Quốc môn

237

Kienviet.net – Cửa khẩu (Quốc môn) là cửa ngõ quốc gia, nơi diễn ra các hoạt động xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu, giao thương hàng hóa của quốc gia với nước láng giềng có chung đường biên giới. Có hai loại cửa khẩu chính là cửa khẩu quốc tế và cửa khẩu quốc gia. Cửa khẩu quốc tế ngoài đường bộ, đường sắt còn có cảng hàng không quốc tế và cảng biển quốc tế.

   Việt Nam chúng ta chung đường biên giới trên bộ với các nước Lào, Campuchia và Trung Quốc, vì vậy nước ta có rất nhiều cửa khẩu. Theo quy định của Chính phủ, thì hiện nay về đường bộ có 22 cửa khẩu quốc tế và 26 cửa khẩu quốc gia; Đường sắt có 01 cửa khẩu quốc tế là cửa khẩu Đồng Đăng; Đường hàng không có 7 cảng quốc tế và đường biển có 16 cảng quốc tế.

mongcai1

   Là cửa ngõ của quốc gia, nên rất nhiều năm qua, song song với việc phát triển kinh tế thương mại văn hóa du lịch giữa nhân dân Việt Nam với các nước, thì kiến trúc cửa khẩu cũng được quan tâm và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đó không đơn thuần là nơi qua lại, mà còn là công trình kiến trúc văn hóa đại diện cho quốc gia, một điểm nhấn đặc biệt, thân thiện, chào đón và mang phong cách, bản sắc văn hóa dân tộc. Hiện chúng ta đã xây dựng được nhiều cửa khẩu quốc tế như cửa khẩu Móng Cái, Chi Ma, Hữu Nghị, Lào Cai, Na Mèo, Cầu Treo, Lao Bảo, Bờ Y hay Mộc Bài, Hà Tiên.v.v.. Tuy nhiên, với mỗi cửa khẩu là một kiểu quốc môn có kiến trúc khác nhau. Nơi thì có hình tượng trống đồng như cửa khẩu Lao Bảo. Nơi thì mang dáng dấp một cổng chào như cửa khẩu Lào Cai. Có nơi thì là một kiến trúc phức hợp vừa là cổng vừa là nơi làm thủ tục hải quan, biên phòng, nơi làm việc, bày bán hàng hóa, nghỉ ngơi giải khát… như cửa khẩu Bờ Y, Hà Tiên… và phần lớn, kiến trúc các cửa khẩu quốc tế này đều chưa đẹp, chưa thể hiện được nét đặc trưng của văn hóa Việt. Đây là điều đáng phải suy nghĩ. Cách đây 5 năm, Bộ Xây dựng có giao cho Tạp chí Kiến trúc Việt Nam của Bộ tổ chức cuộc thi cửa khẩu quốc tế. Kết quả cuộc thi này là một phần của đề tài nghiên cứu lớn do Viện Kiến trúc Quốc gia (nay là Viện Kiến trúc-Quy hoạch đô thị nông thôn) thực hiện. Cuộc thi đã thu hút được hàng chục tác phẩm tham dự. Kết thúc có trao giải, tiền thưởng, triển lãm, nhưng không một đồ án nào được đem triển khai xây dựng. Và cái đề tài khoa học về quốc môn kia cho đến nay cũng không hiểu vì lý do gì mà vẫn… chưa được nghiệm thu?!

     Được biết, sắp tới đây, Hội KTS Việt Nam sẽ tổ chức cuộc thi sáng tác Quốc môn theo đề nghị của Bộ Xây dựng, với mong muốn, thông qua tổ chức nghề nghiệp của giới KTS, sẽ phát động KTS cả nước đóng góp tài năng sáng tạo để tìm ra một kiểu kiến trúc Quốc môn mới của nước Việt Nam đang phát triển trong thời kỳ hội nhập quốc tế. Đây là một hoạt động nghề nghiệp rất đáng quan tâm. Tuy nhiên, để cuộc thi không lặp lại kết quả của cuộc thi tương tự cách đây 5 năm, vẽ xong… rồi để đấy, thì một vấn đề mà Ban Tổ chức phải quan tâm hàng đầu, đó là nội dung cuộc thi. Đây là cuộc thi mẫu Quốc môn để dùng chung cho các cửa khẩu, hay là cho từng vùng miền… Quốc môn sẽ là công trình hỗn hợp với nhiều chức năng có quy mô hoành tráng cao to, hay chỉ là kiến trúc mang tính biểu tượng có quy mô vừa phải… Nhưng cho dù thế nào, thì hình thức kiến trúc “ Quốc môn” phải hiện đại, độc đáo thể hiện tính tự cường, vươn lên của dân tộc, nhưng lại thân thiện, hiếu khách… và phải mang bản sắc Việt Nam và của Việt Nam. Hy vọng rằng, sau cuộc thi này sẽ chọn ra được ít nhất một, hai tác phẩm để triển khai xây dựng, chứ không như các cuộc thi trước đây, giải trao xong là lại …cất vào kho./.

 KTS Phạm Thanh Tùng