Biến nơi nhếch nhác thành không gian đáng sống

177

Kienviet.net- Hà Nội ngày nay hình như quá chật chội, bừa bộn và ngột ngạt. Người Hà Nội thèm có những không gian công cộng thực sự dành cho họ, nơi người ta có thể tận hưởng những thú vui tao nhã. Điều đó tưởng như quá khó, nhưng thực ra, hoàn toàn có thể làm được…

Tốc độ đô thị hóa quá nhanh đang lấy mất đi của Hà Nội nhiều khoảng không gian quý giá, thay vào đó là những nhà cao tầng, trung tâm thương mại, bãi đỗ xe…, và “người ta” hứa là Hà Nội mai đây sẽ có thêm nhiều công viên, nhiều không gian công cộng.

Nhưng những viễn cảnh hoành tráng thì còn rất xa vời, những công viên nghìn tỷ như công viên Hòa Bình thì chẳng mấy ai có thể đến được, và cũng chẳng biết đến đấy để làm gì. Hay như công viên Thống nhất vốn rất thân quen với người Hà Nội, giờ đang sắp bị mất đi tới trên 2.000m2 để làm bãi đỗ xe.

Người Hà Nội giờ đây thèm được nhìn thấy một mảng cỏ xanh – dù là bé nhỏ, một miếng đất trống – dù là chỉ vài mét vuông, nơi có thể đặt một chiếc ghế đá, một cái cầu trượt hay chiếc xích đu mộc mạc… Chỉ cần những thứ đó thực sự là “của họ” – của những người dân, để bất cứ lúc nào các cụ ông, cụ bà cũng có thể ra đó ngồi hóng mát, chuyện trò trong lúc rảnh rỗi, các cháu nhỏ có thể chơi đùa an toàn trong khi đợi mẹ nấu cơm…

Có một điều trái ngược là trong khi người ta cứ ngồi để ước ao thì chính họ lại đang biến những nơi đang sinh sống trở nên chật chội hơn, xấu xí hơn và mất vệ sinh hơn bởi sự thiếu ý thức và sự vô cảm. Những mảnh đất trống dù là nhỏ nhất cũng bị chiếm để xây nhà, làm hàng quán, trông giữ xe hoặc đổ rác và vật liệu xây dựng; nhà cửa lấn chiếm mặt hồ… Trong khi đó, chính quyền địa phương cũng đang “lờ” đi cái nhu cầu rất đỗi chính đáng này của người dân.

Có rất nhiều khu đất công cộng đang bị bỏ hoang trong khi rất thiếu không gian công cộng có ích – ảnh chụp tại phường Hạ Đình

Hiện trạng đó đã diễn ra nhiều năm, trên hầu khắp Thành phố. Ai nấy đều phàn nàn về sự mất vệ sinh, thiếu mỹ quan đô thị, nhưng chẳng mấy ai làm gì để thay đổi nó, kể cả người dân và chính quyền. Họ đổ lỗi cho cơ chế và chờ đợi những bản quy hoạch, những “tầm nhìn” này nọ mà chính bản họ cũng chẳng tin tưởng lắm.

Thế rồi, có những kiến trúc sư và những nhà hoạt động xã hội, cộng thêm với sự giúp đỡ của những nhà tài trợ đã nhìn ra lối thoát cho tình trạng này một cách ngoạn mục.

Không đổ lỗi cho cơ chế hay ý thức nữa, không chờ đợi sự thay đổi chính sách hay tìm kiếm nguồn đầu tư lớn nào, họ bắt tay vào thực hiện từ những điều nhỏ nhất, ở một phạm vi cũng nhỏ: phường Hạ Đình, quận Thanh Xuân.

Và câu chuyện Hạ Đình

Xuất phát ban đầu là từ chuyện Câu lạc bộ sống xanh thuộc Trung tâm Hành động vì Sự phát triển Đô thị cần chỗ họp, và họ tìm thấy nhà văn hóa cụm dân cư 3A phường Hạ Đình (quận Thanh Xuân, Hà Nội). Lúc đó, nhà văn hóa này như một căn nhà hoang,…, và thế là Câu lạc bộ bắt tay vào “tân trang” lại.

Những ý tưởng bắt đầu từ một nhà văn hóa (trước khi cải tạo và hiện trạng)

Ngôi nhà vốn cho thuê làm CLB thể hình được thu hồi, quét vôi sơn cửa, mua sắm bàn ghế. Hai đầu hồi dựng lều cho thuê làm nhà kho chứa vật tư thiết bị điện nước cũng trả lại cho bà con. Sân chơi bố trí cây cối bừa bãi được quy hoạch lại, nâng cao cho đỡ úng ngập. Bãi để vật tư, đổ rác được dọn dẹp sạch sẽ, đổ đất trồng cỏ. Tường rào, cổng ngõ được nâng cao, trồng rào tre, cây leo… không gian công cộng thật sinh động.

Từ thành công này, các kiến trúc sư và người dân đã cùng nhau nghĩ đến một tương lai xa hơn: Biến những nơi vốn bẩn thỉu, nhếch nhác và thiếu an toàn trở thành những nơi đáng sống. “Ở khắp nơi đều có những khu đất, dù là rất nhỏ có thể làm thành những nơi sạch sẽ, xinh xắn để người dân thụ hưởng. Điều quan trọng nhất là phải minh bạch thông tin” – KTS Trần Huy Ánh, người đã bỏ rất nhiều tâm huyết cùng người dân Hạ Đình đi tìm những nơi như vậy.

