Hà Nội: Đô thị Xanh – Kiến trúc Xanh

151

Phát triển bền vững, đô thị bền vững, kiến trúc bền vững Đô thị xanh, kiến trúc xanh ra đời từ những năm 90 của Thế kỷ trước càng ngày càng được xem như là cứu cánh để hạn chế tác động xấu của đô thị hóa của suy thoái môi trường và biến đổi khí hậu trái đất.

Tuy nhiên cũng chỉ được thực sự quan tâm trong vài năm gần đây. Không ít những nghiên cứu, hội thảo đã đề cập đến nhưng chưa hoàn toàn có sự thống nhất về khái niệm để đề xuất tốt, hợp lý với điều kiện Việt Nam theo kịp họat động này trên thế giới.

Sau chương trình Nghị sự 21, vừa qua Thủ tướng CP đã có Quyết định 432/CP-TTg ngày 12/4/2012 phêt duyệt Chiến lược Phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn2011-2020. Đây là cơ hội để chúng ta trao đổi về Đô thị bền vững – Đô thị xanh, kiến trúc bền vững – kiến trúc xanh nói riêng và của Hà Nội nói riêng.

Phát triển bền vững với đô thị bền vững – Kiến trúc bền vững:

Chỉ từ cuối Thế kỷ XIX, qua gần 150 năm, thế giới đã có tiến độ đô thị hóa cao, đến nay đã hơn 50% dân số trái đất sống trong đô thị. Việt Nam đến năm 2010 đã có khoảng 30% dân số sống trong đô thị và định hướng đến năm 2025 sẽ có khoảng 50%. Đô thị hóa đang chuyển mạnh sang các nước Châu Á với những thách thức mới để phát triển bền vững. Đây là xu thế tất yếu để phát triển song cũng thấy rõ những thách thức:

–  Đô thị hóa tác động mạnh đến môi trường, đến hệ sinh thái mà trước hết là tài nguyên, đất đai.

–  Đô thị hóa làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên do khai thác để phục vụ nhu cầu sống, xây dựng, sản xuất .

–  Đô thị hóa gây tổn hại nghiêm trọng đa dạng sinh học.

Bởi vậy rất cần một chiến lược để phát triển bền vững nói chung và phát triển đô thị bền vững nói riêng, mà công tác quy hoạch là đi đầu. Phải hướng tới mục tiêu “nâng cao chất lượng cuộc sống, đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng của nhu cầu của thế hệ tương lai. Xu thế này đòi hỏi phải có quy hoạch xây dựng bền vững và xu hướng thiết kế kiến trúc mới, đó là kiến trúc bền vững.

Biến đổi khí hậu và đô thị xanh, kiến trúc xanh.

Những năm gần đây, biến đổi khí hậu đã tác động rõ đến bến đổi xã hội, nhiều cuộc di dân khó kiểm soát, xung đột tranh giành tài nguyên … đòi hỏi phải có những giải pháp cụ thể hơn đó là mô hình Đô thị Xanh – Công trình xanh với đáp ứng các yêu cầu về địa điểm bền vững, sử dụng năng lượng, tài nguyên, vật liệu có hiệu quả, đảm bảo chất lượng môi trường. Đây cũng là những tiêu chí để định giá chất lượng quy hoạch, công trình xây dựng nhằm đảm bảo bền vững trong thế kỷ 21.

          Khái niệm Xanh được hiểu là bền vững về môi trường năng lượng, tài nguyên và môi trường sống cả ngoài nhà (hiểu rộng ra cả khu vực, cả dô thị, nông thôn) và trong nhà.

          Kiến trúc xanh là thiết kế kiến trúc để góp phần tạo nên Quy hoạch Xanh – Công trình Xanh và được đề cập đến từ năm 2000. Việt Nam đang là một trong nhiều nước hướng tới xu thế này và đã đề ra 5 tiêu chí cho kiến trúc xanh.

Hà Nội hướng tới đô thị xanh – kiến trúc xanh.

Hà Nội đã có quá trình phát triển lâu dài, diện mạo ngày nay là sự tổng hòa từ truyển thống có sự tiếp thu chọn lọc từ nhiều dòng văn hóa. Nhìn vào thực trạng công tác QHXD và KT cho thấy có những ứng xử thích nghi với bối cảnh phát triển Thủ đô trong từng giai đoạn song cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình đô thị hóa. Rõ nhất là sự quá tải do chưa kiểm soát tăng trưởng dân sốm hệ thống chăm sóc sức khỏe, giáo dục, vui chơi giải trí, giao thông vận tải, môi trường… còn nhiều bất cập. Quản lý đô thịm các chính sách kiểm soát khai thác đất đai còn để lãng phí. Phát triển mới chưa hài hòa với bảo tồn quỹ di sản đô thị, Kể tư sau khi mở rộng địa giới hành chính (2008) Hà Nội có thêm tiềm năng song cũng cần có định hướng mới để tiếp cận với những xu thế mới trong hội nhập. QHC XD Thủ đô đến năm 2030 tầm nhìn đến 2050 được phê duyệt tháng 7/2012 đã định hướng với tầm nhìn để xây dựng và phát triển Thủ đô trở thành Thành phố xanh (bền vững và môi trường), văn hiến (bảo tồn di sản, hài hòa với phát triển), văn minh hiện đại (phát triển bền vững trên nền kinh tế tri thức, tiếp thu chọn lọc văn hóa của thế giới).

