Hà Nội và Hội An hành động vì một ngày mai thành phố không khói xe

77

Cách đây hơn 20 năm , không chỉ riêng Hà Nội , những thành phố của Trung Quốc , Ấn Độ và nhiều đô thị châu Á khác đường phố chỉ toàn xe đạp và người đi bộ , đôi khi là những xe kéo tay , xich lô và xe do trâu bò ngựa kéo nữa …Đơn giản là không có ô tô , xe máy – những phương tiện quá xa xỉ của những thành phố thu nhập cả năm của mỗi người có vài trăm USD .

Hà Nội đã từng nổi tiếng là thành phố xe đạp

Hà nội còn có xe điện và xe buýt, nhưng xe cũ kỹ không phụ tùng thay thế, chậm chạp và trục trặc bị dỡ bỏ vào cuối những năm 80, thay bằng xe điện bánh hơi nhưng được ít lâu phải loại bỏ vì còn bất tiện và nguy hiểm hơn.


Hai bức ảnh chụp ở quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục phía Bắc Hồ Gươm : xe điện và xe buýt điện.

Đường phố Hà Nội hôm nay rất nhiều ô tô xe máy … Điều khó tin trong kết quả nghiên cứu cho thấy tốc độ di chuyển lại giảm đi, còn tai nạn giao thông thì tăng đột biến, ô nhiễm không khí thì chẳng cần nghiên cứu ai cũng thấy. Nhưng nếu đề xuất thành phố quay trở về với leng keng tầu điện và rào rào guồng đạp xe thì thật là chuyện không tưởng. Vậy nên có một cuộc thực nghiệm có thuyết phục hơn tại Hội An, thành phố miền Trung VN,cách Hà Nội 800 km.

Hội An với kế hoạch phát triển giao thông Xanh

Hội An có diện tích 65 Km 2 ( trong đó khu phố cổ chỉ rộng hơn 1km2). Dân số 125.000 người. Thành phố du lịch nổi tiếng nhưng chỉ có 3 hãng taxi vói tổng số 100 xe. Tính gộp xe ô tô tư nhân, du lịch, xe tải chưa tới 200 xe. Còn lại là khoảng 35.000 xe máy xe đạp ngược xuôi ngược trên 266km đường bộ ( có 90 km đường nhựa, 160 km đường bê tông, còn là đường đất).

Hội An còn có 88 thuyền du lịch và hàng trăm thuyền nhỏ đi lại /chài lưới trên 35 km sông ngòi nội địa và hơn 10 Km đường biển ra Cù lao Chàm.

Do vị trí nằm tách ra khỏi hệ thống quốc lộ liên tỉnh, Hội An nối với Đà Nẵng bằng 2 lối : đường cũ và đường mới ven biển. Đi ra Tam Kỳ bằng đường nhánh nối QL 1 …Việc giảm giao cắt với các trục giao thông lớn làm cho tỷ lệ tai nạn giao thông đường bộ khá thấp, tuy nhiên an toàn giao thông đường thủy lại đang có chiều hướng gia tăng.

Chung quanh khu phố cổ và phần đô thị mở rộng Hội An vẫn còn lại vùng làng quê khá yên tĩnh. Khoảng cách di chuyển đầu cuối mỗi chiều của Hội An chỉ 5-7km nên đi lại bằng xe đạp là tối ưu. Thực tế xe đạp vẫn đang là phương tiện ưa thích của người Hội An cũng như du khách. Khung cảnh đường phố và làng quê Hội An tạo nên môi trường hấp dẫn khi di chuyển bằng xe đạp.

