Hội thảo khai thác không gian ngầm nhằm chia tải với mặt đất

264

Ngày 28-7 tại Tp Hồ Chí Minh, Tổng hội Xây dựng Việt Nam phối hợp với Bộ Xây dựng; Bộ GTVT; UBND TP Hồ Chí Minh và Hội Không gian ngầm & Hầm quốc tế (ITA-AITES) tổ chức Hội thảo “Quy hoạch và quản lý phát triển không gian ngầm đô thị”. Thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Ngọc Đông đã tham dự và có bài phát biểu quan trọng.

Toàn cảnh hội thảo “Quy hoạch và quản lý phát triển không gian ngầm đô thị”

Tại hội thảo, hầu hết ý kiến của các chuyên gia đều khẳng định không gian ngầm là một dạng tài nguyên quý báu cần được tích cực khai thác để trở thành “không gian thứ 2 của đô thị hiện đại”. Việc khai thác không gian ngầm ở Việt Nam mới được bắt đầu quan tâm nên còn nhiều bất cập.

Mỗi ngành khi tiến hành “ngầm hóa” các công trình đa phần đều theo chương trình, kế hoạch của ngành… gần như chưa có sự kết nối với nhau. Theo các chuyên gia, để không gian ngầm trở thành không gian thứ 2 của đô thị hiện đại thì việc khai thác không gian ngầm phải được đưa vào chiến lược, quy hoạch và quản lý phát triển đô thị đồng thời với việc xây dựng khung pháp lý và thể chế thực hiện tương ứng.

Riêng đối với TPHCM, một đô thị với dân số lên đến gần 10 triệu người thì việc khai thác không gian ngầm nhằm chia tải với mặt đất càng trở nên cấp thiết. Hiện nay TPHCM đã có một số công trình ngầm như hầm vượt sông Sài Gòn, hầm ngầm của các cao ốc, hầm chui ngang đường, và sắp tới là gần 60km metro đi ngầm đầu tiên… Việc lập quy hoạch không gian ngầm đang được các sở ngành chức năng của thành phố thực hiện.

Phối cảnh không gian ngầm nhà ga metro số 1 tại nhà ga trung tâm Bến Thành. Ảnh: Ban Quản lý đường sắt đô thị TP HCM.
Phối cảnh không gian ngầm nhà ga metro số 1 tại nhà ga trung tâm Bến Thành. Ảnh: Ban Quản lý đường sắt đô thị TP HCM.

Các báo cáo khoa học tại hội thảo tập trung vào các nội dung chính: Quy hoạch và quản lý phát triển không gian ngầm đô thị quy hoạch phát triển không gian ngầm; đặc điểm quy hoạch chi tiết không gian ngầm tại các khu đô thị cũ, các khu đô thị mới, hệ thống giao thông và hạ tầng ngầm; hạ tầng kỹ thuật ngầm đô thị, các vấn đề liên quan đến hạ tầng kỹ thuật ngầm đô thị.

Theo Tổng hội Xây dựng Việt Nam, trong khi quỹ đất ngày càng thu hẹp thì xu hướng phát triển không gian ngầm giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển của các đô thị, nhất là các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Cần Thơ, Đà Nẵng…

sử
Sử dụng không gian ngầm đã trở thành nhu cầu bức thiết

Thứ trưởng Nguyễn Ngọc Đông, cho rằng phát triển không gian ngầm đang giữ vai trò chiến lược khi không gian trên cao đang gặp nhiều khó khăn, nhất là đối với các đô thị cũ không còn nhiều quỹ đất. Thậm chí, có một số công trình giao thông ngầm đô thị mà hệ thống giao thông mặt đất không thể nào thay thế được. “Cần phải đưa không gian ngầm vào chiến lược phát triển đô thị”.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Ngọc Đông, quy hoạch không gian ngầm ở nước ta vẫn còn là vấn đề mới mẻ, đang gặp nhiều khó khăn trong quản lý, quy hoạch và khai thác. Các gara, bãi đỗ xe ngầm mới chỉ được xây dựng gắn liền với tòa nhà chứ chưa có công trình bãi đỗ xe ngầm công cộng. Các tuyến đường sắt đô thị có đoạn đi ngầm ở Hà Nội và TP.HCM mới được triển khai nhưng còn chậm tiến độ. Nguyên nhân chính là thiếu khung pháp lý, cơ chế phối hợp và nguồn nhân lực cần thiết.

PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật, Bộ Xây dựng  cho rằng, những năm gần đây, trước yêu cầu của cuộc sống và sự phát triển kinh tế xã hội, công tác hạ ngầm nhiều công trình đường dây nổi tại thành phố Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng… đã được quan tâm thực hiện, bước đầu tạo bộ mặt khang trang hơn và an toàn hơn. Các công trình giao thông ngầm cũng đã được xây dựng tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đặc biệt là hầm đường ô tô vượt sông Sài Gòn, góp phần giảm ùn tắc giao thông cho thành phố, tạo động lực lớn cho sự phát triển kinh tế của TP. Tuy nhiên, tốc độ xây dựng các công trình ngầm còn chậm so với yêu cầu, nhiều công trình còn bộc lộ những hạn chế. Một số công trình ngầm (xây dựng tầng hầm nhà cao tầng) đã có sự cố như hư hỏng, sụt lún, nứt gãy..

1
Tại hội thảo, TS Nguyễn Hoàng Giang – Viện Nền móng và Công trình ngầm FECON đưa ra những rủi ro trong xây dựng công trình ngầm.

Tại hội thảo, TS Nguyễn Hoàng Giang – Viện Nền móng và Công trình ngầm FECON đưa ra những rủi ro trong xây dựng công trình ngầm. Theo ông, trong những năm tới, việc TP Hồ Chí Minh và Hà Nội xây hệ thống tàu điện ngầm, bãi giữ xe ngầm đặt ra thách thức lớn cần phải nghiên cứu, đánh giá các rủi ro và đưa ra các biện pháp xử lý phù hợp.

Theo quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế – xã hội đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2025, TP Hồ Chí Minh có nhiều công trình hạ tầng được xây dựng dưới lòng đất như: tàu điện ngầm (khoảng hơn 60 km đi ngầm), một hệ thống bãi đậu xe ngầm tại công viên Lê Văn Tám, Tao Đàn, sân vận động Hoa Lư… Đến năm 2015, dự kiến 100% lưới điện khu vực trung tâm sẽ đi ngầm dưới đất. Hệ thống đường cáp trong lĩnh vực công nghệ thông tin và bưu chính viễn thông cũng sẽ được xây dựng ngầm để đảm bảo mỹ quan đô thị.

Theo ông Lưu Đức Hải, Cục trưởng Cục phát triển đô thị – Bộ Xây dựng, công tác quy hoạch hệ thống giao thông ngầm phải được đặt ở vị trí đặc biệt, bởi nó là mấu chốt cho việc kết nối và chi phối hạ tầng không gian ngầm. Ngoài ra mức độ đầu tư lớn cho các công trình đòi hỏi Nhà nước cần có chiến lược đi trước một bước, bỏ kinh phí để nghiên cứu, lập quy hoạch tạo điều kiện cho không gian ngầm phát triển. Bên cạnh đó, Nhà nước nên có những chính sách tạo điều kiện cho các nhà khoa học thuộc các lĩnh vực có liên quan đến các công trình ngầm tại Việt Nam có điều kiện kết hợp với các chuyên gia nước ngoài nghiên cứu ứng dụng phù hợp với điều kiện cụ thể Việt Nam cũng là điều cần làm ngay.

Trong chiến lược phát triển đô thị, Nhà nước và các cơ quan quản lý cũng nên có những chính sách khuyến khích các nhà đầu tư trong lĩnh vực này như: Miễn phí sử dụng đất ngầm; hỗ trợ cung cấp các thông số kỹ thuật, các nghiên cứu cần thiết về việc xây dựng không gian ngầm tại địa bàn đầu tư… giúp cho hoạt động quy hoạch, đầu tư phát triển không gian, công trình ngầm đô thị của Việt Nam có thêm những bước tiến mới, hướng đến việc xây dựng các đô thị Việt Nam phát triển hài hòa giữa không gian mặt đất với không gian ngầm, để trở thành đô thị thực sự văn minh hiện đại.