IMG_6384

          Với những định hướng đã được phê duyệt như nêu trên đã cho chúng ta thấy rõ hình ảnh Đô thị xanh của Hà Nội trong thời gian tới. Đnhj hướng đúng tầm, tạo được niềm tin và hy vọng song quan trọng là tổ chức thực hiện, trong đó rất cần quan tâm đến một số vấn đề sau:

a/ Bảo tồn, gìn giữ hệ thống không gian xanh cho cả thành phố, từng khu vực và từng công trình. Chỉ tiêu cây xanh hiện còn thấp hơn nhiều so với quy định. Nội dô đang quá thiếu không gian xanh nhiều công viên hiện co như công viên Thống nhất, Bách thảom Tuổi trẻ… đang có nguy cơ bị thu hẹp. Các hồ lớn như hồ Tây, Yên Sở, hệ thông sông đang chịu nhiều áp lực về môi trường. Mạng lưới ao hồ trong các khu dân cư ngày càng thu hẹp không những giảm tác dụng về môi trường mà còn gây hậu quả về úng ngập, tiêu thaots nước. Quy hoạch lần này khẳng định cần tạo lập hành lang xanh dọc các con sông gắn với các lõi xanh, trục xanh, các không gian mở khu vực hồ Tây và không gian xanh mở tại các vùng nông thôn, cây xanh trong các khu bảo tồn tự nhiên, cây xanh đường phố. Phát triển các công viên lịch sử (khu Cổ Loa, đền Sóc, Hoàng Thành Thăng Long…). Các công viên văn hóa gắn kết với cảnh quan thiên nhiên, làngn ghề truyền thống, các công viên thể thao. Tạo lập được hệ thống không gian xanh như QHC XD đã nêu chắc  rằng Hà Nội sẽ là đo othị xanh – bền vững với môi trường.

b/ Giao thông xanh.

Giao thông HN đang chịu nhiều quá tải và là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường. Phưeowng tiện giao thông hiện có với 4 triệu xe máy (chiếm 1/3 cả nước) lại tập trung tới 60% ở khu trung tâm. Hà Nội với khoảng 40 vạn ô tô (chiếm 1/6 cả nước)… đang là những thực trạng cần phải giải quyết. Trong khi đó mạng đường đang quá ít chỉ chiếm khoảng 8% diện tích XD đô thị.

Để có một đô thị xanh rõ ràng phải quan tâm nhiều hơn nữa để có giao thông xanh xứng tâm với Thủ đô.

c/ Quản lý xanh.

Một đô thị xanh trong tương lai cũng cần phải có quản lý xanh. Đó là hệ thống cơ cấu tổ chức hợp lý từ cấp Thành phố đến Quận, Huyện và phường, xã. Đó là năng lực cán bộ quản lý, nhất là với cán bộ chuyên ngành phù hợp với phân công phan cấp rõ ràng, đó là phát huy và làm rõ vai trò của cộng đồng trong quản lý đô thị.

d/ Công trình xanh – kiến trúc xanh.

Một đô thị xanh phải được tạo lập từ các công trình xanh, kiến trúc xanh. Đây là vấn đề đã được nghiên cứu hình thành từ giữa thế kỷ 20 với các xu hướng được gọi tên là kiến trúc sinh thái, kiến trúc có hiệu quả năng lượng, kiến trúc thích ứng với khí hậu, kiến trúc bền vững…Kiến trúc xanh là trách nhiệm của người thiết kế kiến trúc, là yếu tố không thể thiếu cho phát triển bền vững, cho đô thị xanh.

Bàn về kiến trúc xanh đã có nghiên cứu của nhiều chuyên gia, kinh nghiệm của thế giới và cả truyền thống của Việt Nam, bài học của Hà nội mà do báo cáo này có hạn nên chưa thể đề cập đến được. Xin nêu vài vấn đề trên để cùng trao đổi, hướng tới xây dựng Hà Nội là Đô thị xanh, có nhiều kiến trúc xanh./.

KTS Đào Ngọc Nghiêm – PCT Hội QHPTĐT Hà Nội

*Tài liệu hội thảo ngày Kiến trúc thế giới do Hội Kiến trúc sư Hà Nội tổ chức tháng 9/2012.