Cùng với KTS Trần Huy Ánh, một số sinh viên đã đưa ra những ý tưởng có tính khả thi để thực hiện. Một bờ ao đầy cỏ dại và mất an toàn, một góc đường đầy rác rưởi và vật liệu xây dựng, một khu di tích bỏ hoang… đã được các sinh viên nhìn thấy tiềm năng và đưa vào nghiên cứu. Viễn cảnh một ngày không xa, Hạ Đình trở thành một nơi có nhiều không gian đáng sống đã hiện ra trước mắt mọi người.

Những nơi “tầm thường” như thế này có thể trở thành những không gian công cộng hết sức quý giá chỉ với sự minh bạch, tâm huyết, khoa học và… không quá nhiều tiền (ảnh trên: Hiện trạng và các phương án cải tạo)

Trực tiếp là những người thụ hưởng thành quả đã làm được, người dân Hạ Đình thật sự vui mừng và hy vọng vào tính khả thi của những dự án tương tự sắp tới.

Ông Phạm Quốc Tuấn, một sĩ quan quân đội nghỉ hưu – nguyên chủ nhiệm CLB Sống Xanh Hạ Đình vui mừng bộc bạch: Nhà văn hóa cụm 3A, phường Hạ Đình vốn rất bừa bộn, sau khi được bà con chung tay nâng cấp sửa đã trở thành niềm tự hào của bà con toàn phường.

Ông Phạm Quốc Tuấn – Bà Trần Thúy Liên

Bà Trần Thúy Liên, giáo viên nghỉ hưu, nhà ở ngõ 460, ven hồ Hạ Đình thì hy vọng vào một ngày không xa, hồ Hạ Đình sẽ trở thành một không gian an toàn đối với trẻ nhỏ: Cảnh quan mặt nước hồ Hạ Đình rất quan trọng đối với gia đình tôi. Tuy vậy, tôi rất lo lắng vì hàng ngày thấy các cháu nhỏ chơi quanh hồ mà không có lan can bảo vệ rất nguy hiểm. Dự án lớn thì không biết đến khi nào có đủ điều kiện thực hiện, chúng tôi đề xuất sáng kiến làm lan can anh toàn tạm bằng tre gỗ, cây hoa, thu gom nước thải ven hồ Hạ Đình kết hợp khai thác các khoảng đất trống để làm sân chơi công cộng cho trẻ em và người già… Nếu được cấp trên cho phép thực hiện các dự án nhỏ, kinh phí tiết kiệm, bà con chúng tôi sẵn sàng đóng góp sức người sức của tham gia thực hiện.

Trong khi đó, ông Thắng, cựu chiến binh – cư dân gốc làng Hạ Đình – Trưởng ban bảo vệ Phường: dự án chia sẻ: Cộng đồng chung tay giám sát và bảo vệ không gian công cộng không chỉ thực hiện trong các nhà văn hóa mà còn lan tỏa ra toàn phường. Chúng tôi nhận nhiệm vụ với Ủy ban Phường đảm bảo trật tự, không lấn chiếm bừa bãi một đoạn hè phố bên sông Tô Lịch, trước cửa Đình Vòng… bà con thực hiện rất nghiêm túc, tự giác.

Là người tâm huyết với vấn đề không gian công cộng cho cộng đồng của Hà Nội nói chung và Hạ Đình nói riêng, KTS Trần Huy Ánh tin tưởng nói: Thành công bước đầu của đề án “Cộng đồng chung tay giám sát và bảo vệ không gian công cộng” cho thấy tiềm năng tạo lập các không gian công cộng tại các địa phương rất lớn, nội lực từ cộng đồng tự cải thiện chất lượng không gian sống trong các khu dân cư rất mạnh mẽ, trong khi đó, các cán bộ lãnh đạo cơ sở tại địa phương rất chăm lo đến đời sống vật chất cũng như tinh thần của bà con. Quan trọng là thông tin quản lý tại cơ sở được minh bạch, nhận thức pháp luật trong thực hiện quyền giám sát cộng đồng được nâng cao và động cơ hỗ trợ của các tổ chức cá nhân thật sự trong sáng, hiệu quả.

Ngày 24/12/2012 vừa qua, tại nhà văn hóa cụm 3A, hàng chục sáng kiến “Cộng đồng chung tay giám sát và bảo vệ không gian công cộng” được công bố tại Lễ trao giải thưởng cho 8 cụm dân cư phường Hạ Đình vì đã phát hiện, lập kế hoạch tôn tạo, khai thác hiệu quả, phát huy các giá trị của các không gian công cộng để nâng cao đời sống văn hóa, đoàn kết trong dân cư…

Những sáng kiến được trao giải sẽ sớm được thực hiện trong thời gian tới, giúp người dân Hạ Đình có được những không gian đáng sống

Những phương án bao gồm: Chỉnh trang tôn tạo khu tưởng niệm, lăng mộ Đặng Trần Côn với dàn cây xanh, thảm cỏ; Nâng cao nền sân chơi, mở rộng nhà văn hóa cụm dân cư 3B; Làm lan can an toàn; thu gom nước thải ven hồ Hạ Đình kết hợp khai thác các khoảng đất trống để làm sân chơi công cộng cho trẻ em và người già… Đặc biệt, cụm dân cư 5A, 5B và 6 có sáng kiến làm nhà văn hóa lắp ghép để làm nơi hội họp sinh hoạt công cộng, khắc phục khó khăn do chưa có đất làm nơi sinh hoạt chung…

Tuệ Khanh