Tiết kiệm năng lượng – Tiếng nói người trong cuộc

391

Theo thống kê, chỉ riêng tổng năng lượng tiêu thụ cho các công trình xây dựng đã chiếm đến 40% – 70% năng lượng cung cấp cho đô thị. Từ thiết kế, thi công, khai thác sử dụng công trình đến sản xuất vật liệu xây dựng đều phải tiêu thụ năng lượng. Nhận thức được những điều này, một số nhà thiết kế, chủ đầu tư đã bước đầu mạnh dạn đầu tư từ khâu ý tưởng đến kinh phí thực hiện. Những chia sẻ sau đây từ người trong cuộc sẽ là những góc nhìn đa dạng về vấn đề này.

Ý tưởng xanh và liệu pháp xanh – KTS. Dương Hồng Hiến

Giờ đây, khái niệm kiến trúc xanh đã trở thành khái niệm được đề cập nhiều trong những hội thảo, trong những bài báo của giới kiến trúc. Danh hiệu KTX trở thành tấm huy chương cho những công trình được công nhận là “xanh”. Tuy nhiên tôi vẫn băn khoăn một khía cạnh mà khi nhìn vào một công trình tôi muốn biết: đó là ý tưởng xanh đi trước hay giải pháp xanh đi trước.

Có những công trình đã không chọn lựa những giải pháp thụ động (passive) để xử lý từ khi thiết kế tổng mặt bằng, giải pháp mặt cắt, nhưng lại chuẩn bị thiết bị tiết kiệm điện, năng lượng mặt trời, rồi giải pháp “da hai lớp” (double skin)… để đưa vào trong công trình.

Như vậy nghĩa là trong những trường hợp đó nó được xem như là chuyện ta “tự tạo ra khó khăn để… anh dũng vượt qua” rồi công nhận nó… xanh. Nhà ở sân vườn làm thép kính để thắp đèn LED, chạy máy lạnh loại tiết kiệm điện, nhà hàng uống bia ở bãi biển lại áp dụng giải pháp gió và nước rồi gắn cửa kính ngăn gió, nhà chủ doanh nghiệp đi làm suốt ngày lại dùng thiết bị nhà thông minh…

Như vậy, có nên chăng giải pháp nhà thụ động (passive house) luôn luôn là giải pháp hàng đầu cho thiết kế rồi mới đến các liệu pháp xử lý bằng công nghệ. Một xử lý khéo bằng cách xoay công trình phụ về hướng nắng, một lỗ trời thông gió, một màu sơn, và một quan niệm đúng đắn về nơi chốn đặt để công trình cũng đã cứu hàng nhiều năm trời sử dụng điện cho thiết bị và công nghệ xanh hiện đại.

Cần tạo “đất sống” cho ứng dụng thiết bị nhà thông minh  – Nguyễn Mạnh Hùng (Công ty Đầu tư Phát triển Công nghệ Ngôi nhà thông minh)

Nhà thông minh là hệ thống các thiết bị điện, điện tử trong ngôi nhà được kết nối với nhau thành một mạng, có khả năng điều khiển các thiết bị điện hoạt động tự động hoặc theo các kịch bản thông minh đáp ứng nhu cầu gia chủ, đồng thời cho phép gia chủ kiểm soát, điều khiển mọi thiết bị điện trong nhà thông qua màn hình cảm ứng hoặc điện thoại di động từ bất cứ đâu.

Cây năng lượng mặt trời phục vụ cho chiếu sáng công cộng tại Hà Lan

Hệ thống thiết bị thông minh do có thể kiểm soát tối đa hành vi sử dụng năng lượng của các cá nhân bên trong tòa nhà và công trình, tiết giảm các thiết bị không cần thiết mà vẫn đảm bảo tính tiện nghi cho người sử dụng. Với các thiết bị thông minh, người Việt Nam chưa có cơ hội tiếp cận và ngại sử dụng. Với chi phí đầu tư ban đầu không rẻ, lắp đặt hệ thống quản lý thông minh cho các ngôi nhà ở gia đình riêng lẻ là không kinh tế. Tuy nhiên, với những tòa nhà lớn, đặc biệt là những tòa nhà văn phòng, công cộng thì việc sử dụng các thiết bị thông minh lại vô cùng tiện ích và tiết kiệm chi phí.