Bốn tầng ngầm của Vincom trên đường Lê Thánh Tôn (Q.1, TP.HCM) được khai thác thành trung tâm thương mại - Ảnh: Thuận Thắng
Bốn tầng ngầm của Vincom trên đường Lê Thánh Tôn (Q.1, TP.HCM) được khai thác thành trung tâm thương mại – Ảnh: Thuận Thắng

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Thanh Nghị cho rằng phát triển không gian ngầm hợp lý sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng đất, cải thiện cảnh quan, giải quyết được ùn tắc giao thông.

Theo TS Phạm Sỹ Liêm – phó chủ tịch Tổng hội Xây dựng VN, xu hướng đô thị hóa theo hướng phát triển mật độ dân cư trên diện tích hiện có, tiết kiệm đất, không mở rộng diện tích đô thị là xu hướng tăng trưởng thông minh. Những đô thị phát triển theo mô hình này gọi là đô thị nén. Theo quy hoạch, đến năm 2025 dân số ở đô thị VN tăng hai lần và diện tích đô thị tăng bốn lần, tức đến thời điểm đó toàn lãnh thổ VN mất thêm 300.000ha đất ruộng để phát triển đô thị. Trong khi đó, do biến đổi khí hậu, VN đã mất đi rất nhiều diện tích đất nông nghiệp nên cần thiết phải hạn chế diện tích đô thị hóa để giữ đất nông nghiệp. Muốn vậy, các đô thị VN phải khai thác hiệu quả không gian ngầm để tăng diện tích sử dụng, đáp ứng nhu cầu phát triển đô thị trong tương lai.

Thực tế, lĩnh vực quản lý không gian ngầm đô thị ở nước ta còn nhiều “khoảng trắng”. TS Trần Anh Tuấn, Cục phó Cục Hạ tầng kỹ thuật Bộ Xây dựng liệt kê: nước ta chưa có hệ thống số liệu điều tra về địa chất công trình, địa chất thủy văn, chưa có bản đồ hiện trạng, chưa có quy hoạch công trình ngầm. Năng lực nghiên cứu, khảo sát thiết kế còn hạn chế và thiếu những tiêu chuẩn, quy chuẩn có liên quan đến xây dựng công trình ngầm. Chưa có cơ quan thống nhất quản lý công trình ngầm…

1
Quy hoạch không gian ngầm ở bãi đậu xe Tp Hồ Chí Minh

Kết thúc buổi thảo luận các đại biểu đều khẳng định, việc phát triển không gian ngầm là xu thế tất yếu của phát triển đô thị trong thế kỷ 21. Vì vậy, cần thiết phải có quy hoạch không gian ngầm, có cơ quan quản lý thống nhất và đặc biệt phải nhanh chóng tập hợp các dữ liệu về hệ thống công trình ngầm tại các đô thị để phục vụ việc đầu tư khai thác không gian ngầm. Trong định hướng phát triển, các đô thị cấp 1 và cấp 2 của VN cần thiết phải tính đến quy hoạch không gian ngầm.

Các đại biểu cho rằng chính quyền thủ đô Hà Nội cũng nên tính đến chuyện khai thác không gian ngầm ở khu vực phố cổ Hà Nội để phát triển không gian thương mại, xây dựng trường học và các công trình đô thị. Có như vậy mới bảo tồn được phố cổ trước tốc độ và nhu cầu đô thị hóa ngày càng cao. Hiện TP Đà Nẵng đã phê duyệt bãi đậu xe ngầm ở công viên 29 tháng 3 rộng 2,5ha và nhen nhóm nhiều công trình ngầm khác để phục vụ giao thông. Trước thực trạng và nhu cầu về không gian ngầm như trên, các đại biểu cùng kiến nghị: cần thiết phải hoàn thiện các quy định về phát triển không gian ngầm đô thị, phải có một cơ quan quản lý thống nhất và nhất định phải có cơ chế tài chính để khuyến khích các chủ đầu tư (tư nhân hoặc Nhà nước) tham gia phát triển không gian ngầm…

Lan Hương – Theo GTVT