Các đô thị trong hành trình tìm kiếm

54

Các đô thị trong thế giới hiện đại  bắt đầu xuất hiện những nét tương đồng với các đô thị-quốc gia của thiên niên kỷ trước. Từ xưa đến nay, các đô thị có vai trò rất quan trọng, thậm chí là vai trò quyết định đối với sự phát triển kinh tế. Không giống những đô thị  có thành quách bao quanh  đã nuôi dưỡng nền thương mại phát triển ở Châu Âu thời trung cổ, ngày nay, hàng ngàn thành phố trên thế giới đang vươn ra khỏi ranh giới để tìm kiếm không chỉ vải vóc, tơ lụa, các loại gia vị mà là tìm kiếm nguồn tài chính, nhân tài toàn cầu, và quan trọng nhất là tìm kiếm kiến thức, ý tưởng. Tuy nhiên, cuộc tìm kiếm ý tưởng, kiến thức không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Vài tuần trước, đồng nghiệp của tôi Neal Peirce đã lên án các cử tri về những chê bai thiển cận của họ rằng các chuyến đi của ông thị trưởng chỉ là những chuyến công du tốn kém, ngay cả khi các chuyến đi này là nhằm mục đích giao lưu học hỏi. Nghiên cứu mới đây của tôi cho một cuốn sách sắp xuất bản chỉ ra rằng 500 thành phố lớn nhất trên hành tinh này thường xuyên trao đổi với nhau thông qua hàng ngàn cuộc viếng thăm giao lưu, học hỏi hàng năm. Những thành phố đăng cai tổ chức được chọn lựa kỹ lưỡng sao cho những người khách viếng thăm có thể học hỏi được các tri thức quý giá nhằm đẩy mạnh sự phát triển thành phố quê nhà của mình.

Cities-on-the-Prowl-1

Không chỉ dành cho người giàu

Một khảo sát gồm 50 đô thị lớn trên thế giới đã chỉ ra rằng các đô thị này viếng thăm nhau đều đặn và liên tục, thường là hơn 10 lần mỗi năm. Họ có xu hướng chọn những thành phố đối tác tương đồng với họ, chẳng hạn các đô thị giàu mạnh có xu hướng viếng thăm các đô thị giàu tương tự, như Stockholm thăm London, London thăm New York. Trong khi đó, các thành phố nghèo như Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam; Dakar, Senegal; và Tabriz, Iran thì đi thăm cả thành phố giàu hơn mình và thành phố nghèo như mình. Mặc dù  khách viếng thăm thường chọn các thành phố chủ nhà có cùng quy mô với mình nhưng ngay cả các đại đô thị cũng thường xuyên thăm các ‘đô thị anh em họ’ có số dân trong khoảng 1-5 triệu hơn là các ‘đại đô thị chị em ruột’ khác. Cõ lẽ điều này giúp những người khách mới đến có thể nắm bắt nhanh tất cả vấn đề đô thị trong một thời gian ngắn.

Các đô thị thông minh

Họ đi thăm các đô thị khác là bởi vì trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa, các đô thị cần làm việc cật lực hơn để tồn tại. Họ không còn các chế độ bảo vệ thương mại cũng như những thuận lợi ‘một mình một cõi’ như trước đây. Trong thế giới ngày nay, tiền tệ di chuyển nhanh, thậm chí nhanh hơn cả các thỏa thuận thương mại, và các thành  phố đã học được bài học rằng họ phải cùng di chuyển với các đối thủ của mình – tức là các đô thị khác. Nếu họ muốn giành được  những  đầu tư quan trọng, các thành phố phải cố gắng để trụ ở vị trí làm chủ cuộc chơi. Họ phải tạo ra được một nơi lý tưởng thu hút nhân tài toàn cầu và cung cấp một cơ sở hạ tầng hiệu quả và  kết nối tốt.

Sơ đồ tổng thể của một thành phố thông minh
Sơ đồ tổng thể của một thành phố thông minh

Tại sao họ đi giao lưu học hỏi với các đô thị khác?

Ngoài ra, các lãnh đạo thành phố đi bởi vì họ chỉ làm việc trong vài nhiệm kỳ và họ biết rằng học hỏi từ những người khác thì ‘rẻ’ và ít rủi ro hơn là cố công thử nghiệm những ý tưởng mà có thể kết thúc của những ý tưởng ấy vốn đã bắt đầu từ những mở màn thất bại. Các ứng dụng từ những đô thị thành công giúp đưa ra những lối đi tắt. Cape Town và Buenos Aires đã tận dụng kinh nghiệm đổi mới khu cảng của Baltimore và London; Đà Nẵng đã học bài học từ Nhật Bản việc chuyển đổi và quy định đất đô thị. Các trung tâm vùng ở Rajastan, bắc Ấn đang học tập kinh nghiệm mở rộng hạ tầng và tâm thế sẵn sàng vào cuộc kinh doanh mà các thành phố cùng loại đã phát triển ở trung và nam Ấn. Thành phố Amman, Jordan đang học tập rất nhiều kinh nghiệm về quản lý phân quyền từ các thành phố khác trên thế giới, kể cả các thành phố ngoài khu vực Trung Đông. Cho đến nay, việc trao đổi kinh nghiệm giữa các thành phố với nhau  được đánh giá bởi những  cuộc khảo sát là cách hiệu quả nhất để học hỏi. Vì thông qua phương pháp này, các  khách viếng thăm có thể tận mắt thấy mọi việc được vận hành như thế nào.

Họ học hỏi được những gì?