Lợi ích có thể tính được nhưng việc ứng dụng hầu như còn rất hạn chế. Chủ đầu tư và người sử dụng mới chỉ nhìn vào giá thành đầu tư cao hơn mà chưa hiểu được lợi ích lâu dài. Cần thay đổi toàn diện quy trình từ khâu lên ý tưởng, thiết kế và lắp đặt cho công trình về nhiều khía cạnh tài chính, kỹ thuật và con người. Yếu tố con người cần được đẩy mạnh đi trước một bước. Trong đó người sử dụng được coi là nhân tố trọng tâm, tạo “nguồn cung” và “đất sống” cho các tòa nhà thông minh triển khai trên diện rộng. Cần có các mô hình tòa nhà cao tầng được quản lý thông minh trên thực tế để mọi người tham khảo. Các số liệu đánh giá được kiểm chứng bởi các cơ quan chức năng có thẩm quyền và công bố rộng rãi, tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng. Từ đó, người sử dụng đặc biệt là giới chuyên môn có thể cùng nhau rút kinh nghiệm, chuyển đổi nên những mô hình tối ưu hơn, thân thiện với người sử dụng hơn và đặc biệt “nội địa hóa” cao hơn để có một giá thành và tính năng phù hợp. Có “đất sống” rộng rãi, tự khắc các sản phẩm thông minh sẽ được triển khai đồng bộ.

Cuộc cách mạng xanh cho công trình kiến trúc – KTS Trần Hồng Thủy (Công ty Kến trúc ABS Việt Nam)

Xu hướng kiến trúc xanh hiện nay đang được coi là mốt thời thượng. Bên cạnh những thay đổi trong tư duy thiết kế kiến trúc như: thiết kế không gian hướng đến thích ứng với khí hậu, tận dụng khả năng chiếu sáng và thông gió tự nhiên, cách nhiệt triệt để thì ứng dụng các thiết bị tiết kiệm năng lượng cho công trình kiến trúc cũng là một trong những hướng đi đúng để tạo nên những công trình kiến trúc “xanh”. Đối với các công trình kiến trúc cũ, việc ứng dụng các thiết bị tiết kiệm năng lượng như hệ thống đèn LED, hệ thống điều hòa biến tần, hệ thống cung cấp nước nóng năng lượng mặt trời tạo ra hiệu quả tiết kiện điện năng trực tiếp và ngay lập tức cho công trình, tránh được các chi phí không rẻ do phải đầu tư xây mới lại toàn bộ công trình, tiết kiệm đáng kể nguồn lực cho xã hội.

Thiết bị tiết kiệm năng lượng cũng tạo một thế hệ những công trình xanh mới có chất lượng, không chỉ tiết kiệm năng lượng mà còn là tiền đề để sử dụng những nguồn năng lượng tái tạo ví dụ như đèn LED với công suất chỉ từ 2 – 5 wat đặc biệt phù hợp với hệ thống pin năng lượng mặt trời hay hệ thống phát điện gió, trong khi đèn sợi đốt thông thường nếu muốn sử dụng phải đầu tư hệ thống lưu điện rất tốn kém. Các công trình xây mới, nếu được lắp đặt thêm các thiết bị tiết kiệm năng lượng, cùng với các giải pháp thiết kế đồng bộ về kiến trúc và điều khiển học, các thiết bị tiết kiệm năng lượng sẽ góp phần tạo ra một cuộc cách mạng cho công trình kiến trúc là những công trình “thông minh” – tự cung tự cấp về năng lượng cũng như cung cấp điện trở lại cho đô thị là một xu thế đã được các kiến trúc sư ở các nước tiên tiến trên thế giới đang phát triển thời gian gần đây.

Vẫn biết giá thành đầu tư hiện còn cao, điều đáng nói là ở Việt Nam đã có nhiều KTS chọn thiết kế kiến trúc thân thiện với môi trường nhưng hầu như chưa có KTS nào chọn thiết kế một ngôi nhà ứng dụng các thiết bị tiết kiệm năng lượng đồng bộ kết hợp với giải pháp kiến trúc như một hướng đi tìm tòi và thử nghiệm riêng cho phong cách thiết kế của bản thân.

