích đi bộ, như là Bologna ở Ý vậy.

PAR: Ông có nghĩ rằng các KTS TQ có tác động nhiều hơn hay ít hơn tới Kiến trúc như những KTS phương Tây không?

YHC: Có lẽ không nhiều hơn. Tôi nghĩ rằng, một lần nữa, khối lượng (nếu một KTS đang làm việc một cách lặp đi lặp lại) thực sự không được tính trừ khi ai đó có thể suy nghĩ về một phiên bản khác hay một ý tưởng mới cho thành phố…Sau đó những KTS TQ làm một điều gì đó ngoài tầm với cũng những KTS phương Tây. Cuối cùng hầu hết các KTS TQ làm các công việc lặp đi lặp lại. Họ xây dựng rất nhiều, nhưng để làm gì? Cuối cùng, nó không góp phần nhiều vào chất lượng cuộc sống, nó không thúc đẩy văn hóa đi lên. Đó là một cơ hội biến mất của KTS TQ

Beijing Sky and Linking Hybrid. Image © Pier Alessio Rizzardi
Beijing Sky and Linking Hybrid. Image © Pier Alessio Rizzardi

PAR: Vậy nói theo một cách khác, họ thường bị ràng buộc?

YHC: Đúng vậy, nhưng có một sự mâu thuẫn. KTS TQ có ít sự tự do trong thiết kế không gian nhưng họ có nhiều tự do hơn trong thiết kế hình thức mặt tiền, nhưng nó không hợp lý. Những khách hàng rất cởi mở trong vấn đề những phong cách khác nhau, vi vậy các KTS TQ trong một cách nào đó có thể tạo ra  những điều mang tính phong cách trên bề mặt. Có những tiêu chuẩn và quy định không cho phép các KTS và kỹ sư TQ được sáng tạo. Đó là vấn đề của hệ thống kết cấu tòa nhà, tất nhiên, không gian và những khía cạnh khác sẽ tạo nên một ngôi nhà khác biệt.

Bắt đầu từ đầu

PAR: Quan điểm của ông về vấn đề phá hủy và ngữ cảnh (hoặc phi ngữ cảnh) là gì? Khi ông bắt đầu xây dựng ông không biết chính xác cái gì ngoài đó hoặc cái gì sẽ ở đó trong tương lai gần, đối với một người châu Âu như tôi điều đó quả là một vấn đề lớn.

YHC: Việc phá dỡ là một vấn đề lớn cả về tính đô thị lẫn tính văn hóa. Với một số người tới từ Ý thì điều  đó rất dễ hiểu… Khi chúng ta nói văn hóa, từ tiếp theo sẽ là gì? Lịch sử. Bạn có thể tưởng tượng văn hóa không có lịch sử không? (cười) Điều gì đơn giản hơn? Nhưng cái gì là lịch sử? Lịch sử không chỉ đơn thuần là một từ trong sách, lịch sử là hiện vật mà từ đó bạn có thể có những cảm nhận về thời gian … Sống trong một thành phố và có cái nhìn về một mảnh đá. Khi bạn tìm thấy một mảnh đá có niên đại 300 hay 400 năm, bạn hiểu được khái niệm thời gian nhiều hơn những gì con người có thể trải nghiệm. Qúa khứ có thể là đẹp, có thể là xấu. Nó không quan trọng, nhưng nó mang lại cho bạn cái nhìn về thời gian, sau đó bạn hiều lịch sử và tổ tiên sống trong một thế giới khác, khác với thế giới chúng ta đang sống.

PAR: Thành phố không có lịch sử thì sẽ thế nào?