Một  nửa các thành phố tham gia cuộc khảo sát là những nhà cải cách ( theo đánh giá của chính họ, họ đã tạo ra ‘nhiều cuộc cải cách quan trọng’), và họ đã nhận ra những lợi ích so sánh với các thành phố khác. Các nhà cải cách đã chỉ ra được lợi ích về giao thông và biết cách thúc đẩy kinh tế địa phương. Nghiên cứu giải pháp giao thông phản ánh  sự lan tỏa thành công hệ thống xe bus nhanh (bus rapid transit – BRT) của Curitiba đối với các thành phố  khác ở Brazil, rồi đến Bogota, Colombia, và đến Mexico City. Hiện tại BRT đã đến châu Á. Nó giải thích tại sao hàng chục đô thị, thành phố Portland là một ví dụ, thường đi thăm Amsterdam và Copenhagen:   những  vị khách đến từ Portland có thể thấy ở các đô thị Bắc Âu này tính hiệu quả của sự phối hợp đồng bộ tất cả các loại hình giao thông – đi bộ, xe đạp, xe hơi, xe bus, và xe điện (tram) – vào một hệ thống giao thông công cộng duy nhất.

Một hệ thống BRT tại Trung Quốc
Một hệ thống BRT tại Trung Quốc

Trái ngược với các ‘nhà cải cách’, các nhà lãnh đạo ‘không cải cách’ trong khảo sát này là những vị đã thực hiện rất ít cải cách hoặc không thực hiện cải cách nào. Các quan tâm ưu tiên của họ về một loạt các vấn đề đô thị tăng lên và giảm xuống ngang bằng nhau, bao gồm các chủ đề về tài chính, quy hoạch và tái quy hoạch đô thị, các tiện ích cơ bản. Có lẽ các nhà lãnh đạo ‘không cải cách’ này cảm thấy những vấn đề trên đã được xem xét rồi. Những nhà cải cách và cả không cải cách đều quan tâm đến câu hỏi đang lớn dần đối với tất cả các đô thị trên hành tinh này: làm thế nào để quản lý các vùng đô thị dàn trải, lan tỏa không kiểm soát (sprawling metropolitan areas). Và hầu hết những nhà lãnh đạo của các đô thị trong hành trình tìm kiếm câu trả lời cho bài toán đô thị này đều trở về nhà với tâm trạng chưa thỏa mãn.

Đã có kiến thức,  ý tưởng hay!!! Tiếp theo sẽ là gì?

Mưu cầu kiến thức, ý tưởng chỉ mới là một nửa ‘hành trình chiến đấu’. Làm thế nào để những kiến thức này được nhìn nhận và ứng dụng giải quyết các vấn đề ở thành phố quê nhà mới là một ‘vở kịch bi hài’ trọn vẹn. Và nghiên cứu của chúng tôi cũng đã phát hiện ra các ‘style’ khác nhau trong cách mà các thành phố xử lý vấn đề này.

Sự tin cậy và một môi trường học hỏi dường như là những yếu tố quan trọng mà một thành phố cần có để áp dụng thành công các kiến thức, ý tưởng vào tình hình địa phương mình. Hiệp hội Phát triển Thương mại thành phố Seattle (TDA) đã hiểu và ứng dụng việc xây dựng các mối quan hệ  vào qui trình thiết kế các tour tham quan nghiên cứu (study tour)  của nó. Hiệp hội TDA làm việc với rất nhiều tổ chức kinh doanh, chính phủ, các lãnh đạo độc lập trong mỗi một nhiệm vụ. Suốt gần 20 năm thực hiện sứ mạng với rất nhiều thành viên quen thuộc, TDA đã đạt được sự thành công đáng kể trong việc nối kết các lãnh đạo ở các thành phố khác nhau.

Sự tin cậy giữa các đô thị cùng loại

Các cuộc phỏng vấn với các lãnh đạo trong một nửa các thành phố khảo sát trong suốt 18 tháng qua cũng chỉ ra sự quan trọng của niềm tin và sự gắn kết. Đây là những yếu tố then chốt giúp các kiến thức, tư tưởng mới ‘nhập khẩu’ được ứng dụng vào giải quyết các vấn đề đô thị. Mặc dù có thể họ không biết điều này, nhưng các đô thị thông minh đã tạo ra được một khu vực những mạng lưới tin cậy nội bộ không chính thức. Một cố vấn quản lý có uy tín gọi khu vực này là ‘ba’, một môi trường sản sinh sự trao đổi các giá trị chung. Trong một môi trường thích hợp, các lãnh đạo đô thị có thể đạt được sự đồng thuận, và sự phản hồi cũng như những sáng kiến chính sách sẽ có sự cố kết to lớn hơn và sẽ đạt mục tiêu nhanh hơn.

Nghiên cứu của chúng tôi cũng chỉ ra rằng hành trình tìm kiếm của các đô thị diễn ra liên tục, lớn dần, và những sắp xếp cho các cuộc viếng thăm học hỏi ngày càng trở nên phức tạp với nhiều tổ chức phi chính phủ (NGOs) xuất hiện để giúp gắn kết các thành phố với nhau sao cho phù hợp, khá giống với dịch vụ làm mai, sắp xếp các cuộc hẹn hò. Một môi trường chính sách khôn ngoan và sự hỗ trợ cộng đồng phù hợp có thể giúp các đô thị điều kiện phù hợp để cải cách phát triển, ngay cả khi các đô thị này vẫn đang trong hành trình tìm kiếm của mình.

Cities on the Prowl

Tim Campbell, Chairman of the Urban Age Institute in Washington, D.C

Đây là bài viết được chuyển thể từ cuốn  Beyond Smart Cities—How Cities Network, Learn, and Innovate, phát hành tháng 1/2012 tại Earthscan Publications, Ltd.

GDE Error: Requested URL is invalid

Theo dothihoc