Cần có một sân chơi bình đẳng – KTS Võ Đức Hiền

Cũng giống như các loại thiết bị và công nghệ mới khác, thiết bị tiết kiệm năng lượng cho tòa nhà và công trình đang có một sân chơi thiếu bình đẳng. Các thiết bị ngoại nhập chính hãng, hàng “xách tay”, hàng trong nước càng ngày càng cạnh tranh nhau, theo kiểu “mạnh ai nấy làm” và “dìm hàng” lẫn nhau. Rất nhiều đơn vị bán hàng trôi nổi trên thị trường, hàng trốn thuế sẵn sàng phá giá khiến cho sân chơi bất bình đẳng. Sau khi lắp đặt, do chất lượng không đúng như giới thiệu dẫn đến đánh mất niềm tin của người sử dụng, chủ đầu tư vào một nhóm ngành sản phẩm, ảnh hưởng cả về thị trường đối với các đơn vị sản xuất và cung cấp, lắp đặt có chất lượng. Thời gian tới, rất cần có một sân chơi công bằng và bình đẳng hơn, để các doanh nghiệp sản xuất có cơ hội khẳng định thương hiệu và chất lượng sản phẩm, đáp ứng được niềm tin chủ đầu tư và người sử dụng. Cần thành lập hiệp hội ngành nghề để thống nhất cách thức hoạt động của các đơn vị cung cấp thiết bị tiết kiệm năng lượng cho tòa nhà và công trình. Hiệp hội sẽ phối hợp với các đơn vị cơ quan quản lý nhà nước giám sát hoạt động của các đơn vị, đồng thời phát hiện các doanh nghiệp làm hàng giả, hàng nhái, gây tổn hại uy tín và làm rối loạn thị trường. Hệ thống quy định rõ chất lượng và ảnh hưởng của việc sử dụng các sản phẩm thiếu chất lượng cũng như những chế tài liên quan để xử ý các đơn vị sai phạm.

Tòa nhà thông minh Gerkin, London, Anh

Kiến trúc sư cần phát huy vai trò tư vấn – KTS Lê Việt Sơn

KTS với tư cách là người thực hiện dự án ngay từ gian đoạn đầu đến khi kết thúc dự án. Chính vì vậy, KTS có vai trò tiên quyết trong việc ứng dụng các thiết bị tiết kiệm năng lượng cho dự án. Chính KTS là người thuyết phục chủ đầu tư qua các thiết kế của mình triển khai các hệ thống thiết bị tiết kiệm năng lượng, KTS cũng phải là người quyết định lựa chọn các hệ thống chiếu sáng, điều hòa không khí sao cho có lợi nhất.

Thiết kế đèn LED năng lượng mặt trời cho chiếu sáng công cộng

Tuy vậy, hiện nay KTS còn rất thiếu các kiến thức về thiết bị tiết kiệm năng lượng. KTS bị động hoàn toài khi thiết kế các công trình ứng dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng. Bên cạnh việc còn thiếu tiêu chuẩn, quy chuẩn. Ngay từ các kiến thức về sử dụng năng lượng tái tạo, KTS hầu như không được đào tạo trên ghế nhà trường tại các bậc đại học. Các công nghệ mới lại xuất hiện thường xuyên nên phụ thuộc rất nhiều vào khả năng tiếp cận của các KTS. Hệ thống thông tin nhiều và không đồng nhất về thiết bị tiết kiệm năng lượng cho công trình, dẫn đến bản thân KTS cũng bị “nhiễu” và gặp khó khăn khi chọn lựa công nghệ và giải pháp cho chủ đầu tư.

Bên cạnh phát huy tốt vai trò của KTS trong việc cập nhật ứng dụng và cập nhật công nghệ, cần có các bản tin chính thống của ngành và hiệp hội, giới thiệu thông tin trực tiếp từ doanh nghiệp đến các KTS có sự kiểm chứng và khuyến cáo thông qua các phương tiện truyền thông, diễn đàn online và hội nghị, hội thảo.

Tiết kiệm năng lượng – Góc nhìn từ chủ đầu tư – TS. Đào Hoàng Liên (Phó Giám đốc Khách sạn Continental (Hoàn Cầu) TP.HCM )