YHC: Tôi nghĩ rằng sự phá hủy quá khứ góp phần lớn khiến cho lịch sử, thời gian, văn hóa trở nên trừu tượng, vì thế bạn có thể sử dụng tất cả những lời này, tuy bạn có thể không thực sự hiểu chúng. Không có gì để lại cho bạn để tạo nên kết nối. Mọi thứ trở nên cấp bách. Tôi nghĩ đó là vấn đề lớn! Chúng ta không thể làm gì, thậm chí chúng ta có thể tái cấu trúc kiến trúc và các tòa nhà rất tốt, ta sẽ được các tòa nhà mới; ta vẫn có cảm giác thời gian sẽ mất đi mãi mãi. Sự lo ngại của tôi tất nhiên là: chúng ta sẽ nhận được sự văn minh hơn hay sự tàn bạo hơn? Đó là một câu hỏi lớn ngày nay, không chỉ cho Trung Quốc mà cho rất nhiều nền văn hóa khác. Nó là một câu hỏi mở … Tôi nghĩ rằng qua thời gian không may chúng ta sẽ thấy câu trả lời, và nó không phải hoàn toàn lạc quan, tất nhiên.

PAR: Sự mất mát này ảnh hưởng đến xã hội như thế nào?.

YHC: Vấn đề của ngày nay là sự mất mát to lớn lịch sử vật chất của một quốc gia. Đó là lý do tại sao ngay ngay chung ta nhìn về văn hóa phương tây, và tôi thường nghĩ rằng người dân TQ cảm thấy thấp kém. Nếu họ có một cơ hội hay đúng hơn là nếu họ tò mò vào viện bảo tàng xem các bảo  vật quốc gia của nghệ thuật, nó sẽ làm họ cảm thấy khác. Tôi đã rất may mắn, tôi đã cảm nhận theo cách đó.

Retail in Qianmen Street in Beijing. Image © Pier Alessio Rizzardi
Retail in Qianmen Street in Beijing. Image © Pier Alessio Rizzardi 

PAR: Nhiều người không nhận ra sự kết nối này. Ông nghĩ lý do là gì?

YHC: Tôi nghĩ rất nhiều người ở đây, họ nhìn thấy sự tồn tại của mình qua các con số. Một người kiếm được bao nhiêu tiền? Nó giống như trong cuốn sách Hoàng tử bé. Cậu bé mô tả những hành tinh nhỏ và tất cả những người đang đếm: đó là nhân viên ngân hàng, cuộc sống của anh ta là tính toán… Ở đây chúng ta có rất nhiều. Điều thú vị là, với tất cả sự giàu có tích lũy, nhiều người đang được coi là rất giàu có ở TQ nhưng ít người nhận được cuộc sống tốt hơn bởi vì không có văn hóa, không có cảm nhận về lịch sử,họ thậm chí không biết cuộc sống tươi đẹp là gì! Họ luôn mua một thứ gì đó thực sự lớn (cười) niềm đam mê về kích thước này nói lên rất nhiều về  việc không thể tưởng tượng được chất lượng cuộc sống. Nó luôn như nhau, và đó sẽ là: nhận được một cái túi Louis Vuitton! Có một nhà báo nước ngoài hỏi tôi, tôi nghĩ đó là một câu hỏi rất tây: Ứowc mơ của người dân TQ ngày nay là gì? Tôi nói với ông ấy là một chiếc túi Louis Vuitton, và ông ấy không tin tôi (cười) OK, có một thứ lớn hơn, là một chiếc Mercedes-Benz phải không? Tất nhiên nó không phải như thế này… phải không? Nhưng bây giờ mà không có văn hóa và với cái khoảng trống này, nó chỉ có thể là như thế, nếu họ là người may mắn, họ có tiền. Đây chỉ là bây giờ, hi vọng thế, nhưng điều đó rất tệ (cười)

PAR: Điều kiện TQ là một điều có lợi hay bất lợi cho sự sáng tạo?

YHC: Nó là một con dao hai lưỡi, nhưng trong trường hợp của tôi, tôi phải nói với bạn – Tôi từng học với Rodney Place, một giáo viên đến từ AA, có xưởng thiết kế từng được gọi là ” phòng thí nghiệm bất định” vào đầu những năm 80. Tôi học từ ông ta để có sự không chắc chắn từ quan điểm làm công việc sáng tạo – tôi nghĩ ngày nay là về bất ổn, cuộc sống ngắn ngủi của tòa nhà, bất kỳ điều gì khác đang thay đổi cách chúng ta nhìn vào thiết kế, nhưng, tuy nhiên, tôi không nghĩ rằng nó thực sự ảnh hưởng đến  chất lượng, mà là tạo ra một cách khác nhau như thế nào để nhìn vào kiến trúc.

