Tiếng Rao

125

Thành phố mở rộng. Người đông nghìn nghịt. Xe cộ nườm nượp suốt ngày đêm. Trên đường phố không lúc nào vắng tiếng gầm gào của động cơ xe ôtô và tiếng còi xe máy rú rít. Trong muôn ngàn thứ âm thanh hỗn độn ấy, thi thoảng ta vẫn nghe đâu đây một tiếng rao khắc khoải, gọi mời của người bán hàng rong nào đó. Tiếng rao như chìm đi trong ồn ào đô thị, như phận người lầm lụi và nhẫn nại với đôi quang gánh trên vai trĩu nặng nỗi lo cơm áo giữa chốn phồn hoa. 

200561399-001

     Ngày trước, ấy là nói từ những năm 70-80 của thế kỷ trước. Hà Nội còn chưa đông đúc, chưa mở rộng như bây giờ. Nhà cửa cũ kỹ nhưng ngăn nắp, trật tự. Không có chuyện lấn chiếm đất công, vỉa hè để cơi nới, xây dựng không phép. Đường phố như rộng ra vì ít ô tô, xe máy. Giao thông chủ yếu bằng xe đạp và xe điện, mà ga chính là nơi xây tòa nhà “hàm cá mập”  ngày nay. Thời ấy đất nước vừa qua cuộc chiến tranh, nghèo lắm. Cuộc sống của người Hà Nội tất tật trông vào mấy ô tem phiếu và sự phân phối của nhà nước. Từ lít dầu hỏa, cân gạo, lạng thịt, mét vải kaki Nam Định, hay của dệt 8-3 cho đến cái săm, cái lốp xe đạp… Nghèo nên chẳng mấy ai có thứ vất đi. Quần áo rách thì vá lại mặc tạm. Áo mẹ cũ thì sửa lại cho con gái mặc đi học. Hộp sữa bò uống hết còn gò mép xung quanh cho nhẵn nhụi để làm bơ đong gạo. Có lẽ vì thế mà trên đường phố cũng ít có rác, cũng chẳng có nhiều công nhân mặc áo có hai vạch vàng to tướng trên lưng, suốt ngày đi quét dọn ngoài đường như bây giờ. Và tất nhiên, lúc ấy chẳng mấy khi thấy bóng của người đi thu mua “ chai chè đồng nát”. Nhưng trên các con phố, con ngõ của Hà Nội thì chẳng khi nào vắng tiếng rao của những người bán dạo. Không biết ở đâu trên thế giới này có những tiếng rao như ở thành phố thân yêu của tôi?. Tiếng rao chẳng giống nhau. Thăng trầm như thân phận của mỗi con người. Tiếng khàn khàn khê đục: “ Quất…ơ!” của lão già mù làm nghề tẩm quất, lúc nào một bên nách cũng cắp chiếc chiếu cũ mèm nhưng tươm tất, tay kia cầm chiếc gậy khua cốc…cốc! Hay tiếng rao lanh lảnh, trong vắt của cô bé bán bán xôi vò chè đường giữa trưa hè trên phố cổ. Rồi tiếng kéo lách cách… lách cách ròn tan đều đều của ông Tầu áo đen bán nộm thịt bò khô nổi tiếng trên con phố ngắn nhất Thủ đô, phố Hồ Hoàn Kiếm, trong đêm mùa thu heo hút gió và xác xao lá rụng, cứ gợi cho ta một cái gì đó chua chua, ngọt ngọt, cay cay nơi đầu lưỡi, để đã một lần ăn là mãi không quên được. Rồi nữa, giữa những đêm đông lạnh giá. Ngòai đường vắng lặng. Bóng người con gái đội thúng bánh khúc đi vội vã dưới ánh sáng vàng ệch của ngọn đèn đường cùng tiếng rao: “ Ai khúc ơ…khúc ơ…!” da diết, gọi mời nghe đến nao lòng. Tất cả những gánh hành rong ấy, tiếng rao ấy không biết có từ bao giờ, mà sao ta thấy nó thân thương gắn bó như một phần không thể thiếu của đời sống đô thị nơi thành phố ngàn năm tuổi này.

    Bây giờ, cuộc sống người Hà Nội đã thay đổi nhiều. Giầu hơn. Ăn mặc đẹp hơn. Ôtô, xe máy nhiều hơn. Và nhà cửa cũng khang trang hơn, to hơn và cao hơn. Hàng quán mọc lên san sát. Hàng rong cũng ngày một đông, rất đông, trở thành một một phần của cộng đồng cư dân đô thị, cho dù hầu hết chẳng có hộ khẩu, chỗ ở cố định và cũng chẳng có ai quản lý về mặt hành chính. Người bán hàng rong giờ cũng dăm bảy loại và tiếng rao cũng khác xưa. Không còn cái thuần chất, mộc mạc nữa mà đã nhuộm màu con buôn, lừa lọc.

best_20120914-130822-3-REDSVN-HangrongHN-05

     Nhưng nếu quên đi những kẻ bán hàng bất lương khốn khổ, những tiếng rao bằng ămply chói tai của mấy kẻ bán báo dạo mỗi sáng kia, thì vẫn còn đó hình bóng những cô gái gánh hoa cúc vàng trên phố trong sớm mùa thu. Của bà cụ với cái đòn gánh nhỏ, rất nhỏ hai đầu cong vút như mảnh trăng đầu tháng khẽ khàng quảy mẹt cốm làng Vòng trên phủ lá sen xanh mướt với những sợi rơm vàng óng, dưới là biết bao hạt cốm mỏng tang, deo dẻo thoang thoảng hương lúa mới. Đi bán hàng mà cứ thong dong như đi dạo giữa lòng phố cổ…. Cuộc sống còn đổi thay. Thành phố này rồi sẽ siêu thị hết. Các thế hệ 10X, 20X sống trong các chung cư cao tầng hiện đại sẽ không còn nghe thấy tiếng rao và hình bóng của những người bán dạo nữa.

    Nhưng với ai yêu thành phố này, thì những tiếng rao khắc khoải và da diết kia cứ hằn sâu trong ký ức đô thị và sẽ còn ám ảnh suốt một thời./.

KTS Phạm Thanh Tùng