Tàu Điện Ngầm: Xu hướng tất yếu của các đô thị lớn

425

Tàu điện ngầm là phương thức vận tải hành khách đường sắt đô thị với khối lượng lớn, tốc độ cao, sử dụng không gian ngầm đô thị. Trong giai đoạn 2010 – 2011, ở một số đô thị lớn trên thế giới đã chuyên chở một khối lượng lớn hành khách đi lại bằng tàu điện ngầm, góp phần giải quyết nạn ùn tắc giao thông. Ở Việt Nam, tàu điện ngầm cũng đã được đề cập trong Quy hoạch phát triển GTVT Thủ đô Hà Nội và TP.HCM.

Tàu điện ngầm trên thế giới

Các quốc gia phát triển, các quốc gia và khu vực láng giềng đã vượt trước Việt Nam khá xa về lĩnh vực xây dựng hệ thống tàu điện ngầm như: Singapore bắt đầu xây dựng tàu điện ngầm (MRT) vào năm 1993 với tuyến dài 67km (trong đó có 20km đi ngầm), tiếp tục phát triển tuyến Đông – Bắc 20km đi ngầm (1998) và tuyến vành đai 34km đi ngầm (2002); Thái Lan xây dựng tuyến tàu điện ngầm đầu tiên Chaloem Ratchamongkhon tại Thủ đô Bangkok vào năm 1996 và đưa vào khai thác tháng 7/2004, dài 21,5km với 18 ga. Tuyến này cũng là giai đoạn khởi đầu của dự án hệ thống đường sắt đô thị (MRT) dài 326km, trong đó có 42km đi ngầm…

Ở Paris (Pháp) hệ thống tàu điện ngầm có 16 tuyến, dài 211km, với 365 ga, đáp ứng 40% nhu cầu đi lại của người dân; Năm 1863, tại Luân Đôn (Anh) đã đưa tuyến tàu điện ngầm đầu tiên vào hoạt động, hệ thống tàu điện ngầm dài 417,5km, 247 ga. Còn ở New York (Mỹ) hệ thống tàu điện ngầm dài 384,9 km, với 484 ga.

Tàu điện ngầm tại Việt Nam

Ở Hà Nội, hệ thống đường sắt đô thị đi ngầm và đi trên cao đã được đề cập từ đồ án Điều chỉnh quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2020 được phê duyệt năm 1998, sau đó đã được cụ thể hóa trong Quy hoạch phát triển GTVT Thủ đô Hà Nội đến năm 2020, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2008 tại Quyết định số 90/2008/QĐ-TTg. Theo đó, đường sắt đô thị của Thủ đô bao gồm 6 tuyến: Tuyến 1: Ngọc Hồi – Như Quỳnh (38,7km); Tuyến 2: Nội Bài – Thượng Đình (35,2km); Tuyến 2A: Cát Linh – Hà Đông (14km); Tuyến 3: Nhổn – Hoàng Mai (21km); Tuyến 4: Tuyến vòng, nối các tuyến 1, 2, 3 và 5 (53km); và Tuyến 5: Nam Tây Hồ – Hòa Lạc (34,5km). Đến năm 2020 sẽ có khoảng 35km Metro đi ngầm trong tổng số gần 200km đường sắt đô thị.

TCty Tư vấn thiết kế giao thông vận tải (TEDI) đang nghiên cứu Quy hoạch phát triển GTVT Thủ đô Hà Nội đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2050. Quy hoạch này sẽ làm rõ hơn vai trò của các tuyến đường sắt đô thị đi ngầm và đi trên cao trong mạng lưới giao thông vận tải đô thị đa phương thức, xác định vị trí các tuyến, các ga và quy mô thích hợp.

Tại TP.HCM, quy hoạch phát triển GTVT TP đến năm 2020 và tầm nhìn sau năm 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 101/QĐ-TTg ngày 22/01/2007, mạng lưới giao thông vận tải đa phương thức đang trong quá trình quy hoạch, trong đó gồm có hệ thống đường sắt đô thị (UMRT), đường sắt vận tải nhẹ (LRT) và đường sắt đơn ray (monorail). Tuyến 1 và tuyến 2 đang trong giai đoạn thực hiện. Các tuyến UMRT đều có đoạn đi ngầm ở nội thành và đi trên cao ở ngoại thành. Theo đó, về quy hoạch đường sắt đô thị có 7 tuyến UMRT và 3 tuyến đường sắt nhẹ (1 tuyến LRT và 2 tuyến monorail).

Tuyến đường sắt đô thị số 1 Bến Thành – Suối Tiên là tuyến đường sắt đô thị đầu tiên tại TP.HCM đã bắt đầu khởi công xây dựng, được UBND TP.HCM phê duyệt thực hiện tháng 4/2007.

Nâng cao hiệu quả sử dụng

Trong quá trình chuẩn bị đầu tư và thực hiện đầu tư các dự án đường sắt đô thị tại Thủ đô Hà Nội và TP.HCM, các vấn đề sau đây cần phải tiếp tục được nghiên cứu để nâng cao hiệu quả sử dụng và khai thác hệ thống như: Chưa có sự liên kết trong toàn bộ hệ thống giữa các tuyến; Việc trung chuyển hành khách giữa các tuyến tại ga chưa thuận lợi; Việc điều phối vận hành hệ thống giữa các tuyến chưa thể thực hiện được; Chưa tổ chức cứu hộ cứu nạn chung trong hệ thống; Chưa tận dụng khai thác chung các hệ thống thiết bị, depot; Chưa có sự kết nối giữa công trình ngầm hiện hữu với các tuyến tàu điện ngầm; Chưa có một quy trình, quy định thống nhất cho các công tác lập dự án, thi công, bàn giao sử dụng đối với không gian ngầm đô thị; Thiếu cơ sở dữ liệu được quản lý thống nhất về công trình ngầm hiện hữu.

Rõ ràng là tàu điện ngầm là một phương thức vận tải hành khách công cộng không thể thiếu ở các đô thị lớn, góp phần quan trọng cho việc khắc phục tình trạng quá tải, ùn tắc giao thông trên mặt đất và làm hiện đại hóa hệ thống giao thông đô thị.

Với những kinh nghiệm phát triển tàu điện ngầm của các nước đi trước và những thực tiễn xây dựng hệ thống tàu điện ngầm của Thủ đô Hà Nội và TP.HCM sẽ là những bài học bổ ích cho việc quy hoạch không gian ngầm và hệ thống tàu điện ngầm ở các đô thị lớn của Việt Nam .

PGS. TS Lưu Đức Hải
Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và phát triển hạ tầng – Tổng hội Xây dựng Việt Nam
Theo Báo xây dựng