Thế hệ tiếp theo

PAR: Những đặc điểm chung trong thế hệ KTS mới nhất của Trung Quốc là gì?

YHC: Những KTS này, tôi nghĩ, quá trẻ để tìm ra đặc điểm chung, nhưng tôi nghĩ một điều rằng (tôi không chỉ trích họ, bởi vì bản thân tôi cũng có một trong những đặc điểm đó) rằng họ chịu nhiều ảnh hưởng từ phương Tây. Chúng ta đang ở trong thời đại toàn cầu hó, và rất nhiều người, như chính bản thân tôi, học ở nước ngoài, vì vậy chúng ta đã và đang tiếp xúc với nhiều nền văn hóa phương tây. Một đặc điểm phổ biến với mọi người… trừ Liu Jiakun và Amarteur Architecture.

PAR: Ngay cả thế hệ trước cũng đã bị ảnh hưởng lớn từ Phương Tây?

YHC: Đúng vậy, nhưng điều tôi nghĩ tới là điều khác, bây giờ có một mối quan tâm mới về vật chất , công nghệ vật liệu và cấu trúc. Những vấn đề này, trên thực tế, là những vấn đề Ktruc Trung hoa trong nhiều năm. KTS TQ với giáo dục Beaux-arts và với nền kinh tế khá cũ đã từ bỏ kích thước vật chất của kiến trúc. Họ chỉ làm nghĩa đen của kiến trúc truyền thống, sử dụng bê toogn mà không chú ý đến biểu hiện của vật liệu. Thật khó để tưởng tượng mà bây giờ, có lẽ, …

Tiles, building from the first generation in Beijing. Image © Pier Alessio Rizzardi
Tiles, building from the first generation in Beijing. Image © Pier Alessio Rizzardi

PAR: Đã có một mối liên kết giữa vật chất và thiết kế ?

YHC: Khi tôi bắt đầu vào đầu những năm 90. phần lớn KTS đều làm việc như vậy. Ví dụ khi họ đặt gạch lên trên tòa nhà… Nếu bạn hỏi một trong số họ:” Tại sao anh lại đặt gạch?” Họ sẽ nói gì…Gạch? Họ thậm chí không nhìn thấy chúng! Họ không vẽ chúng xuống. Gạch chỉ là một cái gì đó để bảo vệ bề mặt của tòa nhafvif vậy các chủ xưởng đặt chúng lên. Một lần nữa, họ thậm chí không nhìn thấy chúng. Đây là điều đáng chú ý! Vì vậy ngày nay, nếu có bất kỳ ai trong chúng ta sử dụng gạch, chúng ta sẽ thiết kế chúng thành vũ điệu máu gạch! (cười) Chỉ có chúa mới biết có bao nhiêu cách để tạo ra gạch… Đây là một thay đổi lớn của thế hệ cũ.

PAR: Điều gì có thể học được từ  kinh nghiệm Kiến trúc Trung Quốc và những gì có thể được du nhập từ Trung Quốc tới phương Tây?

YHC: Nó có thể là điều thực sự thú vị ở phương tây để hiểu những sai lầm trong giai đoạn đặc biệt này ở TQ và họ tránh điều đó. Khi TQ bắt đầu đô thị hóa, chúng ta có thể học được tất cả những sai lầm ở phương Tây nhưng tất nhiên  chúng tôi đã không làm như vậy. Không ai biết văn hóa đương đại TQ là gì, do đó, với cơ hội này có rất nhiều ví dụ về những thử nghiệm mà chúng ta thấy ở Trung quốc, có thể bạn nói rằng trong số chúng có kiến trúc đương đại TQ… Tôi nghĩ  rằng việc thí điểm và sự đa dạng của thiết kế là điều phương tây có thể học.

PAR:  Xin cảm ơn ông !

TrangSei – Kienviet.net (Dịch từ Archdaily)