Vẫn cho rằng, tiết kiệm năng lượng là một vấn đề rộng, cần nhiều biện pháp nhằm thực hiện đồng bộ và toàn diện. Tuy nhiên, sau một thời gian mạnh dạn đầu tư và cải tạo, các thiết bị tiết kiệm năng lượng đã mang lại những giá trị lợi ích về kinh tế trực tiếp cho dự án. Bằng việc đầu tư cải tạo hệ thống điện: đầu tư lắp tụ bù; thay thế bóng halogen trước đây bằng các bóng đèn compact (cho 83 phòng lưu trú, phòng làm việc, khu văn phòng, khu công cộng, sân khấu, hội trường, phòng họp); lắp đặt hệ thống phụ trợ cho điều hòa không khí, quạt thông gió; lắp đặt máy điều hòa trung tâm biến tần Inverter cho không gian sảnh, thay thế toàn bộ đèn LED cho phần trang trí mặt tiền công trình; sử dụng hệ thống nước nóng năng lượng mặt trời cho toàn bộ khu vực phòng lưu trú của khách, từ năm 2002 – 2011, tòa nhà đã tiết kiệm được 1,8 tỷ đồng. Như vậy, qua thực tế, hiệu quả kinh tế trực tiếp từ việc lắp đặt thay thế các thiết bị tiết kiệm cho tòa nhà và công trình là rất rõ ràng. Doanh nghiệp thực sự được hưởng lợi trực tiếp từ quyết định đầu tư. Hơn nữa, là một doanh nghiệp khách sạn, bản thân doanh nghiệp cũng được hưởng hiệu quả từ truyền thông và hưởng ứng của khách du lịch; điều này góp phần tiết giảm chi phí năng lượng một cách đáng kể.

KS Continental (Hoàn Cầu), Tp HCM – Công trình đạt giải tòa nhà tiết kiệm năng lượng hiệu quả 2020

Chính sách phải đi trước một bước – Phạm Văn Thành (Công ty Đầu tư và phát triển năng lượng mặt trời)

Phát triển và ứng dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng cho công trình kiến trúc được coi là một định hướng đúng ở nước ta thời gian qua. Bộ Công thương đã chủ trì thực hiện các cuộc phát động tiết kiệm năng lượng trên hệ thống thông tin tại chúng, hay các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất và lắp đặt các thiết bị tiết kiệm năng lượng. Tuy nhiên, các chính sách hỗ trợ việc ứng dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng còn nhiều “điểm dừng” chưa tương xứng với yêu cầu của thực tế và tiềm năng của thị trường.

Hầu hết hiện nay, chính sách về ứng dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng cho công trình kiến trúc và đô thị luôn có “độ trễ” đáng kể so với thực tế. Các quy chuẩn tiêu chuẩn tính toán cho việc thiết kế, lắp đặt các thiết bị tiết kiệm năng lượng hầu như còn thiếu và chưa hoàn thiện nên các đơn vị tư vấn hầu như phải tự tham khảo từ đơn vị cung cấp. Thiếu quy chuẩn và tiêu chuẩn đồng bộ cũng khiến chủ đầu tư đánh giá được chất lượng giữa các đơn vị cung cấp thiết bị khác nhau, giữa các đơn vị trong nước với nhau cũng như với các thiết bị ngoại nhập. Điều này rất bất lợi cho các đơn vị tư vấn trong nước bởi rất nhiều các chủ đầu tư nước ngoài yêu cầu rất chặt chẽ về thiết kế và ứng dụng các sản phẩm tiết kiệm năng lượng để đảm bảo thương hiệu xanh trên toàn cầu.

Trong bối cảnh thị trường cung cấp thiết bị tiết kiệm năng lượng cho tòa nhà và công trình có nhiều nguồn gốc và hỗn loạn như hàng nhập ngoại chính hãng, hàng sản xuất trong nước, hàng xách tay trôi nổi thì chính sách quản lý thị trường đồng bộ trong đó có cả về chất lượng sản phẩm, từ đó có những khuyến cáo cho người sử dụng là rất cần thiết.

Nên đi trước một bước hướng đến khuyến khích xã hội hóa toàn diện việc ứng dụng các sản phẩm tiết kiệm năng lượng và sử dụng nguồn năng lượng tái tạo bằng việc có các chính sách hướng đến khu vực ngoài quốc doanh tham gia như chính sách hỗ trợ các đơn vị sử dụng pin mặt trời hay hệ thống phát điện gió bán điện cho đô thị vào ban ngày, mua lại điện giá thấp vào ban đêm như một số các nước phát triển bắt đầu thực hiện, hay hỗ trợ bằng thuế, giá bán đối với các sản phẩm thiết bị tiết kiệm năng lượng cho công trình. Đầu tư xây dựng ban đầu các mô hình nhà ở ứng dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng mẫu để có thể truyền tải ý tưởng cho mọi người dân nắm bắt và rút kinh nghiệm. Nếu thành công, giải pháp sử dụng năng lượng tái tạo sẽ giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư xây dựng các nhà máy điện (kể cả điện hạt nhân), đồng thời cũng xây nên những thành phố xanh theo đúng nghĩa.

