Chợ dân sinh: Phần thiết yếu của cuộc sống đô thị

483

Chợ dân sinh có vai trò đặc biệt quan trọng đối với người dân Hà Nội, đặc biệt là những người có thu nhập thấp. Tuy nhiên hiện nay, chợ dân sinh không được bảo vệ và đánh giá một cách hợp lý (nhiều chợ đã bị đưa vào kế hoạch nâng cấp thành các siêu thị hay trung tâm thương mại). Nhằm hỗ trợ sự phát triển kinh tế hài hòa với việc đảm bảo gìn giữ bản sắc văn hóa, nâng cao sức khỏe và đời sống tinh thần cho mọi tầng lớp, cư dân trong thành phố, tổ chức TP sống tốt HealthBridge (Canada) đề xuất hướng tiếp cận mới đối với việc giữ gìn, cải tạo và xây lại chợ dân sinh trong đô thị.

Hàng ngày, người dân vẫn giữ thói quen đi chợ tiện đâu mua đấy

Chợ qua “lăng kính” người dân

Chợ dân sinh là mô hình duy trì các mối quan hệ xã hội và làm thư giãn tinh thần, chào đón tất cả mọi người. Đối với đại bộ phân cư dân trong thành phố có mức thu nhập từ trung bình trở xuống. các chợ dân sinh là nơi họ có thể mua thực phẩm tươi sống với giá phải chăng, điều mà học khó có thể tiếp cận trong các siêu thị mới. Theo nghiên cứu từ tổ chức HealthBridge, khoảng 46% người dân được hỏi nói rằng họ gặp được người quen, bạn bè khi đi chợ; 63% cho rằng các chợ dân sinh cung cấp những sản phẩm tươi sống với giá rẻ cho nhu cầu hàng ngày của họ… Điều này đặc biệt quan trọng trong việc giúp người dân, nhất là những người lớn tuổi sống thư giãn, thoải mái hơn nhờ được trao đổi, giao tiếp thường xuyên trong một không gian công cộng cởi mở, thân thiện.

Bác Hoàng Thi, 70 tuổi, nhà gần chợ Cửa Nam cho biết: “Tôi đã đến siêu thị mới nhưng hoàn toàn thất vọng vì rau quả không phong phú và tươi như chợ cũ mà giá cả lại cao hơn rất nhiều. Siêu thị mới này không phù hợp với nhu cầu của tôi”. Hay như chị Nguyễn Thị Phúc, bán cá ở chợ Xanh (gần chợ Thượng Đình) đưa ra quan điểm, đối với những người bán hàng, có một chỗ ngồi cố định, có hàng hóa chất lượng, tươi ngon để phục vụ cho khách hàng của mình, đặc biệt là những khách quen là rất quan trọng. Tôi nghĩ chỉ cần nâng cấp chợ cho rộng rãi và sạch sẽ hơn, không cần phải phá chợ để xây chợ mới. Khách hàng cũng thích mua sắm ở chợ cũ vì tiện hơn và rẻ hơn.

Góc nhìn của các chuyên gia

Chợ dân sinh chính là những địa điểm quan trọng hội tụ văn hóa, nơi người dân giao tiếp, mua bán các đặc sản địa phương. Đây được coi là những không gian quý giá bảo tồn và gìn giữ bản sắc văn hóa của các khu dân cư.

Theo PGS. TS. Nguyễn Quốc Thông – Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, các khu chợ tồn tại như một điểm hẹn trong thành phố, gợi lại những hình ảnh thân thương xưa cũ và chứa đựng các giá trị có sức lôi cuốn khách du lịch. Nếu thay thế hết các khu chợ này bằng hệ thống siêu thị và đại siêu thị, đồng thời loại bỏ hoàn toàn các hoạt động phi chính thức khỏi vỉa hè là lấy đi một phần văn hóa của thành phố.

Số liệu từ Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho thấy, sản xuất thực phẩm ở Việt Nam chủ yếu là từ sản xuất quy mô nhỏ. Trong đó, khoảng 80% trong số 390.000 đơn vị sản xuất là quy mô nhỏ và hộ gia đình. Các chuỗi siêu thị lớn chưa chiếm lĩnh thị trường. Nên chợ dân sinh vẫn là những địa điểm chính, nơi thực phẩm tươi sống được lấy từ những vùng ven đô đem cung cấp cho nội thành. Do đó, các chợ này là một trong những thành phần chính, kết nối nền kinh tế đô thị và nông thôn. “Trong khi các khu vực ngoại thành là những nguồn cung cấp thực phẩm tươi sống, rau và hoa cho nội thành thông qua hệ thống các chợ dân sinh, sự chuyển đổi hàng loạt từ loại chợ này thành trung tâm thương mại có thể sẽ phá hủy mối liên hệ giữa nội thành và ngoại thành”. TS. Phạm Sỹ Liêm – Phó Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam cho biết.

Bên cạnh những lợi ích mà chợ dân sinh mang lại, một điểm đặc biệt từ chính các chợ này đó là tạo ra cơ hội việc làm cho một đại bộ phận người dân có thu nhập trung bình và thấp. Những sạp hàng tuy nhỏ nhưng cũng đủ đem lại nguồn thu nhập cho họ. Khi các chợ dân sinh bị xóa sổ và thay thế dần bởi các tòa nhà, siêu thị hiện đại đồng nghĩa sẽ không còn chỗ cho những người bán hàng nhỏ lẻ, bộ phận cư dân với mức sống thấp sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn. Đây cũng là vấn đề nan giải khi tình trạng thất nghiệp tại đô thị ngày càng tăng cao.

Phần thiết yếu của cuộc sống đô thị

Theo quan điểm chung của tổ chức HealthBridge đưa ra, có 5 hướng tiếp cận mới mà chính quyền đô thị cần phải quan tâm trong việc gìn giữ, cải tạo và xây lại chợ dân sinh. Đó là:

  • 1. Chợ dân sinh cần được giữ gìn để thực hiện chức năng bán lẻ đa dạng của TP.
  • 2. Xây dựng hình ảnh “Quảng bá hình ảnh chợ”.
  • 3. Chợ là không gian giao tiếp xã hội.
  • 4. Ý kiến của khách hàng và nhu cầu của những người bán hàng cần được cân nhắc khi xây lại chợ.
  • 5. Làm sạch thay vì phá dỡ và xây dựng lại.

Nhiều ý kiến cho rằng, với 5 hướng giải pháp nêu trên, việc đưa ra một quyết sách hợp lý là vô cùng cần thiết để có thể giữ cho các chợ dân sinh vẫn tồn tại trong lòng TP và đảm bảo rằng cả ở những KĐT mới xây cũng có những không gian dành cho nó. Chợ dân sinh cần được bảo vệ khỏi sự xâm nhập của những chuỗi siêu thị toàn cầu. Và trên hết, tầm quan trọng về mặt văn hóa xã hội, kinh tế và dinh dưỡng của chợ cần được nhìn nhận đúng.

Linh Anh – Theo Báo xây dựng