Tháng 9/2011,Tp Hội An đã tổ chức cuộc “Đối thoại với thành phố sinh thái Hội An”, trong khuôn khổ dự án “Đánh giá ảnh hưởng và năng lực thích ứng với Biến đổi khí hậu cho TP”, phối hợp UN-HABITAT và trường Đại học Portland. Hội An đã đặt mục tiêu số lượng sử dụng xe đạp tăng lên nhiều lần


Đạp xe ra các làng quê bên ngoài phố cổ. Trên đường đi lẫn ô tô,cần vạch tuyến ưu tiên xe đạp

Những bước đi để Thành phố thân thiện với xe đạp

Hội An thu hút tới 1,5 triệu du khách mỗi năm . ngoài phố cổ , Hội An còn hấp dẫn du khách vì có hai bãi biển đẹp và sạch: An Bàng và Cửa Đại. Từ trung tâm phố cổ ra hai bãi biển là 5km, nhiều du khách đi bằng xe đạp. Ngược lại các bà các chị đi từ bến cá, ruộng rau vào chợ trung tâm, các cháu học sinh đến trường phần lớn bố trí trong phố…nên xe đạp cũng nhiều người dùng, có đến 50% cư dân là phụ nữ và trẻ em dùng xe đạp: tiện dụng, rẻ tiền và không cần xăng dầu đắt đỏ.

Điều bất tiện là trên 2 tuyến này rất nhiều ô tô qua lại. Chỉ cần vạch tuyến ưu tiên lối đi xe đạp cũng tăng sự an toàn lên nhiều. Ngoài ra cũng cần sửa chữa những nơi thường ngập nước, có một số vị trí nguy hiểm cần bó trí thiết bị cảnh báo khi vượt qua kênh dân nước hay giao cắt với đường ven biển. Để tổ chức mạng lưới đường đến trường, đến chợ an toàn cần sự đóng góp của các chuyên gia thiết kế giao thông có kinh nghiệm.

Trong hành trình du lịch xe đạp xuyên qua các cánh đồng, làng quê quanh Hội An cần bố trí những bảng chỉ dẫn đường, những trạm dừng đỗ nghỉ chân hay sửa chữa xe. Những nơi đường quá nhỏ và dễ lầy lội cần được gia cố cho an toàn.

Hệ thống sông ngòi Hội An khá dầy đặc , nếu tổ chức liên tuyến xe đạp với thuyền thì cần các bến nước tiện cho dắt xe lên xuống thuyền chở xe và người. Có nhiều vị trí làm cầu nhỏ chỉ đủ tải trọng cho xe đạp, nhưng để cảnh quan duyên dáng và hấp dẫn du khách thì rất cần bàn tay của các kiến trúc sư tài hoa.

Hội An đã dành ra một diện tích rộng để dành đỗ xe máy miễn phí trước khi vào phố cổ . Nhưng nếu đi xe đạp nhiều thì chỗ để xe đạp cũng cần nhiều chỗ thuận tiện, dễ tiếp cận và an toàn ( có một nét đẹp là Hội An rất ít trường hợp mất trộm xe đạp, xe máy. Tuy vậy cảnh giác vẫn không thừa ).

Bến nước tiện cho dắt xe lên xuống. Có nhiều vị trí làm cầu nhỏ chỉ đủ tải trọng cho xe đạp

Ngày 16/6/2012, tại trường Đại học giao thông vận tải Hà Nội, điều phối viên quốc gia Chương trình Ngày không khói xe tại Nhật Bản, thành viên Ban chỉ đạo Tuần lễ Vận động Ngày không khói xe tại Châu Âu của Ủy ban châu Âu.TS –KTS Mochizuki đã đến gặp gỡ các sinh viên GTVT, sinh viên khoa Kiến trúc ĐHXD, khoa Quy hoạch ĐHKT để trao đổi kinh nghiệm thiết kế đô thị thân thiện với xe đạp, đi bộ. Các bạn cũng được mời ttham gia hiến kế lập mạng lưới đường đến trường học an toàn cho trẻ em tại Tp Hội An và phường Hạ Đình quận Thanh Xuân Hà Nội. Đó là những hành động để Thành phố ngày mai giảm thiểu khói xe, phát triển bền vững .

KTS. Trần Huy Ánh
Hội viên Hội KTS Việt Nam
Cố vấn chương trình không gian công cộng – TT Hành động vì đô thị