Tiết kiệm năng lượng từ công nghệ phủ HPS – KTS. Võ Hữu Trung cùng các cộng sự
(Cty CP Kiến Trúc XD Kiến Xinh – CN NSG)

Công nghệ lớp phủ HPS là một loại lớp phủ cách nhiệt được thiết kế cách nhiệt cho cả nội và ngoại thất. Công nghệ phủ này phản chiếu lại sự tỏa nhiệt bên trong của các công trình mà không làm ảnh hưởng đến kết cấu, thẩm mỹ chung của các công trình đó. Kết quả là tăng hiệu quả tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí điện năng và khí thải carbon.

Đối với các cửa sổ, có loại công nghệ HPS-G – loại công nghệ phủ kính trong suốt phản chiếu khí nóng, chỉ sử dụng một lớp phủ duy nhất. Lý tưởng cho việc áp dụng cả thời tiết mùa nóng và lạnh. Lớp phủ ngăn không cho khí nóng hoạt động, chặn được khoảng 99% tia tử ngoại và 85% tia hồng ngoại. Lớp phủ này được thiết kế để giảm nhiệt độ trong nhà từ 5-8 độ và giảm được khoảng 20-30% chi phí điện năng cho công trình.
Các bức tường nội và ngoại thất có thể xử lý bằng công nghệ HPS-X và HPS-I. Đó là công nghệ chống thấm, mốc và chống ô xy hóa, nhằm duy trì nhiệt độ dễ chịu cho không gian bên trong tòa nhà và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng chung cho cả tòa nhà. Trong khi công nghệ HPS-X phản chiếu khí nóng thì HPS-I lại là công nghệ ngăn ngừa sự chuyển giao của khí nóng. Chủ sở hữu công trình có thể tiết kiệm được khoảng từ 20-40% chi phí năng lượng tiêu thụ thông qua áp dụng hai công nghệ này. Sản phẩm cũng không gây ra bất cứ nguy hại nào cho môi trường. Ngoài ra, sản phẩm còn thích ứng được sự thay đổi của thời tiết. Sản phẩm áp dụng được cho cả đường bê tông, gỗ, nhựa và có nhiều chủng loại màu sắc.

Tòa nhà năng lượng mặt trời Solar ARK Panasonic, Nhật Bản

Ngoài ra, việc sử dụng các thiết bị vệ sinh thông minh có thể giảm được một lượng nước đáng kể cho công trình. Chẳng hạn như loại bồn tiểu nam Steward không sử dụng nước; phần lọc ở đầu vòi nước (aerator) giúp lưu lượng dòng chảy giảm khoảng 30%, vòi sen với lưu lượng nước nhỏ 6,6 lít trong một phút vẫn đảm bảo chức năng thư giãn; các loại bồn cầu sử dụng công nghệ xả Class Five tiêu thụ 4,8 lít nước cho một lần xả (trong khi đó loại bồn cầu được dùng phổ biến tại nước ta vẫn là 9 lít cho một lần xả). Những sản phẩm này giúp tiết kiệm nước trong sinh hoạt. Cũng theo tính toán của đơn vị này, với một ngôi nhà có 4 phòng tắm được lắp bồn cầu 4,8 lít một lần xả, trung bình hàng năm gia đình đó sẽ tiết kiệm được hơn 62.000 lít nước.
Bên cạnh đó, vòi cảm ứng thông minh với tính năng tự động xả nước khi có người đưa tay vào và ngắt nước khi đưa tay ra, thiết bị giúp các khách sạn tiết kiệm hiệu quả nguồn nước

Việc ứng dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng ngày càng đi vào thực tế trong mỗi công trình và ứng dụng các sản phẩm trên sẽ góp phần đáng kể vào việc việc giảm chi phí cho người sử dụng đồng thời góp phần vào bảo vệ mội trường.

Việc ứng dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng một cách đa dạng có thể tạo ra phong cách thiết kế mới trong kiến trúc xây dựng nội thất. Giai đoạn đầu của trào lưu này vẫn còn hạn chế do giá cả thị trường và một số yếu tố khách quan khác. Nếu trào lưu tiết kiệm năng lượng được thực hiện rộng rãi, đồng bộ, với sự hỗ trợ tài Chính của chíng phủ như các nước tiên tiến trên thế giới đã làm thì tương lai không xa mọi công trình,mọi ngôi nhà dù lớn hay nhỏ sẽ đều là ngôi nhà xanh, môi trường sống ở mọi nơi đều là lý tưởng.
Bảo Khánh

Nguồn ảnh: Internet
Theo Tạp Chí Kiến Trúc Việt Nam số 6/2012